سرویس معماری هنرآنلاین :هشتاد و هشت معمار شناخته شده جهان امسال در بینال معماری ونیز حضور دارند. این خبری است که به تازگی از سوی مدیر دوسالانه اعلام شده است. در میان این اسامی تعدادی از برندگان جایزه پریتزکر که به نوبل معماری هم شهرت دارد، دیده میشود. بر این اساس طی سلسله گزارشهایی قصد داریم با برجستهترین این چهرهها بیشتر آشنا شویم؛ نه تنها در ارتباط با تفکر معماری آنان، که با علایق و دغدغههایی که ممکن است به سادگی گویای دلمشغولیهای روزانه این طراحان باشد.
تادائو آندو یکی از مشهورترین معماران معاصر ژاپنی است. ویژگیهای آثار او شامل طیف وسیعی از دیوارهای معمارانه و ساده بتنی است که با سطوح سنگی یا چوبی و پنجرههای فراخ، به شکلی هنرمندانه ترکیب شده است و بر خلاف بسیاری از طراحیهای بتنی، دیوارهای آندو برای نرمی و همواریشان مشهور بودند که نتیجه صیقلی کردن قالب بندیها قبل از ریختن بتن است. آندو متولد اُساکای ژاپن است و هنوز همین ورژِن قوی و در عین حال گوشه نشیناش از مدرنیسم، توانسته است که این تفسیر سنتی ژاپن از معماری را منعکس کند و به معمار "بوم گرای انتقادی" در جامعه حرفهای شناخته شود.
اولین ساختمانی که توجهات واقعی جامعه معماری را به این معمار ژاپنی جلب کرد، خانه بیهمتای آزوما/ خانه روو در سومیوشی بود و در سال ۱۹۷۶ در اساکا کامل شد. این خانه کوچک بتنی، رهیافتی رادیکال نسبت به شهر اتخاذ کرد، به شکلی که کاملاً نسبت به محیط بیرون، بسته طراحی شده بود و به ساکنان اجازه میداد تا به فضایی خصوصی وارد شوند. طراح در حقیقت یک دنیای کوچک را در میانهٔ شهری ساماندهی کرد که در اذهان عمومی، به شکلی نازیبا رشد کرده بود و مملو از خانههای خالی از هرگونه جذابیت بصری و حسی بود.
المانهای پویای طبیعی، همچون خورشید، باران و باد جدابیت منحصر به فرد در سبک او به حساب میآید. شاید اتفاقی نیست که آثار معماریاش هنوز بعد از گدشت سالها بهترین و مدرنترین معماریهای دنیا هستند و ساختمانهایی همچون کلیسای روی آب و کلیسای نور همچنان مشهورترین کارهای آندو باقی ماندهاند. علاوه بر این، هر دو پروژه در جستوجوی فضاهایی روحانی، پیرامون تحسین و تقدیر یک عنصر منفرد طبیعی بودند و همین آثار هم نمونههای کاملی از اصول معماری آندو هستند.
با اینکه بیشتر کارهای اندو در ژاپن واقع شدهاند، از نیمه دهههای ۱۹۹۰، او آثار بیشتری را در دیگر کشورهای دنیا طراحی کرده است که شامل پروژههای بینظیری همچون موزه هنر مدرن فورت وورث و بنیادهنرهای پریتزکر در سنت لوییس میشود.
آندو در ۱۳ اکتبر ۱۹۴۱ میلادی در اوزاکای ژاپن دیده به جهان گشود، در سالهای ۶۹-۱۹۶۲ م. تعالیم خود آموخته و غیر آکادمیک خود را به عنوان یک معمار با سفرهای آموزشی به اروپا، آمریکا و آفریقا و مطالعه بر روی خانههای فرانک لویدرایت و کارهای مدرنیسم قدیمی (کلاسیک) تکمیل کرد. افزایش کمی آثار او در سطح معماریهای مسکونی، کلیساها، موزهها و مجتمعهای تجاری بزرگ، و … با تکیهای مداوم و تقریباً انحصاری بر ساختارهای بتن مسلح بزرگ ونمایان است که عظمت را در معماری او فزونی میبخشد. او واسطهای میان شرق و غرب است، و بتن را ـ با اینکه از مواد جدایی ناپذیر جنبش مدرن اروپاست ـ در جهت نشان دادن زیباییشناسی شرقی به کار میبرد.
اولین تمرین معماریش را در سال ۶۹ م. دراوزاکا آغاز کردو تاکنون بیش از صد و پنجاه پروژه معماری را طراحی کرده است. او از با نفوذترین معماران پست مدرن نسل دوم ژاپن محسوب میشود. توجه عمده وی بر تفلیق فرمهای مدرن با مفاهیم و شیوههای سنتی ژاپن استوار است؛ به بیان دقیقتر، هدف او تغییر معنای طبیعت از گذرگاه معماری است. مصالح معماری آندو، بتن خام، خورشید، آسمان، سایه و آب است یا به عبارت بهتر، فضا. تأکید او بر این نکته است که استفاده کنندگان از بنا باید طبیعت را تجربه و احساس کنند و اینها همه ریشه در سنت منطقهای زیستگاه او ـ کانزایی ـ دارد.
عناصر اصلی و متناقص معماری آندو عبارتاند از نظم، مردم و احساسات انسانی. او در معماری خود، به گونهای متضاد آنها را با هم ارتباط میدهد و میان آنها تفاهمی ایجاد میکند: فرم در برابر فرم و فضا، داخل در برابر خارج و طبیعت در برابر هندسه. آندو از جذابیت فرم صرفنظر کرده و بر جذابیت فضا تأکید میورزد. او اعتقاد دارد که فرم، از تأثیر فضایی میکاهد و در نتیجه، جذابیت معماری را محدود میکند. به اعتقاد او، ارحجیت دادن به فرم به معنای ارجحیت دادن به حس بینایی در میان پنج حس و عدم توجه به عمق فضایی است. در نتیجه او درپی نفی فرم به مفهوم به کارگیری فرمهای ساده و انکار ساده و انکار فرمهای پیچیده است. (نفی تصویر صرفاً بصری در فضا).
معماری او، معماری نفی و انکار است. او جامعه مدرن و جهانی بودن را نفی میکند. اولین چیزی که آندو نفی کرده، مفاسد جامعه مدرن وارزش های آن است. (برای مثال، مقولة راحتی) آندو راحتی مدرن را نفی کرده، تلاش میکند ارتباط پویایی با جهان برقرار کند.
او راحتی را از معماری خود دور میکند و به جای آن امکان حضور انسان و طبیعت را در کالبد معماریاش فراهم میسازد. او کارهای متعددی تاکنون انجام داده است که ۸ اثر برترش که اهداف و تفکرات او را به خوبی جلوه گر میسازند عبارت است از نمازخانة کوه روکو (کلیسای باد) -کلیسای روی آب-کلیسای نور-معبد آب-خانه Raw -مجتمع تجاری تایمز ۲-پروژه ناکانو شیما ۲-موزه نائو شیما. ویژگیهای شاخص معماری آندو، نظم، مردم و احساسات انسانی است.
بنابراین، بر اساس الهاماتی که او از این سه عنصر گرفته، پروژههای او را میتوان دسته بندی کرد. در معماری آندو، عناصر به شکلی متضاد با هم مرتبط می شوند. بنابراین، فرم در مقابل فرم و فضا، داخل در برابر خارج و طبیعت در برابرهندسه قرار میگیرد. به عبارت دیگر، معماری او حاصل ارتباطی است که بین این عناصروجود دارد. برای آشنایی و شناخت بیشتر، کارهای آندو را بر اساس ساختار و کالبد به سه بخش معماری یگانه انگاری، دو گانه انگاری و کثرت گرایی تقسیم بندی میکنیم. آن دسته از کارهایی که در شمار معماری یگانه انگاری قرار میگیرند، دارای فرمی خالص، طراحی واضح و فضایی قومی هستند.
این نوع معماری، بیشتر در خانهها وکلیساهای کوچک دیده میشود. در این فضاها، با آرامشی روبرو میشویم که یادآور فضای سنتی چاپخانههای ژاپنی است. در این فضا، بر اساس ریتمی وحدت بخش، کل به جزء تبدیل می شود. این ریتم، حتی در نور و سایه نیز تکرار میشود. در معماری دو گانه انگار، آندو روش خاص خود را اعمال میکند. به عبارتی، روش او از هیچ نوع معماری دیگری تأثیر نپذیرفته است. در آنجاست که آندو از فرم بیضوی استفاده میکند؛ ولیدر معماری دو گانه انگار، فضا بر اساس نیروی پویا شکل میگیرد. این نیرو، از تضادبین فرم و فضا حاصل میشود. در این نوع معماری ـ بر خلاف معماری یگانه انگار که فرم بر فضا غالب است ـ فرم و فضا دارای ارزش یکسانی است و در اینجاست که نوآوری های آندو تجلی مییابد.
معماری کثرت گرایی آندو شامل تعداد زیادی از کارهای او از سال 1985 به بعد است. این معماری، با فرم های متنوعی که دارای جهت گیریهای مختلفی است، شناخته میشود. در اینجا، تمرکز فضایی که در معماری یگانه انگار وجود داشت، متلاشی وپراکنده میشود و بیشتر به سوی روشنایی و پویایی نیل میکند. فرم از نظر بصری، سبکتر شده و پراکنده میشود. بنابراین در طراحی، فضا از ترکیبات مختلفی شکل میگیرد. از این روست که در کارهای آندو، روشها و مقیاسهای متنوعی دیده میشود.
خانه روو در سومیوشی ـ 1976
پاویون ژاپن _ سویل 92 _ تادائو آندو