سرویس مد و لباس هنرآنلاین: پژوهش نقطه آغازینی است برای کشف پدیده‌های اثرگذار در مسیر کارآفرینی و این همان نقطه مغفول مانده در عرصه مد و لباس است.

بسیاری از اطلاعات اسنادی در عرصه فرهنگ و هنر به‌شدت مغشوش هستند و دانشجویان و پژوهشگران این عصر هم، مسیرهای سهل و هموار را برای نتیجه‌گیری از موضوعات مطرح دنبال می‌کنند. حال آن که حوزه مد و لباس هم جریانی بینا رشته‌ای است و از نقطه آغازین مسیر باید به فکر پژوهشی چندبعدی در جزئیات آن بود.

پریا علیپور یکی از همان افرادی است که در سنین جوانی، بیش از پرداخت هنرمندانه به موضوع مد و لباس، تلاش کرده است پژوهش را در اولویت قرار دهد و ازقضا با جستار در موزه‌ها برای کشف ارتباط میان عرصه‌هایی همچون تایپوگرافی و هنر صنعت پارچه‌بافی، بیشتر به سراغ پژوهش برای طراحی مد و لباس گرایش پیدا کرده است.

او متولد مرداد سال 1368 و دارای مدرک کارشناسی ارشد طراحی پارچه و لباس از دانشگاه علم و هنر یزد است. گفت‌وگوی علیپور با هنرآنلاین درباره ضرورت پژوهش در حوزه طراحی لباس را در ادامه بخوانید:

خانم علیپور، بفرمائید پس از تکمیل دوره‌های تحصیلی و آموزشی در عرصه مد و لباس، چگونه بر جریان پژوهش در این بخش متمرکز شدید؟

من به‌عنوان مدرس در دانشگاه مشغول به تدریس هستم و در حال حاضر به‌عنوان پژوهشگر در حوزه مد و لباس فعالیت می‌کنم. دراین‌بین بر این باورم همواره آغاز یک کار می‌تواند پر از فراز و نشیب باشد. این که چگونه قدم‌های اولیه نخست را طی کنیم و درنهایت به چه هدفی برسیم و یا شاید مهم‌تر از همه، این که چگونه و با چه روشی به آن هدفی که می‌خواهیم دست‌یابیم و تصمیم بگیریم راهی متفاوت و درعین‌حال قابل‌ستایش را دنبال کنیم. گاهی اوقات در اوج سادگی می‌توانیم راه‌های بسیار سخت و پیچیده انتخاب کنیم. در حقیقت مخاطب من تمام هنرجوها و دانشجویانی هستند که از سن کم با رؤیاهای بزرگ قصد ورود به رشته طراحی لباس را دارند. رشته‌ای که در آن حرف اول را پشتکار و باور به توانایی‌هایشان می‌زند. ماندگاری در این رشته بسیار سخت است و ممارست، ایستادگی، سواد فنی و علمی افراد، رمز ماندگاری در این رشته را برایتان رقم می‌زند. مبارزه کردن با باور طراح لباس همان خیاطی س یا مزون‌دارانی که شرحی برای وضعیتشان نیست. برای موفق شدن فقط خودتان را باور کنید.

یکی از دلایل گفتگوی با شما، روند پژوهشی است که در حوزه نمادشناسی پی گرفته‌اید؟ لطفاً بیشتر دراین‌باره توضیح دهید.

طی سه سال گذشته با نگاهی مستدل به بررسی در زمینه تصویرسازی و نمادشناسی در پارچه‌های موجود در موزه‌های کشور و ارتباط بین تایپوگرافی و پیوند آن با هنر و صنعت پارچه‌بافی پرداخته‌ام. متأسفانه در شناسه‌های موجود در موزه‌ها با مجموعه‌ای مغشوش از اطلاعاتی روبرو هستیم که قطعیت ندارند. در این بین شکل روایتگرایانه اعراب و تحمیل آن بر ایرانیان از یک‌سو و از سوی دیگر تغییر در نظام فرهنگی و سیاسی ایران، کار را برای تمامی پژوهشگران در این حوزه سخت کرده است.

پریا علیپور

چه نمونه‌هایی را در می‌توانید در ارتباط با این کاستی‌ها مثال زنید.

در این مدت به بررسی نقش زنان در تصویرسازی پارچه‌ها، نقش‌مایه کار شده بر لباس‌ها، بررسی طرح‌هایی که به‌مرورزمان در آثار موجود کمرنگ شده‌اند، نوع دوخت‌ها و بافت‌های سنتی ایرانی که به دلیل صنعتی شدن و عدم آموزش توسط استادکاران به نسل‌های بعد به‌نوعی منسوخ‌شده‌اند پرداخته‌ام که در غالب مقاله‌ای جامع به چاپ خواهد رسید. نکته جالبی که درمجموع این پژوهش‌ها عیان است آنکه گستردگی مطلب و بررسی بسیاری از این دوخت‌ها و پارچه‌ها در کشورهای همسایه ایران موجود است که زمانی جزء ایران بوده‌اند و پایبندی این کشورها به حفظ و ارزش‌گذاری به جریانات طراحی آثار هنری، رمز تداوم بخشیدن و ماندگاری آن‌ها است.

با تکیه‌بر تجربیات پژوهشی شما، آیا می‌توان برای رو به افول گذاشتن هنر طراحی پارچه در ایران زمان خاصی را مشخص کرد؟

نظر شخصی من این است که این جریان در ایران از زمان تجددخواهی قاجاریه و در جهت مقابله با سنت‌گرایی آغاز شده است. ایران سرزمینی است غنی از فرهنگ و هنر و به دلیل تنوع اقلیمی، قومیتی و مذهبی حائز ویژگی‌هایی است که نظیر آن را کمتر در مناطق جغرافیایی جهان می‌توان یافت. خوشبختانه هنرمندانی پویا طی چند سال اخیر در عرصه لباس و اکسسوری پا گذاشتند و شروع به فرهنگ‌سازی در این زمینه کردند. فرهنگ‌سازی به معنای نشان دادن چیزهایی که درگذشته داشته‌ایم و ترکیب آن‌ها، احیا و ایجاد کانسپت‌های جدید که با در نظر گرفتن نوع دوخت تزیینات و نقش‌های سنتی ایران، سعی بر هویت‌سازی و سنت‌گرایی داشته و توانستند با استارت آپ‌های کوچک در این زمینه موفقیت‌هایی کسب کرده و برندسازی کنند.

چه استدلال‌هایی برای تأکید هر چه بیشتر بر لزوم توجه به پژوهش در حوزه طراحی پارچه و لباس در ایران متمدن هست؟

ضرورت پژوهش در طراحی لباس از اهمیت فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بالایی برخوردار است چراکه پوشش جامعه، آینه‌ فرهنگ آن جامعه بوده و همچنین صنعت پوشاک ازلحاظ چرخه‌ اقتصادی، دومین صنعت پردرآمد جهان است. ایران در زمینه نساجی و پوشاک دارای تاریخ درخشان است و در گذشته یکی از طراحان، تولیدکنندگان و صادرکنندگان مطرح در سطح جهان بوده است و حرف‌های بسیاری برای گفتن داشته‌اند.

موضوع پوشش دارای چه جایگاهی در روند پژوهشی شما است؟

پوشش و زنانگی درعین‌حال پایبندی بر فرهنگ و اعتقادات دینی از مباحثی است که طی این سال‌ها مکرراً درباره آن صحبت شده است. اگر پوشش را یک عمل اجتماعی و معنادار فرض کنیم و نه شیوه‌ای برای محافظت از بدن، باید آن را در قالب‌های تحلیلی معطوف به معنای اجتماعی، تفسیر کنیم. ازاین‌رو واکاوی ژرف‌نگر درباره دلالت‌ها و معانی پوشش زنان جامعه ایران در یک فضای اجتماعی و فرهنگی خاص رقم می‌خورد. در میان زنان جامعه ایران تنوع دیدگاه‌ها و عقاید به چشم می‌خورد که موضوعات عمده عبارت‌اند از پوشش میانجی هویت‌یابی و تمایز بخشی، پوشش، نماد بازاندیشی، پوشش در نقش بخشی از فرایند زیبا شناخته شدن بدن، پوشش مد محور یا غیرهمسو بودن با این جریان یا موضوعات فمینیستی و درک جریانات روان‌شناختی و شخصیتی.

پریا علیپور

این رویه پژوهشی توانسته است بر کارکردهای متنوع لباس به‌ویژه در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی تأکید کند؟

در جوامع امروزی کارکردهای ساده و اولیه لباس کم‌رنگ شده و در عوض کارکردهای پیچیده‌تری مانند خلق هویت و ایجاد تمایز و سبک زندگی برای آنان متصور است. جامعه کنونی ایران در فرایند پیچیده جهانی‌شدن قرارگرفته و نمی‌تواند راهی کاملاً جداگانه در پیش گیرد. این که زنان با برگزیدن الگوها و روش‌های پوشش چگونه به زندگی روزمره خود معنا می‌بخشند. رشد روزافزون فرهنگ مصرف‌گرایی باعث شده است بدن به ابژه‌ای برای دست‌کاری، آرایش و نمایش تبدیل شود و همین موضوع پوشش را در قالب یکی از اساسی‌ترین دستمایه‌های هویت‌یابی، تمایز بخشی و نمایش خود در فضاهای همگانی درآورده است.

از دغدغه‌های خود به‌عنوان یک طراح لباس از بستر پژوهش‌هایتان بگوئید؟

طراحان لباس با مشکلات متعدد و مختلفی در مسیر اجرایی کردن طرح‌های خود در بازار کنونی مواجه هستند، اما با تمسک به تجربیات علمی و دانشگاهی این پتانسیل هست که ایده‌ها و نقشه راه‌های جدیدی را وارد بازار کنند. مشکلات موجود در این شغل بیشتر مربوط به تولیدکنندگانی است که علی‌رغم تخصص در زمینه دوخت، در حوزه طراحی تخصصی نداشته و تنها با تکیه‌بر اعتمادبه‌نفس بالا سعی بر نادیده گرفتن آموزش‌های آکادمیک دارند، مانع موفقیت طراحان در این مسیر می‌شوند و بدون توجه به موارد مهم در زمینه دوخت، بازار، مشتری، پارچه با سرمایه‌گذاری در این بخش به فکر سود خود در این بازار هستند. یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی که طراحان مد و لباس با آن مواجه هستند کپی‌برداری سریع از طرح‌هایشان در بازار و نحوه حفاظت از طرح‌های مد و لباس است. طراحان مد و لباس، هنرمندانی هستند که با استفاده از مهارت و تخصص خود و با الهام گرفتن از آداب‌ورسوم فرهنگ‌های مختلف در عرصه‌های مد مانند کفش، لباس و غیره به‌صورت خلاقانه، طرح‌های نو و خلاقی را پدید می‌آورند. قانون حمایت از حقوق مؤلفان، صاحبان اصناف و هنرمندان به هر آنچه از راه هنر و یا ابتکار اشخاص پدید می‌آید، بدون در نظر گرفتن روشی که در ایجاد آن به‌کاررفته مرتبط است و درنهایت اثر خلق‌شده را مورد حمایت قانونی قرار می‌دهد. حتی در قانون ساماندهی مد و لباس، طرح‌ها و الگوهای تولیدشده پارچه و لباس مبتنی بر نمادهای ایرانی اسلامی مشمول حمایت قانونی حقوق مؤلفان و مصنفان و کانون ثبت اختراعات و مالکیت صنـعتی قرارگرفته است. بنابراین با توجه به قانون مذکور می‌توان گفت طرح‌های مد و لباس دارای اصالت و خلاقیت نیز موردحمایت قانون کپی‌رایت ایران هستند. همان‌طور که می‌دانیم هر طراحی برای ایجاد طرح‌های جدید مهارت، تخصص، زمان و هزینه زیادی را صرف می‌کند و قطعاً انتظار دارد نه‌تنها هزینه‌های انجام‌شده را جبران و بازگرداند بلکه با فروش طرح‌های خود سود بیشتری را کسب کند. بنابراین طراحان مد و لباس می‌توانند دارای حق کپی‌رایت نسبت به طرح‌های مبتکرانه خود باشند و تحقق این امر همواره یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های من در این عرصه است.