سرویس معماری هنرآنلاین : در نگارش کتاب پنج نویسنده ایرانی وغیر ایرانی نقش داشتهاند. سرفصلهای کتاب را شهر شوشتر و مسجد جامع آن، هنر نمایش و هنر خواندن، سالن نمازگزاران، کتیبههای مسجد و کتیبههای کوفی سوره یاسین تشکیل میدهد. تصاویرمتفاوت، متعدد و چشمنوازی از کتیبهها و خط نقاشیهای مسجدجامع زینت بخش این کتاب است.
در اهمیت کتاب و انگیزه نویسندگان
یکی ازعلل اهمیت کتاب به کاوش کتیبههای نادری بر میگردد که در مسجد جامع وجود دارد و در طول قرنها از دسترس جنگها و ویرانیها در امان مانده است. دکتر "پرت میکلی" پژوهشگر انگلیسی و یکی از نویسندگان کتاب در گفتگو با "یورونیوز" تاکید میکند که کتیبهها، امکان یگانهای را برای مطالعه بصری فرهنگ اسلامی، نحوه ظهور اسلام و چگونگی عمل به آن فراهم کرده است. افزون بر آن خط کوفی در این کتیبهها دربالاترین کیفیت خود تبلور مییابد. وی اضافه میکند: "کتاب، هر کتیبهای را در کلیت خود بهوسیله عکسهایی با کیفیت بالا به تصویر کشیده که امکان مطالعه و تحقیق را برای علاقمندان بینالمللی فراهم میآورد. ما میخواهیم مسجد جامع دوباره مورد توجه جهانیان قرار گیرد و محققان و اندیشمندان را به پژوهش در مورد آن ترغیب کند."
این مسجد در طول قرنها چندین بار ویران گشته و در شرایط اسفناکی قرار گرفته و دوباره ترمیم شده، گرچه روبنای آن از بین رفته ولی بن مایه و استخوانبندی آن در کنار کتیبهها نجات پیدا کرده است. بنابراین امروز این اثر میتواند برای کنکاش در تاریخ اسلام مورد استفاده قرارگیرد.
کتیبههای کهن در طرح و معنا
در داخل شبستان و بخش ورودی مسجد بیش از ۳۰ کتیبه ارزشمند در پیوند با دورههای مختلف تاریخی وجود دارد که به خطوط کوفی، نسخ، ثلت و نستعلیق مزین است. این مسجد را میتوان موزه کتیبهها و سند تاریخ مکتوب ایران دانست.
دکتر "پرت میکلی"، محقق انگلیسی تاریخ به "یورونیوز" میگوید: "چهار کتیبه مهم به خط کوفی درمسجد وجود دارد که در کتاب نیز معرفی شده، اهمیت آنها دراین نهفته که بسیار نادر هستند و توانستهاند در شرایط ویرانگر نجات پیدا کنند."
اولین و قدیمیترین آن در دیوار رو به قبله نصب شده که طولانیترین نیز هست. این کتیبه نشان میدهد که طرح مسجد در دوران عباسیان بنا و گسترش یافته است.
وی میافزاید: "امروز میدانیم که این اولین کتیبهای است که در مسجد قرار گرفته و همچنین کل سوره یاسین در آن نقش بسته است. خطوط سفید خط کوفی آن در سطح چشم انسان است." منظور این است که ارتفاع آن بالا نیست و فرد وقتی مقابل آن قرار میگیرد میتواند بهراحتی آنرا بخواند.
دومین کتیبه در محراب قرار دارد که انعکاسی از کتیبه اولی یاسین است که درکنار آن دیده میشود و در آن آیه ۱۱۰ سوره ۱۷ نقش بسته است. آیه ۱۱۱ با خطوط کوچک کوفی یادآور آن است که خداوند بی همتاست و شریکی ندارد. متن این کتیبه که بر محراب نقش بسته به واقعه تاریخی هجرت و ایجاد اسلام برمیگردد.
کتیبه سوم که در بالای دیوار و در محراب بیرونی قرارد دارد، دوباره به تاریخ و افرادی که در خلق مسجد نقش داشتهاند، اشاره دارد.
در چهارمین کتیبه که در محراب بیرونی و در مرکز قراردارد، آیات یکم و دوم سوره ۱۱۲ (سوره توحید) نقش بسته و تاکید میکند که خداوند پسر یا همسری ندارد.
خانم "پرت میکلی"، پژوهشگر به کیفیت بالای خط - نقاشیهای کتیبهها اشاره میکند و میگوید: "مهارت خط - نقاشیها به در کنار هم قراردادن حروف، تکرار متفاوت آنها و تزییناتی است که عامل تفسیر را به مجموعه آن اضافه میکند و به بیننده در خواندن، مکث کردن، تأمل و در تفکر غوطه ورشدن یاری میرساند."
اما کتیبهها تنها به این چهار کتیبه خلاصه نمیشود. یکی از کتیبههای چوبی به خط کوفی از قرن چهارم هجری به یادگار مانده و در مورد بخشش مالیات گاو و گوسفند مردم شوشتر نوشته شده است.
از دیگر کتیبههای نقش بسته در مسجد میتوان از کتیبههای قلعه سلاسل نام برد که در پیوند با دورههای متفاوت تاریخی است ازجمله در مورد فرامین ممنوعیت شراب و کبوتر بازی در شوشتر.
سبک معماری مسجد
مسجد جامع شوشتر، جزو مساجد شبستاتی و ستوندار و به سبک خراسانی از قدیمیترین مساجد ایران است. از شمال، ۱۲ ردیف ستون و در جنوب هشت ستون دارد و بلندی هر کدام از ستونها حدود پنج متر است. بنای مناره مسجد جامع درسال ۸۲۲ هجری ساخته شده است. در دوران انقلاب مشروطه از آن بعنوان سنگر در جنگها استفاده میکردند. بخشی از تزیینات مسجد گچبری است، از جمله سوره یاسین در دیوار جنوبی و چند کتیبه دیگر در هر دو محراب زمستانی و تابستانی. اما تزیینات سنگی مسجد در ستونها و کتبیه هاست. در گذشته ستونها دارای نقوش تزیینی بود. در دوران پهلوی برخی از ستونها مرمت شد و فقط تعدادی از آنها بعنوان نمونه ای دست نخورده از این معماری نگهداری شد. کتیبهها در طول زمان به ارزش معماری این بنا افزوده است.
شهر تاریخی شوشتر
بر اساس کتاب تذکره شوشتر نوشته علامه سید عبدالله جزایری، شهرشوش را هوشنگ پیشدادی بنا نهاد. شوش مشتق از کلمه تیشتر یا ایزد تیر از ایزدان آب، باروری و هستی بخش گیاهان و آدمیان است.
برپایه کاوشهای باستان شناسی در سال ۱۳۸۱ در خزینه شوشتر، ابزار و آلات سنگی کشف شده که قدمت آن به ۲۰ هزار سال پیش یعنی دوره پارینه سنگی میرسد، در واقع در زمان کوچنشینی سنگ بنای شهر شوشتر نهاده شده است. متون تاریخی وجود شوشتر را در دوران هخامنشیان تأیید میکند. در دوران ساسانیان تاسیسات بزرگ آبی و پیچیده در شوشتر ساخته شده که از آن بعنوان بزرگترین موزه آبی دنیا یاد میکنند.
مسجد جامع در شهر شوشتر که بعنوان شهر اندیشمندان است ساخته شده و دو صوفی بزرگ، منصورحلاج که بخاطر گفتن اناالحق به دار آویخته شد و استاد سهل تستری هر دو در شوشتر زندگی میکردند. محقق تاریخی دکتر "پرت میکلی" به "یورونیوز" میگوید: "دلیلی برای باور اینکه این دو صوفی در مشاوره طرح مسجد شرکت داشتهاند وجود ندارد، همینطور رابطهای بین طرح مسجد با حسن عسگری، امام یازدهم شیعیان که در زمان ساخته شدن مسجد در حصر خانگی بسر میبرد، در دست نیست."
مسجد جامع تاریخی شهر شوشتر در دوران عباسیان بنا نهاده شد و ساخت آن حدود ۱۹۰ سال بطول انجامید و در سال ۴۴۵ هجری قمری به اتمام رسید.
در نگارش کتاب وحید موسوی جزایری، حسین موسوی جزایری، پاتریک رینگنبورگ، علی محمد چهارمحالی و پرت میکلی نقش داشتهاند.
انتهای پیام/