سرویس معماری هنرآنلاین: مهندس نریمان مصطفایی مدیر کل دفتر ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار شرکت عمران و بهسازی شهری وزرات راه و شهرسازی، بر لزوم تقویت هماهنگی بین دولت و مردم توسط سازمانهای مردم نهاد تاکید دارد. گفتگوی زیر درباره این موضوع است که میخوانید.
ستادهای ملی، استانی و شهرستانی بازآفرینی شهری با چه چشماندازی فعالیت میکنند و بهبود کیفیت زندگی خانوارها در کجای این چشمانداز قرار دارد؟
از آنجا که احیا، بهسازی و نوسازی شهری (ساماندهی و توانمندسازی بافت فرسوده و سکونتگاه غیر رسمی و...) فعالیتی فرابخشی به شمار میرود، مستلزم اتخاذ سیاستهای چندوجهی در حوزة عمران، خدمات و مسکن شهری و ارائة خدمات اجتماعی و اقتصادی به ساکنان این نواحی است.
انجام این وظیفه به تنهایی از عهده یک دستگاه دولتی برنمیآید و پیشبرد آن در مقیاس بزرگ و مؤثر، مستلزم تعهد مشترک و هماهنگ مجموعه دستگاههای دولتی و شهرداریها در حوزههای ذیربط در سطوح ملی، استانی و محلی با همراهی و مشارکت مردم و فعالان غیردولتی و خصوصی است، لذا به برنامة جامع همه دستگاهها با تدوین سندهای محلی نیاز دارد.
در واقع هر دستگاهی باید فعالیت مربوط به حوزهاش را انجام دهد، برای نمونه، توسعة مشاغل و اشتغالات خرد، کسب و کارهای کوچک و خانگی از برنامههای وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی است که با ارائة آموزشهای مهارتی به جامعة هدف باید دنبال شود و شرکت عمران و بهسازی شهری ایران به عنوان دبیرخانه ستاد ملی نقش سیاستگذار، هماهنگکنندة امور، تسهیلگر، حامی و نظارت عالیه را دارد. سایر دستگاهها نیز بایستی به نقشهای خود در این زمینه بپردازند.
آرمان بلندمدت این ستادها برای تحقق توسعه پایدار شهری این است که تا افق سند چشمانداز جمهوری اسلامی ایران (شامل برنامههای پنج ساله ششم و هفتم توسعه آتی) ساکنان این نواحی بتوانند از محیط زندگی مناسب و فرصتهای برابر اشتغال و درآمد برخوردار است و نیز دارای استانداردهای مسکن، سرانه فضاهای عمومی، خدمات شهری و زیرساختهای شهری در سطح میانگین شهر محیط بر آنها باشند.
توانمندسازی سکونتگاهها و توانمندسازی خانوارهای ساکن؛ به عقیدة شما کدام یک اهمیت بیشتری دارد؟ آیا توانمندسازی خانوارها میتواند در مدیریت گسترش سکونتگاههای غیررسمی مؤثر واقع شود؟
توانمندسازی یک فرایند است. لذا در این بخش همه موارد به صورت بسته، تکمیلکنندة هم هستند. لذا نیاز است توانمندسازی در بخشهای مختلف کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، مدیریتی و... با هم به صورت یکپارچه صورت گیرد. هر چند کار بسیار سختی است که در کشور کار کالبدی و عمرانی به نسبت راحتتر از توانمندسازی شهروندان برای بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی و شرایط محیطی ساکنان محدودهها و محلههای هدف هستند. هزینه برنامه توانمندسازی کالبدی و توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی شهروندان زمانبر و فرایندی است.
توانمندسازی خانوارها میتواند با اجرای برنامههای متعدد آموزشی، اطلاعرسانی و آگاهسازی، جلب مشارکت مردمی (بسیج عمومی)، متشکل کردن نیروهای بالقوه و شهروندان در محل، جذب سرمایهها و منابع کوچک مردمی (بسیج منابع)، ایجاد، گسترش و تقویت هماهنگی بین دولت و مردم، دفاع از حقوق شهروندان ارزیابی فعالیتها وگسترش نظارت عمومی و خودکنترلی به همراه احساس مسئولیت جمعی میتواند در مدیریت گسترش سکونتگاههای غیررسمی موثر واقع شود.
به عقیده شما سازمانهای مردمنهاد تا چه میزان میتوانند در توانمندسازی خانوارها تأثیرگذار باشند و فکر میکنید این کار چگونه باید انجام شود؟
لازمه نهادینه شدن این امر در ساختار مدیریت شهری کشور، افزایش تعامل و همافزایی و هماهنگی بینبخشی در این زمینه است. این امر بدون جلب مشارکت و همکاری کلیة کنشگران و ذینفعان، دستگاههای مدیریت شهری، بخش خصوصی، جامعه مدنی (سازمانهای مردم نهاد)، اجتماعات محلی و تدوین برنامه مشترک و استفاده از امکانات و فرصتهای بالقوه ممکن نیست.
در این موضوع مهم برای اینکه برنامه، جامعیت کافی داشته باشد و مفید واقع شود. باید علاوه بر نقش و مسئولیت شرکت عمران و بهسازی شهری ایران، نقش و مسئولیت دستگاههای بین بخشی و سایر ذینفعان نیز به تفکیک مشخص شود و این موضوع در اولویت برنامههای کلان ملی و محلی قرار گیرد.
فعالیت سازمانهای غیردولتی یا سازمانهای مردمنهاد شامل فعالیتهای علمی، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، هنری، امور زنان، آسیبدیدگان اجتماعی، محیط زیست یا مجموعهای از این موارد است که اغلب این فعالیتها در محدودهها و محلههای هدف احیا، بهسازی و نوسازی شهری میتواند با حمایت و تسهیلگری شرکت عمران و بهسازی شهری ایران برای توانمندسازی شهروندان و سکونتگاهها صورت پذیرد.
کارکرد سازمانهای مردم نهاد اغلب اطلاعرسانی و آگاهسازی، جلب مشارکت مردمی (بسیج عمومی)، جذب سرمایهها و منابع کوچک مردمی (بسیج منابع)، تقویت هماهنگی بین دولت و مردم، گسترش نظارت عمومی، دفاع از حقوق شهروندان، افزایش بهرهوری در استفاده از منابع، پیگیری مطالبات شهروندان، مدیریت آسیبهای اجتماعی و.. است که از اهمیت و جایگاه ارزشمندی برخوردار هستند.
با توجه به تعدد سازمانهای مردمنهاد فکر میکنید آیا دولت میتواند صیانت از حقوق شهروندی را به این سازمانها بسپارد؟
حقوق شهروندی بخشی از حقوق عمومی است که در قانون اساسی هر کشوری شکل ملی به خود گرفته است و تنها شامل حال شهروندان همان کشور میشود و دربرگیرنده حقوق مدنی و سیاسی، اقتصادی- اجتماعی و حقوق همبستگی است و بر برابری، عدالت و استقلال تأکید دارد. در برابر این حقوق، وظایف و تکالیفی دوسویه بر شهروندان و دولت مترتب است.
در واقع حقوق شهروندی آمیختهای است از وظایف و مسئولیتهای شهروندان در قبال یکدیگر، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت و همچنین حقوق و امتیازاتی که وظیفه تأمین آن حقوق بر عهده مدیران شهری (شهرداری)، دولت یا بهطورکلی قوای حاکم است. ویژگی کلیدی شهروندی که آن را از تابعیت صرف متمایز میکند، وجود اخلاق مشارکت است.
شهروندی موقعیتی فعالانه و ناسازگار با سلطه است. شهروندی فعالانه، با فرد آغاز میشود. چرا که از طریق اقدامات فرد است که شرایط ساختار شهروندی بازتولید شده و بهبود پیدا میکند.
بنابراین اصلاحات سیاسی باید با هدف بهبود فرصتهای شهروندان برای اعمال حقوق و وظایفشان و به وسیله اخلاق مشارکت صورت بگیرد که با توجه به ماهیت اجتماعی صیانت از حقوق شهروندی میبایست با ایجاد مکانیزمی جهت تقویت نقش فعال و مؤثر از طرف شهروندان و در نظر گرفتن سازمانهای غیردولتی به عنوان بازوان اجرایی، برنامه بازآفرینی مطرح شوند.
همچنین باید نقش مردم علاوه بر نظرخواهی به سایر مصادیق مشارکت ارتقا پیدا کند که در این موضوع سازمانهای مردمنهاد میتوانند نقش بهسزایی در تقویت سرمایه اجتماعی، رعایت حقوق شهروندی، انجام وظایف شهروندی و صیانت از حقوق شهروندی عهدهدار شوند.
برای پر رنگ کردن فعالیتهای آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی سازمانهای مردمنهاد چه اقدامهای باید صورت گیرد؟
برای تحقق این امر میبایست برقراری و پیادهسازی حکمروایی خوب شهری در بافتهای فرسوده و سکونتگاههای غیر رسمی به عنوان اصول حاکم بر برنامه بازآفرینی پایدار شهری امکانپذیر باشد که سازمانهای مردمنهاد (سمنها) به عنوان یکی از بازوان حکمروایی خوب ایفای نقش میکنند.
حضور همه مردم در تصمیمگیریهای مختلف، تصویب چارچوبهای قانونی عادلانه و منصفانه، ایجاد جریان آزاد اطلاعات و قابلیت دسترسی سهل و آسان به آن برای تمامی استفادهکنندگان، مسئولیت پذیری و پاسخگویی از جمله زمینههایی است که باید فراهم شود تا در نهایت به پررنگ شدن فعالیتهای سازمانهای مردمنهاد بینجامد.
فعالیتهایی همانند بازارچه سمنها و کارآفرینان عمران و بهسازی شهری را چگونه ارزیابی میکنید و به عقیده شما نقش رسانهها در توسعه فعالیتهای سازمانهای مردم نهاد چیست؟
فعالیتهایی همانند بازارچه سمنها و کارآفرینان عمران و بهسازی شهری با توجه به مشارکت محور بودن فرآیند بازآفرینی شهری سازمانهای مردمنهاد به عنوان حلقه واسط بین شهروندان و دولت، میتوانند نقش بهسزایی در شبکهسازی، راهبری پایدار امورات، حل مسائل و مشکلات اجتماعی، بهداشتی و آسیبهای اجتماعی و اجرای برنامههای مختلف آموزشی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی و... داشته باشند.
همچنین رسانههای شنیداری، دیداری، روزنامهها و... نیز نقش بهسزایی در اطلاعرسانی بهتر، اعتمادسازی، آگاهسازی، آموزش و شبکهسازی فعالیتهایی از این دست ایفا میکنند.
پیشنهادات و اقدامات عملیاتی برای تسری و توسعه این نوع فعالیتها را عنوان کنید؟
تشکیل کمیتههای اقتصادی با همکاری و هماهنگی سمنها، تهیه بستهها و خوشههای کسب و کار، اجرای برنامههای ارتقای مهارتهای پایه و فنی و حرفهای، تأمین مالی خرد برای ارتقای معیشت خانوارها، تخصصی شدن فعالیتهای دستگاههای مرتبط با ارتقای اقتصادی و مهارتهای فنی و حرفهای در اینگونه سکونتگاهها از قبیل وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان فنی و حرفهای، صنعت و معدن و تجارت و... از جملة این اقدامات است.
همچنین آموزش، تولید و بازاریابی، ایجاد خانه محله به عنوان حلقه ارتباط جامعه هدف با موسسههای مردم نهاد، ایجاد بازارچه یا نمایشگاههای فصلی یا محلی برای عرضه محصولات و تولیدات ساکنان سکونتگاههای غیر رسمی، بسترسازی برای استفاده از توان و نیروی انسانی آموزشدیده سکونتگاههای غیر رسمی، بازاریابی مناسب محصولات از طریق ایجاد سایت و... در داخل و خارج از کشور تقویت فرصتهای شغلی از طریق ایجاد فنبازار و... پشتیبانی از افراد کارآفرین با ارائه تسهیلات از دیگر مواردی است که برای تسری و توسعه فعالیتهایی همچون بازاچههای خیریه میتواند مؤثر باشد.
فکر میکنم هرگاه دولت، جامعة مدنی و مردم با هم باشند کارها و امورات پیشرفت بهتری خواهند داشت. با توجه به اینکه مشارکت شهروندی در ارتقای کیفیت زندگی به عنوان شاکله اصلی فرایند بازآفرینی شهری محلات هدف بهسازی شهری (بافتهای فرسوده، سکونتگاههای غیررسمی و...) به حساب میآید. سازمانهای مردمنهاد (سمنها) میتوانند با انجام برنامههای مختلف توانمندسازی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی و... نقش به سزایی در ارتقای حقوق شهروندی و کیفیت زندگی و ایجاد فرصتهای شغلی برای شهروندان ساکن اینگونه سکونتگاهها با کمک و مشارکت خودشان ایفا نمایند.
امید میرود که بازارچههایی همچون بازارچه سمنها و کارآفرینان به عنوان راهانداز چرخه و فعالیت برای ارتباط بیشتر دولت، جامعه مدنی و مردم در عرصه ارتقای اقتصادی و فرصتهای شغلی برای ساکنان سکونتگاههای غیررسمی عمل کنند و سپس در سراسر کشور به صورت منطقهای در تمام استانهای کشور تسری و ادامه یابد.
انتهای پیام/