سرویس سینمایی هنرآنلاین: صبح امروز بیست تیرماه، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان میزبان یکی از اسطورههای سینمای ایران بود، اما این بار به همراه شاگردانش مسیری را گشودند تا این کارگردان همیشه جاوید را بدرقه خانه ابدیاش کنند.
امروز همه برای عباس کیارستمی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان جمع شدند، برای او که با آثارش سینمای ایران را جهانی کرد.
مراسم رأس ساعت 8:30 دقیقه صبح با اجرای پرویز پرستویی آغاز شد.
تعریف الفبای جدید برای سینمای جهان
از آنجایی که کیارستمی را فقط نمیتوان مرد سینمای ایران دانست بلکه او هنرمندی چندوجهی بود که در طی سالها فعالیت هنری خود در عرصههای مختلفی چون سینما، ادبیات و تجسمی فعالیت کرده است ابراهیم حقیقی به عنوان دوست و همراه او اولین سخنران این مراسم بود.
حقیقی طراح و گرافیست گفت: حرف زدن درباره دوستی که ۴۵ سال از همکاری و دوستی عمیق من با او میگذرد بسیار سخت است.
وی افزود: کیارستمی به ما آموخت که فیلم میتواند پر از مهر و دوستی باشد و قلبهای تمام جهان را به هم پیوند دهد. کیارستمی الفبای تازهای برای سینمای جهان طراحی کرد. اشخاصی مانند کیارستمی استثنایی هستند که هنر را تکان میدهند.
عطش برای کار و زندگی
سیفالله صمدیان که از دوستان نزدیک کیارستمی محسوب میشود و در طی این چند روز نیز در ستاد بدرقه کیارستمی از فرانسه به ایران بسیار روزهای پرکاری را پشت سر گذاشته است دیگر سخنران این مراسم بود.
صمدیان درباره کیارستمی گفت: احساس میکنم اصلاً نمیخواهم صندوق خاطرات سه دهه دوستی خود با کیارستمی را باز کنم، اما این چند روز یک فایل تصویری از کیارستمی پخش شد در فضای مجازی که در آن از او میپرسند کدام اثر خود را بیشتر دوست داری که بیشتر بدرخشد و او بدون هیچ تعارفی گفت میخواهم خودم زندگی را ادامه دهم.
او افزود: کیارستمی کارگردانی بالفطره و طبیعی است بارها گفتم که او در روز بیست ساعت کار میکرد و آن 4 ساعت باقیمانده را نیز به کارهای دیگری که پیش رو داشت فکر میکرد. این صفت بارز اوست و عطش کار به او عطش زندگی کردن داده بود.
وی ادامه داد: در آخرین روزهای مدیریت ژیل ژاکوب در جشنواره کن به دفترش رفتم و ساعتها با او درباره سینما و کارهایی که انجام داده است صحبت کردیم. او صحبت را به سینمای ایران کشاند و گفت، سینمای ایران معدنی است و خون سینما در رگ سینماگران آن جاری است. اگر از من بپرسند چه آرزویی داری میگویم میخواهم دوباره سر کلاس آموزش سینما بروم و استادم عباس کیارستمی باشد.
پرویز پرستویی پس از صحبتهای صمدیان گفت: سینمای ایران با عباس کیارستمی جهانی شد و پیش از این جهان با سینمای ایران آشنایی نداشت و معرفت و حکمت آثارش برای همه شناخته شده بود و از آن در جهان استقبال شد. امروز آمدیم تا پاسخی درخور به تلاشهای او داده باشیم او ما، هنر و حکمت و اندیشه ما را در جهان ستایش برانگیز نموده است.
در ادامه این مراسم صدای دوست دیرین کیارستمی آیدین آغداشلو که این روزها در ایران نیست، پخش شد.
تأثیر کیارستمی بر سینمای جهان غیر قابل وصف است
آغداشلو درباره کیارستمی گفت: عمر کیارستمی یک عمر ساده نبود همانطور که او یک هنرمند عادی نبود. او در دو وجه تأثیرگذار بود؛ اول وجه شخصی که یک هنرمند بود و در سینما فعالیت اصلی داشت. او نوعی از سینما را ساخت که پیش از او وجود نداشت. جهان سینمای کیارستمی تبدیل به یک سینمای جدید شد. کیارستمی نه بیرونی ماند و نه دوردست بود و بر سینمای جهان تأثیر گذاشت. او جهانی را خلق کرده بود که پیش از این نبود. در واقع او جهان شخصی خود را بیان کرد و به صورت آیینهای درآمد از آنچه در عمرش گذشته بود. فقط این نبود بلکه او سینما را ساخت و نوعی از سینما را به وجود آورد که با این جامعیت پیش از او وجود نداشت.
وی افزود: وجه دیگر باارزش زندگی کیارستمی در این است که او هنرمند جامعالاطرافی بود و این روح پرتکاپوی او تنها در سینما نمیگنجید و فعالیت او در حوزههای مختلف قابل تحسین است. نمیتوان آثار او را بدون نگاه به همه جنبههای هنری وی نگاه کرد. میراث کیارستمی گرانبهاست و کمتر هنرمندی است که در روزهای آخر عمر خود اینقدر راضی باشد. او حق دارد بگوید که کارش را انجام داده است، چرا که آمده بود کارش را در این دنیا انجام دهد. او در لحظات آخر زندگی خوشحال بود چون حاصل عمل و زندگی او تا مدتها باقی خواهد ماند و اثرش تا مدتها ادامه دارد. کیارستمی در دوردست نماند و تأثیرش شکلگیری سینمای جدی ایران شده و تأثیری که همین سینما بر سینمای جهان گذاشت.
این هنرمند گرافیست و نقاش اظهار کرد: من چنین سهمی را برای هیچیک از هنرمندان و هیچ کسی قائل نیستم، حتی اگر کارشان به پای کیارستمی برسد، کیارستمی یک اتفاق نادر است. وجه دیگر زندگی پربار عباس کیارستمی در این است که او هنرمند پرتکاپویی بود که روحش در یک قالب معین مانند سینما نمیگنجید و با دقت هر کدام از وجوه هنری او از سینما تا عکاسی و نقاشی و علاقهاش به شعر که با شناخت شعر گذشتگان به صورت کاملاً مدرن رسید، قابل بحث است. نمیشود او را تعریف کرد مگر با نگاه به همه این وجوه فعالیت او. وی بیان کرد: بعد از مرگ یک هنرمند بزرگ مخاطبین او چه در طول حیات چه در طول تاریخ حضور و تأثیر او را جمعبندی میکنند در این مورد این جمعبندی بدون مجموع کارهای او میسر نیست. این هنرمند عرصه تجسمی افزود: کمتر هنرمندی است که در لحظات آخر عمرش اینطور رضایتبخش به نامه اعمال خود نگاه کند و فکر کند که کارش را درست انجام داده و به قصد جایزه هم هرگز کار نکرد. او به این جهان آمده بود تا تغییری جزئی در آن ایجاد کند و این تغییر جزئی نبود. صدایی که او در این گنبد دوار افکند مدتها خواهد پیچید و طنینانداز خواهد بود و نسلها و نسلها وجوه مختلف آن را بازیابی خواهند کرد و به این ترتیب جاودانگی به وجود خواهد آمد.
امروز را تاریخ به یاد خواهد داشت
پس از صحبتهای آغداشلو، حجتالله ایوبی رئیس سازمان سینمایی به جایگاه آمد و گفت: امروز را تاریخ به یاد خواهد داشت. هرگز فراموش نخواهد کرد. امروز روز وداع با دریچهای به روشنایی. پنجرهای به بیرون. مرد آرام و بیادعای فرهنگ و تمدنی کهن، دفتر و دیوانش را به سادگی برمیچیند و میرود. او که همه دیده بود، چشم از جهان فرومیبندد. میرود آرام و بیصدا.
وی ادامه داد: در جهان جهانی شده مردی از سرزمین خورشید، برآمده از لابهلای هزاران هزار دفتر و دیوان. به پشتوانه تمدنی همیشه پرستشگر یزدان، و از دل سازها و آوازها ایرانی مردی از جنس نور و روشنایی برخاست و به تماشا خواند انسان را و فراخواند بشریت را به تماشای خود گمشدهاش. و شمس گونه فریاد برآورد که به تماشا میروی، تماشا میخواهی بیا اندرون من تماشا کن. و چه دیدهها که گشوده شد. و چه چشمها که بینا شد به گمشده بزرگ روزگار کنونی. یعنی انسانیت انسان و او همه وجود بیزنگارش شد یک آینه. آینهای به تمام قدی انسان. آری، آری امروز ما سوگوار آینهایم.
رئیس سازمان سینمایی خاطرنشان کرد: آری، بیرنگ و لامکان. آزاد از بند و زنجیر زمان. آینهای تمامقد برای آدمیان. در سوگ آینه اما باید زلال و صاف بود. چشمهایی که ندیدند، گوشهایی که نشنیدند امیدوارم امروز غبار از جان و دل بشویند. دریچه دل بگشایند بهسوی روشنایی. تا بچشند آنها هم طعم شیرین گیلاس را و اگر چنین کنند خواهند دید آینههای دیگری را که ایستادهاند همچنان، تا جلوهای باشند از نور ایمان مردمان دیارمان. بیاییم امروز را روز عزا ننامیم. روز جشن آینهها بدانیم. چشمها را بشوییم. ببینیم آینهها خرد و کلان این روزگار را. امروز روز عزا نیست. روز وداع نیست. روز بزم خدا است روز دف و سورناست.
ایوبی در آخر گفت: در پایان مبارک باد میگویم به خاندان کیارستمی به ویژه بهمن نازنینش این جاودانگی را که بر زمینی که نشان کف پای تو بود/ سالها سجده صاحبنظران خواهد بود.
کیارستمی ذهنیتی سرشار از خلاقیت داشت
پس از این سخنرانی ابراهیم فروزش دیگر دوست و همراه عباس کیارستمی به جایگاه آمد و طی سخنانی کوتاه گفت: غم و اندوه از دست دادن کیارستمی طاقتفرساست. عزیزی را از دست دادهایم که نبودنش جبرانناپذیر است. او یکی از پایهگذاران مرکز سینمای کانون پرورش فکری بود و بدعتگذار سینمایی بود که بازیگرانش مردم کوچه و خیابان بودند. او بر سینمای دنیا تأثیر گذاشت و مؤلفی شناختهشده در جهان است و در فهرست ۱۰ سینماگر بزرگ دنیا است. درگذشت او ضایعهای برای سینما است و او افتخار سینمای ایران است او هنگامه زمان بود.
وی افزود: در سفرهایی که برای فیلمهایش داشت و برای انتخاب لوکیشن میدیدم که با چه وسواسی فضاها را انتخاب میکند، ذهنیت او سرشار از خلاقیت بود و باعث میشد سختگیرانه اندیشهاش را به تصویر بکشد و نگاهش انسانیتمحور بود.
اشتیاق امروز برای سینمای ایران را مدیون شما هستیم
اصغر فرهادی دیگر کارگردان حاضر در این مراسم نیز بیان کرد: از طرف خانواده سینما این روزهای تلخ را تسلیت میگویم و سپاسگزارم که امروز چنین جمعیتی برای این سینماگر بزرگ آمدهاند.
این کارگردان پرافتخار سینمای ایران گفت: آقای کیارستمی باورم نمیشود چند هفته پس از آخرین دیدارمان امروز در این جمع ایستادهام تا شما را بدرقه کنم. این روزها حرفهای زیادی از شما زده شده است، اما هرچند دیر ولی باید بگویم سپاسگزارم که نام این سرزمین را در جهان به نامی دلنشین و با احترام تبدیل کردید. از شما سپاسگزارم که با همه سنگاندازیهای سیاستمدارانه و نادیده گرفتنها، دل از این سرزمین نبریدید.
فرهادی افزود: از شما سپاسگزارم که راه ناهموار و سنگلاخ سینمای این مرز و بوم را برای حضور در خارج از ایران هموار کردید که اگر امروز اشتیاقی برای دیدن فیلمهای ایرانی است برای تلاش شما بوده است. سپاسگزارم نه به این خاطر که زیباییهای جهان را دیدید بلکه به این دلیل که جهان را زیبا میدیدید. از شما خواهش میکنم که پیغام ما را برسانید که " تو اگر در تپش باد خدا را دیدی همت کن و بگو ماهیها حوضشان بیآب است".
جوهر وجودی او از فرهنگ کهنسال ایران نشأت گرفته است
داریوش شایگان نیز پس از اصغر فرهادی به جمع سخنرانان آمد و گفت: در مقابل نخبگان سینمایی که امروز گرد هم آمدهاند من نمیتوانم درباره یکی از بزرگان سینما صحبت کنم، اما حالا که قرعه فال به من افتاده است در چند جمله جهان بنی دوست عزیزم عباس کیارستمی را بیان میکنم.
وی ادامه داد: بیش از 10 سال پیش برحسب اتفاق من و عباس کیارستمی در ایتالیا به مناسبت برگزاری یک فستیوال یک هفتهای در یک هتل اقامت داشتیم و من در این مدت او را از نزدیک شناختم هرچند پیشتر با آثارش با او آشنایی داشتم. در طول این مصاحبت یک هفتهای فهمیدم آنکه باید شنونده باشد منم و بهتر است گویندگی را به او بسپارم، چرا که به نکات ظریفی اشاره میکرد که باید به آن توجه میکردم او چیزهایی میدید که من اصلاً نمیدیدم. در وجود او جوهری نهفته بود که از عمق فرهنگ کهنسال ایران نشأت میگرفت. او فرزند خلف این آب و خاک بود.
شایگان افزود: عباس کیارستمی برای یادگرفتن نیازی به انباشت اطلاعات نداشت و این رفتارش من را به یاد داوینچی میاندازد که میگفت من بینیاز از خواندن هستم چرا که با بصیرت خود دنیا را میبینم. کیارستمی نیز به چنین شیوهای رسیده است او چیزها را نمیدید بلکه در پس مراحل به دنبال جوهر حقیقت بود، جوهری که در وجود خودش به ودیعه نهاده شده بود.
این هنرمند اضافه کرد: کیارستمی به سبک و سیاق خود در پی جستن جوهر حقیقت بود و در این راه نه از ادبیات بلکه از سینما و عکاسی نیز بهره گرفت و این دو را صمیمانه به هم آمیخت عنصری که در سینمای دنیا ناشناخته بود و تاکنون کسی به آن متوسل نشده بود و کیارستمی این دیدگاه را به سینمای جهان افزود.
به همین دلیل سینمای او جنبهای از تجربه و آزمون در خود داشت و نمیتوانست به سینمای گیشه بدل شود. یکی دیگر از صفات او فروتنی بود علیرغم آوازه جهانیاش او هرگز خود را نباخت و بار گران این شهرت را بردبارانه تحمل کرد و هرگز خود را در باد این شهرت گرفتار نکرد.
این بدرقه به دل پدرم میچسبد
احمد کیارستمی فرزند این کارگردان فقید نیز بعد از صحبتهای شایگان گفت: از ستاد بدرقه برای برنامهریزی که انجام دادند تشکر میکنم، بخصوص از آقای میرکریمی، صمدیان و خانم بنی اعتماد در خانه سینما و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که در کودکی خود من این نهاد شرایطی را به وجود آورد تا ما بتوانیم از محضر آدمهای بزرگ بهرهمند شویم که یکی هم پدرم بود.
از بهمن برادرم تشکر میکنم که در این چهار ماه در کنار پدرم روزهای بسیار سختی را پشت سر گذاشت و با توجه به شرایط پیشآمده بخشی از کار او ادامه دارد و زحمت عمده بر دوش اوست.
وی ادامه داد: در سالهایی که آثار پدرم کمتر نشان داده شد گلایه نکرد، اما وقتی از او چند سال پیش در کشور تقدیر شد گفت: در جشنوارههای خارجی و بزرگی حضور داشتم اما این اتفاق که در کشور خودت رقم بخورد چیز دیگری است و به دل مینشیند. مطمئن هستم که امروز بود و این جمعیت را میدید بسیار به او میچسبید.
او در تاریخ میماند
مسعود کیمیایی آخرین سخنران این مراسم بود. او که حال چندان خوشی نداشت در مراسم بدرقه عباس کیارستمی گفت: من مطمئنم نور خداوندی بر هنر و مظلوم بیشتر از همیشه میتابد… خصوصاً مظلوم… او آنقدر ماندگاری دارد که وقتی جسمش میرود به اندازه تاریخ بماند.
ادای دین سینما به عباس کیارستمی
در پایان نیز پیکر عباس کیارستمی بر دوش دستیاران کارگردان سینمای ایران به سمت جایگاه برده شد تا حق شاگردی را، سینمای ایران، به این کارگردان بزرگ به جا آورده باشد. پس از آن حجتالاسلام دعایی نماز میت را بر پیکر این کارگردان فقید خواند و به خانه ابدیاش واقع در لواسان که طبق وصیت خود کیارستمی انتخاب شده است، بدرقه شد.
مراسم بدرقه عباس کیارستمی به خانه ابدی به همت خانه سینما و ستاد بدرقه وی به همت سیف الله صمدیان، رضا میرکریمی و رخشان بنی اعتماد انجام شد.
در این مراسم هنرمندانی چون مسعود کیمیایی، اصغر فرهادی، جمشید مشایخی، رخشان بنیاعتماد، حبیب رضایی، نیکی کریمی، امیر عابدی، رضا بنفشهخواه، حجتالله ایوبی، علی رفیعی، حسین پاکدل، عاطفه رضوی، حسن پورشیرازی، مازیار میری، مجید درخشانی، علیرضا رضاداد، شهرام مکری، احمد مسجدجامعی، بهمن فرمان آرا، رضا میرکریمی، نرگس آبیار، محمدحسین قاسمی، محمدعلی سجادی، احمد و بهمن کیارستمی، آتیلا پسیانی، یدالله صمدی، تورج اصلانی، رضا کیانیان، سیروس الوند، ایرج نوذری، علیرضا افتخاری، رؤیا نونهالی، حمیدرضا مویینی، جهانگیر کوثری، مریلا زارعی، ابراهیم مختاری، همایون اسعدیان، بیتا فرهی، رؤیا نونهالی، داریوش فرهنگ، محمدرضا کریمی صارمی، شهرام مکری، لیلی گلستان، سیفالله صمدیان، علیرضا تابش، فرهاد توحیدی، امین تارخ، منوچهر شاهسواری و شماری دیگر از چهرههای هنری کشور، تنی چند از نمایندگان مجلس و حسین فریدون برادر رئیسجمهور در این مراسم حضور داشتند.