سرویس معماری هنرآنلاین: علی‌اکبر عبدالعلی‌زاده به تازگی کتاب "سینما و جهان ایرانی" را که مجموعه 18 گفت‌وگو با متخصصین حوزه‌های فرهنگ، هنر، ادبیات، معماری ایرانی و تاریخ است، به بازار کتاب عرضه کرده است. گفت‌وگوی زیر درباره برخی نکته‌های تازه درباره جهان ایرانی است که در زیر می‌خوانید.

ایده شما برای تدوین و جمع آوری کتاب سینما و جهان ایرانی چه بود؟

کلید ماجرا از جایی خورده شد که متوجه شدم تا چه حد جهان نسبت به کشور ایران حساس است و برای تضعیف آن انرژی صرف می‌کند. به نظر من ایران در مرزهای جغرافیایی‌اش تعریف نمی‌شود و حتی نمی‌توان گفت شامل کشورهای فارسی زبان است بلکه ایران برای جهانیان معنایی فراتر از این دارد. مثلا ترکیه تحت تاثیر ساختار دیوانی ایرانی است و زبانشان نیز به لحاظ ساختاری به شدت به زبان فارسی نزدیک است. آذربایجان و ارمنستان پیچیده در فرهنگ و نشانه‌های ایرانی است، بنابراین اندیشه ایرانی فراتر از اهمیت جغرافی آن حرکت کرده است.

چه شد که برای رسیدن به طرح خود به جای کار پژوهشی از گفت‌وگو استفاده کردید؟

این کتاب مجموعه‌ای از 18 گفت‌وگو با متخصصین مختلف در حوزه‌های فکری گوناگون اعم از زبان‌شناسی، ادبیات، باستان‌شناسی، اسطوره‌شناسی و غیره است که ترجیح دادم به شکل گفت‌وگو در آید، چون در گفت‌وگو جادویی وجود دارد که در تحقیقات علمی و مقاله‌ای موجود نیست و می‌توان به شکل آزادانه‌تری به ایده‌های بکر دست یافت. همان طور که من معتقد هستم در این گفت‌وگوهایی که انجام شد سوژه‌های بسیاری برای فیلمسازان نهفته است که بسیار بکر و تازه و بدیع هستند.

متخصصین حوزه معماری و باستان‌شناسی به چه ایده‌های بکری در این زمینه اشاره کردند که ممکن است برای خواننده کتاب شما جذابیت داشته باشد؟

من در لابه لای گفت‌وگوها از متخصصین خواستم پیشنهادهایی برای فیلمسازی ارائه کنند که هر کدام موضوعات بدیعی را پیشنهاد کردند. از جمله موضوعاتی که پیشنهاد شد و شاید کمتر کسی از آن اطلاع داشته باشد رمزگشایی شاهنامه بر اساس اسناد تاریخی توسز استاد جنیدی است. ایشان به سندی اشاره کرده که با تطبیق تاریخی با جزئیات شاهنامه دریچه تازه‌ای به اسطوره باز شده است. ایشان ثابت کرده که 700 سال عمر سیامک یک دوره تاریخی از زندگی بشری است. این خودش می‌تواند سوژه بکری برای فیلمسازان باشد. اینگونه است که شاهنامه فراتر از ظرفیت‌های ادبی به یک سند تاریخی تبدیل می‌شود.

از دیگر نکته‌های جذابی که در این گفت‌وگوها با آن برخورد کردم در گفت‌وگو با آقای محیط طباطبایی و دیگر اساتید بود. اینکه به روایت محققین ژاپنی این ایرانی‌ها بودند که تمدن و شهرنشینی را به ژاپن بردند و اولین معبد بودایی در ژاپن را ایرانی‌ها ساختند. این اتفاق به صورت اسناد تاریخی با جزئیات نام بنا، نجار و کارگران ایرانی ثبت شده است. با این که دین بودایی را ایرانی‌ها به شرق دور بردند اما خود از آن گذشتند. حتی اسلام در واقع به روایت ایرانی به شرق رفته است. هنوز هم در چین نیت نماز به فارسی گفته می‌شود و عقد دختران نیز به زبان فارسی اجرا می‌شود. سپهر فرهنگ ایرانی ادیان مختلف را عمق داده است. همینطور همچنان که ما مفاهیم عرفانی و معنوی خود را به میوه‌ای مثل انگور یا انار در اشعار ایرانی منتقل می‌کنیم، همین مفاهیم در عرفان ژاپنی نیز به واسطه تجارت این میوه‌ها منتقل شده است. محیط طباطبایی در گفت‌وگویش به این نکته اشاره کرد که بیشترین کلیساهای تاریخی در جغرافیای ایران فرهنگی است. یا مثلا بیشترین مقبره پیامبران ابراهیمی شناخته شده، در سرزمین ایران است. اولین دولت رسمی مسیحی توسط ایرانیان تشکیل شده که مربوط است به یک شاهزاده ایرانی که در ارمنستان حکومت می‌کرده است.

در گفت‌وگو با سیدمحمد بهشتی به چه نکاتی اشاره شد؟

سید محمد بهشتی نیز به نکات قابل تاملی اشاره کرد از جمله گفت با این که جاده ابریشم دیگر جاده پویایی نیست، اما مرکزیت ایران به عنوان گذرراه و چیزی شبیه جاده ابریشم هنوز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تمام هواپیماهای غربی دوست دارند در فرودگاه ایران بنشینند، چون برایشان از لحاظ اقتصادی صرفه دارد. سوخت کمتری مصرف می‌کنند چون از سطح دریا بالاتر است، پس می‌بینید که هنوز ایران از لحاظ اقتصادی و روابط تجاری همان اهمیتی را برای جهانیان دارد که روزگاری جاده ابریشم داشته است. یعنی در واقع ما هنوز در نقطه اهمیت جاده ابریشم قرار داریم.

دستاورد شما از این گفت‌وگوها که احتمالا بسیاری از بخش‌هایش به کتاب منتقل نشده است چه بود؟

فکر می‌کنم چندی است که مردم بازگشت جدی به هویت گمشده و از دست رفته خود دارند. در میان این همه دشمنی رقبای فرهنگی ما هنوز هم هر جایی که پا می‌گذاریم به ایرانی و فرهنگ ایرانی احترام می‌گذارند. اگر به فرهنگ خودمان اعتماد کنیم می‌توانیم یک بار دیگر کاروانسالار دنیا شویم.

انتهای پیام/