سرویس معماری هنرآنلاین: یک صد و چهلمین گفتمان هنر و معماری با حضور سید محمد بهشتی، مصطفی بهزادفر، مهندس نگار جوکار، دکتر محمد کاظم شربتدار، دکتر محمد مهدی محمودی و مهندس بهروز مرباغی در باغ موزه قصر برگزار شد. در این نشست ابتدا فیلمی در معرفی شهر سمنان پخش شد و سپس مصطفی بهزادفر سخنانی درباره ساختار شهر سمنان و باغات آن که عنصر مهم شهر هستند به ایراد سخنرانی پرداخت.

وی گفت: سمنان علاوه بر عناصر طبیعی دارای عناصر هنجاری و غیر طبیعی نیز هست. تکایای شهر سمنان و زبان و ویژگی‌های فرهنگی این شهر از استثناعات کشور ما است.

وی ادامه داد: برای اینکه بتوانیم در طرح جامع، طبیعت سمنان را حفظ کنیم تعدادی پروژه موضوعی تعریف کردیم که بتواند همین مقدار باغاتی که از شهر سمنان مانده را حفظ کند، به طوری که این باغات توجیه اقتصادی نیز داشته باشد. به این ترتیب بخشی از عناصر هویتی شهر نیز در این طرح جامع حفظ می‌شود.

وی با اشاره به اینکه مفهوم هویت به تعلق خاطر بر می‌گردد، گفت:در تاریخ شهرهای خاورمیانه، باغات عنصری کلیدی بوده‌اند. ریشه توجه به باغ، آب است. هر جا کم آب‌تر بوده، توجه انسان به باغ بیشتر شده است و نمونه بارز آن هم شهر سمنان است که به گوهر کویر معروف شده است و ما با تعریف پروژه‌های موضوعی، تلاش داریم این باغات را حفظ کنیم.

سپس سید محمد بهشتی رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: هویت عبارت است اندازه‌های هر جا و هر کس و این صرفا کمی نیست. مثلا اینکه بدانیم زبان سمنانی خاص است و آنها پنج زبان دارند، چه اهمیتی می‌تواند برای ما داشته باشد. باورهایی دارند، بناهایی دارند و طبعا هر جای ایران بروید یک چیزهایی دارند اما امروز چه بهره‌ای می‌توانیم از آن ببریم؟

ما همه این‌ها را می‌دانیم اما باز میدان و خیابان می‌سازیم و کم کم شهرها شبیه به هم می‌شوند. ولی مسلم است هر چه می‌شوند، شبیه سمنان نمی‌شوند. ساخت و سازهای جدید چیزی به ارزش‌های هر شهر اضافه نکرده است. امروز وقتی می‌رویم شیراز برای همان شیرازی می‌رویم که هنوز عطر و طعمش موجود است اما آیا در دهه‌های اخیر آیا به آن شیراز اضافه کردیم یا کم؟ با قاطعیت می‌گویم کم کرده‌ایم. در اصفهان کم کرده‌ایم.

وی ادامه داد: هویت در تفاوت‌هاست. در نسبت ما با گیاه تفاوت هست با نسبت دیگران با آن. عنصر باغ گیاه است. البته آب متضمن گیاه است اما چه تفاوتی وجود دارد بین نسبت ما با گیاه و نسبت دیگران با آن؟ آنچه در چین و اروپا می‌بینیم قابل الگوبرداری برای ما هست؟

بهشتی افزود: در اروپا به جنگل می‌گویند "وود" یعنی چوب. یا می‌گویند "فارست" یعنی بیرون خانه. حالا چرا؟ به خاطر اینکه تا تقریبا اوائل قرون وسطی بزرگترین معضل وجود جنگل بود. در دوره قرون وسطی بریدن درخت یک نوع عبادت است. با توانمندی‌هایی که پیدا می‌کنند اروپا را از جنگل پاک می‌کنند.جنگل دشمن محسوب می‌شد. در کل قاره اروپا و در کل امریکای جنوبی اگر یک درخت کهن سال وجود دارد دور از دسترس بشر است و در اعماق جنگل‌های آمازون. نشانه دیگر اینکه در تمام نقش‌های اروپایی همیشه گیاه در تزیینات، گیاهی چیده شده است. گیاه باید حتما تحت تصرف ما قرار بگیرد تا به خانه ما بیاید وگرنه بیرون است.

وی گفت: تا دوره رنسانس عموما شهرهای اروپایی فاقد درخت بودند. در رنساس وقتی سیاحان اروپایی به اصفهان می‌آیند و چهار باغ را می‌بینند خیلی تعجب می‌کنند. بعد از انقلاب کبیر فرانسه کم کم درخت در زندگی شهری اروپایی‌ها وارد می‌شود. بلوار می‌شوند، باغ‌ها درهاش به روی مردم باز می‌شوند و به پارک تبدیل می‌شوند آنهم شمشاد و درخت‌های کوچک با دخل و تصرف‌های زیاد. در چین درختچه‌های بن سای هست. آنها اصرار دارند عین طبیعت را باز سازی کنند آنهم به شکل مصنوع، طوری که گویی طبیعت را به محضر خود می‌آورند. گلدان تا دوره زندیه در ایران و اروپا نبوده است. گلدان مخصوص چینی‌ها است. آنها گل را به محضر خود می‌آورند.

رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ادامه داد: اما برعکس در ایران تعداد زیادی درخت کهنسال دارید. سرو ابرقو 4500 سال قدمت دارد. گردو، چنار، سروهای قدیمی در شهرها و روستاها داشته‌ایم. جالب است در ایران جز در آنجایی که بشر زندگی می‌کند و حتما در کنارش روستا یا شهری است. عموما هم در جاهایی درخت کهنسال داریم که آب کم است. درخت کهنسال آب زیادی نیاز دارد. اکثر آنها مثمر هم نیستند. به طمع میوه و چوبش نبوده است که آنها را حفظ می‌کرده‌اند. درخت‌ها مقدس هستند. این دلایلی دارد که برمی‌گردد به شرایط محیطی آنها درواقع اقتضای محیط شان این بوده است. ایران جز با چنین رویکردی آباد نمی‌شد. با پرستاری محیط است که شهرها را ساختیم، آب هوا و عطر آن را مدیریت کردیم. در اردیبهشت بروید شیراز و ببینید چطور هوا عطر آلود است. بیشه نازوان در مسیر باد است تا غبار آن گرفته شود و تسویه شده به شهر بوزد.

بهشتی افزود: از انقلاب صنعتی در اروپا خیابان‌های مشجر فراوان شد. بلوار ساختند. باغ‌های اشراف پارک شدند. در ایران شواهد کم رنگی می‌بینید که ما عناصر باغ را شهری کنیم. خیابان را که پدیده متعلق به باغ بوده به چهار باغ تبدیل کردیم که اوجش چهارباغ اصفهان است. تهران نیز دارای چهار باغ می‌شود. در ورودی کاخ گلستان تا کاخ مرمر باقی مانده همان چهار باغ است. در توسعه شهرها همیشه با مزرعه و باغ آغاز کرده‌ایم. ابتدا زمینی باید مزرعه می‌شد و بعد اجازه توسعه داده می‌شد. لاله زار پیش از آن مزرعه بوده است. محمد شاه قاجار به خاندان‌های بزرگ زمین‌های لاله زار را سپرده تا آباد کنند و باغ بسازند. این روند هست تا اولین توسعه مدرن. محله دولاب، محله سلسبیل، همه باغ بوده‌اند. جلوتر که بیاییم بیابان‌ها می‌شود شهر و این بی‌سابقه است در تاریخ شهرنشینی ما و در پایان امیدوارم باغ‌های سمنان از آسیب و نابودی در امان بمانند.

سپس در ادامه این نشست مهندس مرباغی آمارهایی از جمعیت شهرنشین و روستانشین سال 1305 تا 1381 را ارائه داد و گفت: رشد شهرنشینی در شهر سمنان نیز رو به افزایش است و امیدواریم با کارهایی که صورت می‌گیرد بیشتر از این نشود.

وی ادامه داد: ما از امروز سمنان صحبت می‌کنیم و نه به سمنان امروزی که صنعت به عنوان یک آلترناتیو قوی در مقابل کشاورزی آن است.

وی گفت: شهر آنجایی است که نیازهای غیرمادی آن بیشتر از نیازهای مادی آن است. حال سوال این است که اگر روستاها ازبین برود غذای مردم را چه کسی تولید می‌کند؟ و اینکه ما چه حقی داریم بگوییم عده‌ای به روستاها بروند و کارکنند تا من در شهر به سینما بروم.

وی ادامه داد: راهکار مهم در این خصوص این است که ما از روستا شهر صحبت کنیم و کاری کنیم که کشاورزی شغلی شهری باشد و نه شغل روستایی و کار کردن در یک باغ همان شکلی را داشته باشد که کارمندی یا کارگری در یک کارخانه.

مهندس نگار جوکار نیز گزارشی از باغات سمنان ارائه دادند و محدوده باغات را نشان دادند. باغ به پشتوانه سامانه آب است که ویژگی خاصی دارد و از طریق نهر و آب پخش کن به سمت جنوب شهر سمنان می رود.

وی گفت: آب پخش کن سمنان ثبت ملی شده است و این سامانه که از کوه‌های شهمیرزاد می‌آید و از طریق همین آبراه‌ها و آب‌پخش کن در استخرها ذخیره می‌شوند. این سامانه آب از اواخر قرن هفتم تا امروز کار می‌کند و همه مدیریت سامانه دقیق و فکر شده است.

وی ادامه داد: این سامانه ویژگی اجتماعی مهمی هم دارد و دارای یک هیئت مدیره است و هر کس وظایفی برای اداره آن دارد.

وی در پایان پرسش‌هایی مطرح کرد و گفت: آیا می‌توانیم بگوییم این باغات تاثیرات فرهنگی منظر شهری سمنان را تعریف می‌کند و یا اگر این اتفاق بیفتد زمینه مطالعه سطح جهانی منظر شهری سمنان تعریف می‌شود؟ و اگر این باغات را بگیریم چی از سمنان می‌ماند چه چیز دیگر دارد؟

در پایان جلسه مهندس دارایی معاونت عمرانی شهر سمنان نیز به نیابت از شهرداری سمنان سخنان کوتاهی در عرض تشکر از حاضران گفت و سپس پرسش و پاسخ‌هایی در این زمینه مطرح شد.

انتهای پیام/