سرویس مد و لباس هنرآنلاین: شهلا یاریبخت، از طراحان بینالمللی عرصه مد و لباس است. او از سال 76 میلادی برای ادامه تحصیلات به فرانسه رفته است و پس از آموزش زبان فرانسه، به رشته اقتصاد گرایش پیدا کرده است. یاریبخت در سال 79 در منطقه مرکزی شهر پاریش به کار طراحی و مد روی آورد، آن هم در شرایطی که کار آنها ابتدا یک مجموعه فامیلی بود، چرا که برادر و همسر برادر نیز همواره همراه او بودند و بعدها همسر نیز به آنها ملحق شده است. این خانواده سالیان سال است که در بازارهای فرانسه حضور داشتهاند.
این طراح لباس با کارنامهای پربار در عرصههای بینالمللی اینروزها برای به ایران آمده و در شرایطی حامل نمایندگی دانشگاه مد آرت پاریس بوده که از نظر طراحی، تکنیک و مدیریت پوشاک در سطح بازارهای بینالمللی خیلی قوی است. این دانشگاه در 14 کشور دیگر حضور دارد و با انواع و اقسام فرهنگهای مختلف و مشکلات موجود روبروست.
گفت وگوی هنرآنلاین با شهلا یاری بخت را در ادامه بخوانید:
پس از پایهگذاری فعالیت برندتان در فرانسه، فعالیت فعالان حوزه مد و لباس در ایران را تا چه اندازه رصد میکردید و آیا هیچوقت علاقه داشتید که به ایران بیایید و در کشور خودمان فعالیت کنید؟
طراحی مد و هنر در چند نسل از خانواده من وجود داشته است. مادر بزرگ من یکی از شخصیتهای هنری و شاغل اصفهان بودند و همیشه در این زمینه حرف اول را میزدند. به همین دلیل روی قبر ایشان برای یادبود فعالیتهایی که انجام داده بودند، یک قیچی حکاکی شده بود. بعد از فوت ایشان، مادرم نیز یکی از شخصیتهای فعال این حوزه بودند. من هم از سن 11 ،12 سالگی فعالیتهای اینچنینی را در کنار مادرم شروع کردم و تا قبل از خروجم از ایران، در کنار مادرم یکی از افراد خیلی کلیدی این حرفه بودم. به همین دلیل از وقتی که به فرانسه رفتم، هر سال یک، دو یا حتی چند بار به ایران آمدهام و هیچگاه فعالیتم را با کشورم قطع نکردهام. همچنین تمامی امکاناتی که در فرانسه داشتم را همیشه در اختیار خواهر، مادر و سایر اعضای خانوادهام گذاشتهام.
هنر در خانواده ما یک جریان موروثی است و خانوادهام در کارهای هنری نقشهای خیلی مهمی دارند. الآن دو فرزند از سه فرزندم دنبالهرو کار من هستند. البته فرزندانم مستقیماً در کار هنری تحصیل ندارند و تحصیلاتشان اکثراً در بازارهای بینالمللی بوده است. آنها زبانهای مختلفی میدانند ولی مسلمانند و فارسی صحبت میکنند چون برای من همیشه ارزشهای فامیلی جزو ستونهای اصلی تربیت بوده است. من در فرانسه روی برندهای مختلفی کار کردم و برای خیلیهایشان اسم ایرانی گذاشتم. هیچوقت نخواستهام ایرانی بودن خودم را پنهان کنم. طرحها و کارهایی که انجام دادهام، امضاء خاصی دارد و به قول اروپاییها معلوم است که ریشه شرقی دارند. بنابراین من هیچوقت به وطنم پشت نکردهام و ایران برایم سرچشمه شکوفایی هنری محسوب میشود.
یکی از شاخصههای شما که کارتان را از سایر فعالان ایرانی حوزه فشن در خارج از کشور متمایز میکند، توجه ویژه به خانمهای محجبه و مسلمان کشور فرانسه است. دغدغهای که شما در این زمینه دارید، باعث میشود که بانوان مسلمان در کشور فرانسه، از فعالیتهای مهمی چون فعالیتهای ورزشی محروم نشوند و بتوانند در حوزههای مختلف دیگر هم فعال باشند. چه نگاه و نگرشی این دغدغه را در شما ایجاد کرده است؟
دین اسلام طی چند سال اخیر در جامعههای اروپایی عمیقتر شده و مسلمانان کشورهای اروپایی هویت خودشان را بیشتر از قبل در مسلمان بودنشان تعبیر کردهاند. من خانوادههای زیادی را میشناسم که قبلاً حجاب نداشتند ولی الآن 1 ،2 یا 3 عضو آن محجبه هستند. الآن جامعه فرانسه 10 درصد جمعیت خارجی دارد و خیلی راحت میشود گفت که 20 درصد خانومهای آن محجبهاند. پس این کشور حتی اگر از یک سیستم لائیک هم پشتیبانی کند، باید قبول کند که هر دینی دارای یک فرهنگ دیرینه است و میتواند محترم شمرده شود. در این صورت تعادل بیشتری میان مردم به وجود میآید.
من دو دهه است که روی این مسئله فکر میکنم و به همین خاطر از دهه گذشته مدلهایی ارائه دادم که در آن همیشه خواستم که سنت و فرهنگ زن مسلمان رعایت شود. این حق زن مسلمان است که اگر بخواهد در یک جامعه غربی زندگی کند، از حجابش به طوری که میخواهد استفاده کند و به ورزش بپردازد. وظیفه من هم حمایت از این زنان است.

در فرانسه برای فعالیتی پویا و ابراز عقیده چقدر عرصه بروز و ظهور وجود دارد؟
فعالیت در جامعههایی که در آن اسلام به وسیله یک سری اشخاص به حالت اشتباه تعبیر شده، خیلی سخت است. من در کشوری فعالیت دارم که در آن جناحهای خیلی مختلفی وجود دارد. من یک آدم صلحطلب و صلحجو هستم و به قوانین احترام میگذارم، بنابراین نمیخواهم هیچوقت از سمت من مشکل خاصی ایجاد شود. اگر که من برای زن مسلمان کار میکنم و خودم را بدان موظف میدانم به خاطر این است که یک زن مسلمان با داشتن ملیت فرانسوی، دارای حق و حقوقی است که باید رعایت شود.
در رویکرد جهانی مد و لباس، حوزههای دیگری مثل علوم اجتماعی، جامعهشناسی، روانشناسی و مطالعات فرهنگی در کنار حوزه مد و لباس قرار میگیرند ولی شاید نگاه کشور ما به این مقوله یک نگاه نوپا باشد. البته اخیراً اساتید دانشگاهی در تلاشند که توجه دانشجویان را بدین سمت جلب کنند که اگر میخواهند در حوزه مد و لباس طراح موفقی باشند، باید در وهله اول یک روانشناس، روانکاو و جامعه شناس باشند و در مورد حوزههای فرهنگی نیز مطالعه کنند. تلفیق و در کنار هم قراردادن این حوزهها برای شما چقدر حائز اهمیت است؟
من در 7 ،8 سال اخیر پس از دعوت دولت ایران برای ارائه راهحل در حوزه مد و لباس، خیلی سعی کردم که در مورد زن مسلمان چه در ایران و چه در خارج از کشور مطالعات زیادی داشته باشم. ابتدا سعی کردم این کار را از طریق صنعتگران پیش ببرم ولی دیدم که پیگیری از این طریق نمیتواند به من جواب واقعی بدهد. بنابراین به سراغ دانشگاههایی رفتم که با آنها کار میکنم. من معمولاً تربیت علمی دانشجویان این دانشگاهها را بر عهده دارم و حتی در بعضی از مواقع در خصوص برنامهریزی یک سری دروس این دانشگاهها نیز دخالتهایی دارم. یکی از این دخالتها در حوزه روانشناسی، روانکاوی و جامعهشناسی دروس مد و صنعت نساجی است. آموزش از ابتدای الیاف تا انتهای کالای تمام شده، نیاز به ابزارهایی دارد که روانشناسی و جامعهشناسی هم بخشی از آن ابزارهاست.
من هم اکنون حامل نمایندگی دانشگاه مد آرت پاریس هستم که از نظر طراحی، تکنیک و مدیریت پوشاک در سطح بازارهای بینالمللی خیلی قوی است. این دانشگاه در 14 کشور دیگر حضور دارد و با انواع و اقسام فرهنگهای مختلف و مشکلات موجود روبروست. روانشناسی و جامعهشناسی جزو دروس پایه و اصلی هستند که باید به دانشجویان این دانشگاه یا هر دانشگاه دیگری که در حوزه مد و لباس فعالیت میکند تعلیم داده شود. شروع تدریس طراحی مد و لباس، ابتدا از درس روانشناسی و سپس با درس جامعهشناسی است. در واقع تدریس طراحی مد و لباس ابتدا از فرد به جمع رفته و در نهایت از جمع به تحقیق و از تحقیق به طرح میرسد. یک طرح بدون آنکه سه پایه روانشناسی، جامعهشناسی و تحقیق را در بر نداشته باشد، نباید به خودش اجازه عملی شدن بدهد.
اکثر برندهای فرانسوی زمانی که خواستند برندهایشان را در کشورهای عربی و مسلمان پایهگذاری کنند، من همیشه جزو کسانی بودم که طرحهای اول را به ایشان دادم. ممکن است که طرحهای من خیلی ساده هم باشند ولی من خلاقیت را شروع کرده و ایدههای اصلی را ارائه میدهم، سپس تکنسین و طراحان بعدی، کار را با کنترل خود من دنبال میکنند. همچنین مطالعههای بازار نیز برعهده خود من است.
متأسفانه در ایران کمتر رسانهای وجود دارد که نگاه خاصی به حوزه مد و لباس داشته باشد ولی گویا در فرانسه رسانههای فعال و پویایی در حوزه مد وجود دارد. آنها چه کردهاند که به این رسانههای فعال و پویا رسیدهاند و ما باید چه کاری انجام دهیم که خلأ پوشش رسانهای فعالیتهای حوزه مد و لباس را به ویژه برای نسل نوجوان و جوان کشورمان جبران نماییم؟
شانسی که فرانسه دارد این است که در آن جامعه، فرهنگهای متفاوتی وجود دارد. البته در ایران هم به واسطه ادیان و سنتهای مختلف، فرهنگهای زیادی وجود دارد که از این حیث ما میتوانیم خودمان را با جامعهای چون فرانسه در مقایسه قرار دهیم. آنها وجود ادیان، سنتها و فرهنگهای مختلف را برای خودشان یک شانس و ثروت میدانند. شخصیتهای اصلی و جامعهگردان فرانسه بر این واقفند که چند فرهنگی بودن جامعه به پیشرفتشان خیلی کمک کرده است. ما به عنوان یک جامعه کوچکتر نسبت به غرب، از آنها خیلی غنیتر هستیم. ما از زبانها و دیالوگهای مختلفی برخورداریم که باید از آنها استفاده کنیم. همیشه همه چیز از زبان، سنت و دین آغاز میشود. اگر من فرهنگ و دین شما را قبول داشته باشم و شما هم فرهنگ و دین مرا قبول کنید، به پیشرفت جامعه کمک شایانی خواهد شد.
خواهر من در سوئد زندگی میکند و من میدانم که مدارس سوئدی برای هر زبان ریشهای یک معلم دارند. در یک دبیرستان شاید ده معلم زبان از ده زبان مختلف وجود داشته باشد. آنها چنین چیزی را به عنوان ثروت و قدرت در نظر میگیرند تا در آینده بتوانند به کمکشان بیایند. در کشور ما هم سنتها، ادیان و زبانهای مختلفی وجود دارد که ما نباید آنها را از دست بدهیم. این سنتها و زبانها، سربازهای آینده ما هستند. از آنجایی که ما در یک جامعه جهانی زندگی میکنیم که فرهنگها، سنن و زبانهای مختلفی در آن وجود دارد، هر سنت و زبانی در کشورمان میتواند به کارمان بیاید. مثلاً زبان ترکی میتواند راههای زیادی برای کشورمان در میان کشورهای ترکزبان باز کند، یا زبان عربی هم همینطور. پس ما کشوری غنی هستیم که میتوانیم به آن افتخار کنیم و این ابزارمان را در اختیار رسانهها قرار داده و از این طریق به دیگران انتقال دهیم.

هماکنون که در ایران تشریف دارید، به ویژه در حوزه آکادمیک برای طراحان و دانشجویان چه برنامههایی دارید که آنها نیز از حضورتان بهرهمند شوند؟
من با ابزار خیلی با ارزشی به ایران آمدم. قصد دارم 80 درصد وقتم را در ایران بگذارنم و در درازمدت یک کار اساسی انجام دهم. تا به حال به خاطر سیستم خانواده و تحصیلات بچهها نمیتوانستم این اجازه را به خودم بدهم که 80 درصد وقتم را در ایران باشم ولی الآن این شرایط برای من مهیا شده است. من الآن با ابزار آموزش به ایران آمدهام. آموزش در همه جا پایهریز هر صنعت و هر فکر است. همانظور که پیشتر هم گفتم، من بعد از 8 سال مطالعه در ایران دیدم که کار کردن فقط با صنعتگران مرا به پیش نمیبرد. مهمترین چیزی که من به ایران مدیون هستم، آموزشهایی است که در اختیار جامعههای غیر ایرانی قرار دارد و باید به یک طریق خاص و شکلی مرتبط با سنت و فرهنگ ایرانی وارد جامعه ایران شود. برای وارد کردن این آموزشها با مسئولان مجموعه مد و لباس مذاکرههای زیادی انجام داده و اختیاراتی را در دست گرفتهام. من باید طبق نیازهای جامعه ایرانی حرکت کنم و آزاد باشم. ما حتی اگر نیاز باشد که برنامه جدیدی را به برنامه درسیمان اضافه کنیم، این کار را انجام خواهیم داد. من این کار را انجام دادهام، یعنی تاریخ مد و پوشاک را روی تاریخ پوشاک ایران از دوره صفویه تا به حال گذاشتهام. یکی دیگر از کارهای ما این است که برای احترام به تمام سنتها و فرهنگهای متفاوت ایران، دو ساعت در هفته کلاس کارهای دستی را به متقاضیان تدریس خواهیم کرد.
من خیلی طرفدار تلفیق فرهنگ و هنر هستم چون به وسیله تلفیق و پیوندهای خوب، میتواند اتفاقات جدید و قابل احترام به وجود بیاید. امیدوارم در کلکسیونهایی که در آینده از طریق ایران در سطح جهانی ارائه میشود، از سنت خودمان الهام بگیریم و ضمن ارائه آثاری معتبر و جهانیپسند، امضاء ایرانی بودن نیز در آنها وجود داشته باشد تا مشتریان بینالمللی ضمن ارتباط گرفتن و لذت بردن از کلکسیونها، خیلی زود بفهمند که طرح هنرمندان ایرانی است. من در همه کارهایم امضاء ایرانی وجود داشته و دوست دارم که این تفکر در اختیار دیگران هم قرار دهم.
و سخن پایانی؟
ناگفتههای زیادی وجود دارد ولی فعالیت من در زمینهای بوده که بعضی وقتها گفته را نمیشود در جملهها خلاصه کرد و باید در عملها نشان داد. من هیچوقت نمیتوانم یک گویای تنها باشم، بلکه گفتههای من باید با گفتههای دیگران تلفیق شود زیرا هنوز به اندازه کافی نیاز به سوالهای شما و شنیدن گفتههای دیگران دارم. امیدوارم که بتوانم در خدمت هموطنهایم باشم چرا که این اتفاق برایم از همه چیز با ارزشتر و مهمتر است.