به گزارش هنرآنلاین ، با توجه به اهمیت حضور ایران در اکسپوهای جهانی و همچنین لزوم برنامه ریزی و زمینه سازی برای حضور در اکسپوی ۲۰۲۰ که در کشور امارات برگزار خواهد شد ضروری است نگاه جامعی به موضوع برنامه انداخت.
در ابتداى این نشست ندا اکبرى با اشاره به اهمیت گفتوگو در پیشبرد اهداف ساختار جامعهٔ معمارى در دو لایهٔ مختلف، با خود و با نهاد دولتى تصمیم گیرنده این نشست را به عنوان نقطهٔ شروعى براى ایجاد گفتمان و دستیابى به واژگان مشترک براى گفتوگویى سازندهتر تلقى کرد. سپس علی رضا امتیاز چشم اندازی از اکسپو ۲۰۲۰ و سر فصلهای اکسپو دبی ارائه کردند.
امتیاز گفت: همه درجریان اکسپوی میلان با تمام اتفاقات پیش تولید و تولید آن هستید. غرفه سوئیس به عنوان بهترین غرفهای که در میلان اجرا شد، فردای روزی که اکسپوی میلان تمام شد، شروع به طراحی اکسپو دبی کرد. با دقت سوئیسیها در اجرا و تجربه آنها در سیستمهای بین المللی اگر برای آنها ۵ سال زمان لازم است، برای ما این راه پنجاه ساله است. برای همین باید از همین الان به فکر اکسپوی ۵ سال آینده باشیم. اکسپوی شانگهای در تاریخ به عنوان بزرگترین همایش انسانی در رکورد گینس ثبت شده است. شانگهای در سایت ۵۰۰ هکتاری با هفتاد میلیون بازدید کننده برگزار شد در حالی که اکسپوی میلان در ۱۵۰ هکتار سایت و با بازدید کننده ۲۰ میلیون اجرا شد. ولی اکسپوی دبی به عنوان جایی که ادعای بلندترین آسمان خراشها را دارد سایتی به اندازه سایت چین انتخاب کرده است که در حدود ۴۳۵ هکتار زمین دارد و بسیار عظیمتر از چین با موضوع برخورد میکند. آمار چینیها از بازدید کنندگان خارجی چیزی در حدود ۱۰ در صد و آمار میلان ۱۵ در صد خارج از اتحاد یه اروپا است. دبی به عنوان کشوری که چندان جمعتی ندارد ادعا کرده که میخواهد ۱۵ درصد اماراتی از اکسپو دیدن کنند و ۸۵ درصد خارجی. از طرفی میگوید نقطهای که من قرار گرفتم، مرکزیت دارد و همه در سراسر دنیا میتوانند به آن دسترسی داشته باشند.
وی ادامه داد: موضوع اکسپو دبی ارتباط مغزها، خلق آینده است. دبی ادعا دارد با اتصال افکار به هم امکان این وجود دارد که ما مشکلات جهان را حل کنیم. میدانید که تنها دولتها میتوانند در اکسپوها شرکت کنند. ولی دبی برای اولین بار این ایده را پیش کشیده است که دولتها تنها بستر اکسپو را ایجاد میکنند و محتوای آن را ملتها میسازند. دبی انتظار دارد چیزی بشود فراتر از یک برنامه موقت و تا مدتها بعد از آن هم ادامه پیدا کند. دبی به عنوان کشوری که در بیابانیترین جای جهان است از کشورها انتظار دارد موضوعات بیشترین فرصت را برای مردم به وجود آورد. فرصتی در ارتباط با افکار دیگر و در سطح جهانی گفتگویی بین کشورها، مثل یک سالن کنفرانس که گفتگوها در آن تحت کنترل نیست. همه این ابعاد در بعد فیزیکال سایت هم دیده میشود. در بخشی از سایت مجتمع مسکونیهایی قرار دارد که قرار است با فروش آنها سایت را بعداً به مرکزی تبدیل کند که به شهر خدمت میرساند و نه اینکه بعد از پایان اکسپو به یک زمین بیاستفاده تبدیل شود. سایت با سه محور طراحی شده که فضای شبیه سوق دارد که هر سه مسیر به یک میدان وسیع سر پوشیده ختم میشود. زمانی که دبی میخواست امتیاز اکسپو را بگیرد مطرح کرد که من تنها نقطه جهان هستم که پیوند شرق و غرب است. با اینکه شاید خودش مرکز تولید اندیشه نیست ولی میخواهد این اندیشه در آن شکل گیرد. اکسپو دبی نزدیکترین اکسپو به ما است. سال گذشته ۶ میلیون مسافرت از ایران به امارات داشتهایم و همین نکته رقابت را در دبی بسیار تنگا تنگ میکند. همه اینها اکسپو دبی را برای ما خیلی مهم میکند. بعد ویرچوال آن طبق طراحیها ممکن است تبدیل شود به یک فیس بوک کوچک و بعد از شش ماه تمام نمیشود و ادامه پیدا خواهد کرد که میتوانیم آن را به عنوان پتانسیل و یا حتی محدودیت ببینیم.
در ادامه پیروز حناچی معاون معماری و شهرسازى وزارت راه و شهرسازی به ایراد سخنرانی پرداخته و ضمن بیان این مطلب که موضوع اکسپو برای کشور ایران یک فرصت توسعه است گفت: موضوع اکسپو در دنیا یک فرصت برای جامعه جهانی است که به شعارهای جهانی بپردازد و در عین حال فرصتی محلی است. شعارها و تمهای اکسپو معمولاً اصلیترین چالشهای بشری را هدف قرار میدهند. امسال پایداری و غذا موضوع محوری اکسپو میلان بود و کشورهاى هوشمندتر به موضوعاتی در اکسپو پرداخته بودند که کمتر به آن فکر شده بود. مصرف آب، تولید زباله و غذا موضوع اکسپو میلان بود. من این توفیق را داشتم که در اکسپو ایران شرکت کنم و استقبال از غرفه ایران برایم عجیب بود و این در طول مدت اکسپو ادامه داشت. فکر میکنم از تجربه اکسپوها کارکردن در مقیاس جهانی را باید آموخت. ما آشنایی با این تناسبات جهانی نداریم. ما پیامی به پیام اکسپو نمیدادیم و بیشتر داشتیم ایران را معرفی میکردیم. سابقه و پیشینه معماری ما حرفی برای گفتن دارد که میتوانستیم همراه تم اکسپو ارائه دهیم. کار کردن در این مقیاس برای کشور ما کار سختی بود. البته تلاش شده بود فضای آبرومندی ایجاد شود. غرفههای قزاقستان، آلمان و فرانسه قابل تأمل بودند. مخصوصاً قزاقستان کشوری که تا یک دهه پیش اسم جدیای در عرصه جهانی از آن دیده نمیشد، حس کشوری را داشت که آماده جهیدن است.
وی ادامه داد: بعد از اکسپو شانگهای بنا بود کیفیت را بالا ببریم. برای اولین بار مسئولین شرکت نمایشگاهها این میل را نشان دادند که مسابقه برگزار کنند. این انتقاد به دولت تدبیر و امید وارد است که باید به مسیری که مسیر مدنی طی کرده بود، احترام میگذاشت. از آن طرف دستگاههای اجرایی نگران این هستند که تعهدشان به موقع اجرا شود و توجیهاتی در آن طرف وجود داشت. توجیهات را میپذیرم اما در جامعه حرفهای پذیرفته نیست که کسی سیستم حرفهای خودش را دور بزند و به دور از اخلاق حرفهای است و باید کاری کنیم که هیچ وقت اتفاق نیفتند. دور زدن مسابقات معماری سنت حسنهای نیست که قابل تداوم باشد.
وی در پایان گفت: کتابی که در زمینه اکسپو و توسط بخش خصوصی منتشر شده جای تقدیر دارد. هر چند وظیفه دولت بوده که این اقدام جهانی را معرفی کند و فضایی فراهم کند تا در اکسپوهای بعدی از تجریبات قبلی درس بگیریم. امیدوارم در این شرایط سیاسی خاص اساساً بتوانیم در اکسپو دبی شرکت کنیم. این کار نیازمند تدبیر دستگاههای دولتی و تلاش بیشتر جامعه حرفهای است.
سپس ایمان رئیسی به نقد و بررسی کتاب " اکسپو، جهان در پوست معماری" پرداخت و گفت: در مورد کتاب " اکسپو، جهان در پوست معماری" ابتدا قرار بود به شکل مجله منتشر شود. اما به دلایلی این کار نشد ودر انتشارات کسری به سرانجام رسید. نکته ای که باید اشاره کنم این است که در حدود بیست سال پیش تا کنون سنت کتاب سازی تغییر کرده و امروزه شما می توانید کتاب را از هر صفحه ای باز کنید و بخوانید و چیزی از دست ندهید. این تحول از کتاب رم کولهاوس آغاز شد و بعدها کتاب- مجله به بازار آمد که نه کتاب است و نه مجله. چیزی که منتشر شده یک جور کتاب مجله است. مسئله دیگر نگاه موجز به مطالب است که همسو با خلاصه گویی جهان امروز حرکت می کند. عمده مقالات تالیفی است و این جای خوشحالی دارد. از مجموع مقالاتی که در این کتاب آمده 10 مقاله ، 6 یادداشت، یک گفتگو و یک گزارش است که 7 مقاله تحلیلی و 3 تای آن توصیفی است.
وی ادامه داد: 4 پروژه به دلایلی در کتاب منتشر نشده و الان 8 پروژه به اضافه طرح آقای کامران صفامنش کار شده است. سه رویکرد در دوران معاصر در مورد پرداختن به مسئله هویت وجود دارد. رویکرد گذشته گرا، منطقه گرایی انتقادی و دیگری رویکرد آینده گرا. پروژه ها را در سه دسته تقسیم کردم. 2 پروژه رویکرد گذشته گرا دارند، 5 پروژه مثل طرح فازاد، نقش جهان پارس و ایران بن با رویکرد منطقه گرایی انتقادی کار شده اند و 4 پروژه رویکرد آینده گرا داشتند. طرح آقای صفامنش در حوزه رویکرد آینده گرا قرار دارد. این طرح نسبت به اکسپوهای قبلی چند پله جلوتر است و شاید ما انتظار زیادی داریم که سیستم دمکراتی بر قرار باشد. چون سیستم حکومت سالاری سابقه چند هزار ساله در کشور ما داشته است. در نهایت رویدادی که در فضا اتفاق می افتد شاید خیلی مهم تر از نوع ارتباطش با گذشته و تاریخ است. حالا که نهادهای قدرت سرمایه گذاری می کنند، ما باید فکر کنیم چطور می شود سرمایه گذاری کرد که مخاطب بیشتر جلب کنیم. در پایان من جمله ای از لوکوربوزیه ارائه می کنم که می گوید" آقایان، دوستان، به تغییر جهان توجه کنید
حسین اسفهبدی معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره نمایشگاههای بین المللی نیز ضمن اشاره به اینکه فقط دولتها میتوانند در اکسپوها شرکت کنند و بخش خصوصی نمیتواند به این مقوله وارد شود گفت: یادی میکنم از امیر کبیر که در زمان نخست وزیری برای اولین بار در اکسپو لندن شرکت کرد و نمایشگاه موفقی برپا کرد. ما هفته پیش موزهای در محل نمایشگاه افتتاح کردیم که بخشی از عکسهای این اکسپو در آن به نمایش گذاشته شده است.
وی ادامه داد: بعد از انقلاب به جز در دوره جنگ، در اکسپوها شرکت کردیم. من جزو افراد قدیمی هستم که حدود ۸ سال در دوره خاتمی و دو سال و نیم در دولت روحانی به عنوان مسئول نمایشگاهها در چند اکسپو مثل اکسپو پرتغال، هانوفر و ژاپن نیز شرکت کردم. در اکسپو میلان بر خلاف انتقادات زیادی که به ما بود و بر خلاف سالهای دیگر که تنها یک سالن در اختیار ما قرار میدادند، از ابتدا تا انتهای کار را خودمان مدیریت کردیم موفق هم بودیم. بیست روز که از نمایشگاه گذشته بود که گفته شد جزو ده نفر اول اعلام خواهیم شد و در نهایت بعد از بازدید نه نفره هیئت ژوری که از تمام غرفهها دیدن میکردند، ایران در غرفههای زیر ۱۰۰۰ متر عنوان دوم جهان را کسب کرد.
وی ادامه داد: اکسپو فقط معماری نیست و بخش اقتصادی، صنعتی، تجاری و غذایی هم دارد. ما اقلام صادراتی غذاییمان را نشان دادیم. فیلم "باد بهاری" ساخته استاد رضاییان را به نمایش گذاشتیم تا تصور منفی جامعه غرب از ایران تصحیح شود. اما به هر حال با صحبت و گفتوگو میتوانیم برنامه بهتری در اکسپوهای آینده داشته باشیم.
در ادامه جلسه حسین شیخ زین الدین با اشاره به اینکه ما فرصتها را از دست دادیم گفت: من دو تم برای حرف زدن دارم. یکی از گذشته است و یکی برای آینده. بخش اول صحبتم این است که چگونه فرصتها از دست میروند. تم اکسپو دبی ارتباط مغزها است. دبی برای گرفتن این امتیاز، گفته است من محل اتصال شرق و غرب هستم. من نمیگویم دبی حرف غلطی زده است. من به فرصت سوزی خودمان میاندیشم. تاریخ ایران و مکان استراتژیک ایران از نقطه نظر ارتباط مکانی و ارتباط تمدنی همواره رابط شرق و غرب بوده است. در آن زمان عاقلانی بودند که عقل به کار میبرند و اگر عقل آنها درست نبود، دست کم عقلایی فکر میکردند یعنی از عاقلان پیروی میکردند. فرودگاه امام خمینی سیستمی دارد که قابل توسعه است. چرا، چون ایران از نظر ژوئو پولتیک مرکز خاورمیانه بود. اکونومیترین شکل برای مسیر پروازها این است که در ایران توقف کند. جامبوجتهای ۷۰۷ سفارش دادیم که بتواند نصف کرده زمین را طی کند. بنابراین ما فرصت تاریخی و مکانی خاورمیانه را دو دستی تقدیم دبی کردیم. برای اینکه ما ملتی هستیم که تصمیم نمیگیریم باید یا عاقل باشیم و یا عقلایی فکر کنیم. ما در آن واحد همه چیز را میخواهیم و در آن واحد به امکانات خود فکر نمیکنیم. دبی هیچ سابقه فرهنگی تاریخی ندارد که بتواند شرقی را به غربی وصل کند اما عقلایی فکر میکند تا امروز ما برای شرکت در آن بگوییم چشم ما هم در این اکسپو شرکت میکنیم.
وی ادامه داد: شما در اکسپو دبی به عنوان کسی که از بهشت رانده شده وارد میشوید. شما چیزی که کفایت نگه داشتنش را نداشتید در جایی که اصلاً استحقاق داشتنش را ندارد ارائه میدهید. اما چگونه فرصتها را از دست ندهیم این طور است که جامعه ما یک جامعه اسکیزو فرنیک است. گسستگی ذهن از واقعیت در تمام سطوح جامعه وجود دارد. عیب ندارد که ما بلند پروازیم اما عیب دارد که نفهمیم کجا پرواز میکنیم.. شما از سال ۴۰ و ۴۲ دو کتاب دارید که میگوید سوگوارانه آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا میکرد. "آسیا در برابر غرب" داریوش شایگان و "غرب زدگی" جلال آل احمد این دو مفهوم را به شکلهای مختلف بیان کردهاند. در کتاب اخیر داریوش شایگان به نام "هویت چهل تکه" اشاره میکنند سه هویت داریم. هویت قبل از اسلام، هویت اسلامی و هویت مدرن و بسیار توصیه میکنند با فروتنی این سه هویت را در مقابل هم قرار ندهیم. من میخواهم بگویم جامعهای که بعد از سال ۱۳۳۳ تا امروز مشغول بحث سنت و هویت است بسیار علامت خطر ناکی از در جا زدن دارد. این سه هویت را در کنار هم استفاده کنیم. برای اکسپو آتی این مطلب را در نظر داشته باشید که برای اقدام ذهنی استعداد کم نداریم ولی ما همه چیز را با هم میخواهیم. ما نشناخته در کار تغییر جهانیم.
علی رضا تغابنی نیز گفت: خواهشم از مدیران این است که اگر نظامی برای انتخاب طرح آینده ایجاد میشود به آن نظام پایبند باشند. اگر قرار است به هر شیوهای یک طراح انتخاب شود، تمام فرایند کار تا نظارت و اجرا شخص طراح با پروژه همراه باشد و کنار گذاشته نشود. توان معماری ما بالاتر از آن چیزی بود که ارائه شد. در اکسپو غرفه ایران با استقبال بسیار زیادی رو به رو شد، علتش این بود که اساساً اکسپو رویدادی پاپ است و هوشمندانه یا تصادفی محتوای غرفه ایران بسیار پاپ بود و سوار شده بود روی کنجکاوی نسبت به مردم ایران. خوب است که هوشمندانه محتوی پاپ آن را رعایت کنیم اما پایون ایران در نهایت طرح متوسطی بود که اجرای بسیار بدی داشت. مدیریت نمایشگاهها در نظر داشته باشند که سازو کار به گونهای باشد که اعتراض ایجاد نکند و بحث معماری و محتوی را از هم جدا کنند.
در پایان پنل گفتگویی برگزار شد که علیرضا امتیاز، آرش بصیرت، مهیار حدیقى، ایمان رئیسى و حسین شیخ زین الدین به آسیبشناسی اکسپو میلان و چشم اندازی از شرکت در اکسپو ۲۰۲۰ پرداختند.
در پنل گفتگو آرش بصیرت اشاره کرد: معماری به مثابه رسانه میتواند مدخل مناسبی برای حضور در نمایشگاههای بین المللی باشد. از طرف دیگر با این ایده موافق هستم که در نمایشگاهها میبایستی روحیه پاپ پاویون رعایت شود. یک اثر نخبه گرا میتواند مواجهه مخاطب را با آن سخت کند و از طرف دیگر باید در نظر داشت که پاویون، دولت و ملت را نیز نمایندگی میکند و در عین حال باید یک پاسخ منطقی به مسئله جهانی بدهد. کنار هم چیدن این همه متغیر کار دشواری است. در کنار همه اینها مسئله هویت نیز وجود دارد. فکر میکنم اگر بخواهیم این مسائل را درون معماری ایران ببینیم باید پیش از آن از خود سؤال کنیم آیا اصلاً چنین پتانسیلی در جامعه معماری ایران وجود دارد یا خیر؟ غرب یک مرز سیاسی و یک مرز معرفتی با ما دارد که مرز معرفتی آن تا درون خانههای ما شرقیها جلو آمده است و تعارضی با هویت ما ایجاد کرده است. اینها میتواند محلهای مهم سؤال باشد که میتوان از آن آغاز کرد.
مهیار حدیقی نیز گفت: فرض کنید پاویون ایران نه تنها جایزه دوم، بلکه در اکسپوی میلان اول میشد، این دلیل نمیشود که ما جلوتر از آن حرکت نکنیم. پس هیچ دلیل ندارد که درباره مسائل و مشکلات، از همین حالا فکر و گفتگو نکنیم. نکته دوم این است که اگر بر فرض بدانیم برای اکسپوی ۲۰۲۰ نیز مسابقه معماری برگزار خواهد شد و داورها طرحهای برتر را اعلام کرده اما در نهایت نهاد دولتی طرح دیگری را اجرا خواهد کرد، باز دلیل نمیشود که دست بکشیم. چون این خودش مثل یک گفتگو و نقد است و نقد و گفتگو باعث میشود معماری ما یک قدم جلوتر برود. مسئله پایانی در صحبتهای من این است که تنها در کشور ما نیست که جریان قدرت حرف پایانی را میزند. درست است که در کشورهای غربی سیستم دمکراتتر شده اما جریان قدرت در لایههای زیرتری خودش را نشان میدهد.
علی رضا امتیار با اشاره به اینکه نقشههای ایرانی برای مهندسین ایتالیایی خوانا نبوده است گفت: متاسفانه ما نتوانستیم با استانداردهای بین المللی نقشهای طراحی کنیم که پیمانکار ایتالیایی از آن سر در بیاورد و بتواند آن را به درستی اجرا کند و این دیگر خیلی ارتباطی با ساختار قدرت ندارد. در مورد دیزاین هم این ضعف دیده میشد. اگر هر کدام از طرحهای برنده مسابقه در اکسپو شرکت میکردند باز همین اتفاق میافتاد. اکسپو فرصتی است که ما از لاک درون نگر خودمان بیرون بیاییم و در یک محک بین المللی قرار بگیریم و هر دفعه هم شکست میخوریم.
حسین شیخ زین الدین در پاسخ به این صحبت آقای امتیاز گفت: در اینکه یک سیستم من درآوردی داریم شکی نیست اما مدیریت جامعه ما جزو عقبترین سیستمهاست. من همین مشکل را در ساخت سفارت ایران در توکیو داشتم. اما این یک راه حل ساده مدیریتی دارد. ما از سال ۴۲ تا به امروز تقسیم بندی اقداماتمان روی فاز ۱، ۲ و ۳ بوده است. اما در کشورهای دیگر سیستمهایی دارند که در نهایت به دیتیل دیزاین ختم میشود. ما باید یک نقشه فاز ۱ پیشرفته داشته باشیم و آنها این را به دیتیل دیزاین تبدیل کنند. اینها تمهیدات مدیریتی است. متاسفانه دانش انتقال مفهوم معماری در قالب نقشه در ایران صفر است.
وی ادامه داد: چرا نقطه شروع کارمان را معماری قرار میدهیم؟ هیچ معماری اگر نداند چه فعالیتهایی باید آنجا انجام شود، به موفقیت نمیرسد. معمار آخرین کسی است که باید بیاید. از معماری شروع نکنیم. باید برای نمایشگاه یک سیستم همه جانبه باشد.
انتهای پیام/