سرویس معماری هنرآنلاین: شهر تنها از طریق کالبد خود نیست که قابل توصیف است بلکه این شهروندان هستند که با تعاملات اجتماعی خود بستر فضاهای موجود در شهر را می سازند. احساس تعلق به فضا به مرور زمان هویتی می‌سازد که هم مکان را از دیگر مکان ها متمایز می کند و هم هویت افراد اجتماع را دارای مشخصه.

مفهوم مکان یعنی مجموعه‌ای از ویژگی‌های محیطی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی که به یک نقطه جغرافیایی هویت و معنا می‌دهد. هویت یک مکان آن را از سایر مکان‌ها جدا می‌کند.

هویت یعنی حدود و تعیین یک محل تا حدی که شخص می‌تواند یک مکان را به عنوان جایی متمایز از سایر مکان‌ها شناخته و یا باز شناسایی نماید به طوری که شخصیتی مشخص، بی‌نظیر و یا حداقل مخصوص به خود را دارا شود. هویت معنایی، هم خاطره‌های جمعی و تاریخی یک تمدن یا ملتی را جلوگر می‌کند و هم فرم‌ها و اشکال و عملکرد آن، یادآور معانی و مفاهیمی هستند که توسط مردم قابل درک‌اند و بیگانگان یا آن را درک نمی‌کنند یا این که آن را با معانی مورد نظر خود متمایز می‌یایند.

خشی از شخصیت وجودی هر انسانی که هویت فردی او را می سازد مکانی است که خود را با آن می‌شناسد و به دیگران می‌شناساند. هنگامی که راجع به خود فکر می‌کند خود را متصل به آن مکان می‌داند و آن مکان را بخشی از خود می‌شمارد. میان شما و آن مکان، رابطه‌ای عمیق وجود دارد. رابطه‌ای عمیق‌تر از صرف بودن، یا تجربه کردن آن مکان. کسانی که دارای هویت مکانی قوتی‌تری هستند خود را با شهر خود بیشتر هم‌پیوند می‌دانند و ارزیابی مثبت‌تری از کیفیت شهر خود دارند.

کسانی که دست به تغییر فضای شهر می‌زنند باید بدانند خاطره‌ای در این فضا نهفته است که برای بسیاری ارزشمند است و دیدن این فضا می‌تواند بسیاری از خاطرات را دوباره زنده کند.تغییرات فاحش و کلی در فضاهای شهری همه خاطرات را از بین می‌‎برد. این خاطرات بخشی از زندگی مردم است که باید وجود داشته باشند. تغییرات در فضاهای شهری باید حفظ و نگهداری خاطرات فردی و جمعی را نیز تامین کند. حفظ خاطرات می‌تواند حس تعلق خاطر به فضا را بیشتر کند و حس تاثیرگذاری بر فضا را توسط انسان تقویت نماید.

مکان دارای اثری دو جانبه است، از طرفی حضور انسان و زندگی در فضا بر روی هویت مکان اثر می‌گذارد و از طرف دیگر روح حاکم بر مکان بر انسان‌ها و جریان زندگی آنها موثر است. در نتیجه مکان می‌تواند بر انسان تاثیر متقابل بگذارد، چرا که به واسطه معنایش به ارزش‌ها و کنش‌های انسانی جهت می‌دهد. به همین دلیل هویت مکان، بخشی از هویت شخصی است.

این روزها با توجه به نوسازی و مرمت دوباره تئاتر شهر مسئله این بنا دوباره در کانون توجه قرار گرفته است. تئاتر شهر با تاریخی بیش از سی سال یکی از فعال‌ترین مجموعه‌ تئاتری در ایران است. این بنا قطب آرزوهای هر هنرمند تئاتری است. مکانی است که از همه قشر مردم و از همه طبقه اجتماعی گرد آن جمع می‌شوند و تعامل و معاشرت می‌پردازند. این ساختمان پذیرای همه جوان‌هایی است که به عشق فرهنگ خود به تهران می‌آیند و نمایش می‌بینند.

تئاتر شهر در جای کافه شهرداری نشسته است که روزگاری دومین مرکز تفریحی تهران بود. این کافه در اواخر دهه سی و اوایل دهه چهل یکی از مراکز گردهمایی هنرمندان و روشنفکران شد. تئاتر شهر مکانی است که روزگاری جلال آل احمد و فروغ فرخزاد در آن جمع می‌شدند. بنایی که به خاطر حضور نسل جدید هنرمندانی مانند مانند آربی آوانسیان، عباس نعلبندیان، اکبر رادی، علی نصیریان، غلامحسین ساعدی، بهرام بیضایی، بیژن مفید و هنرمندان کارگاه نمایش، که دوران اوج خود را طی می کرد، ساخته شد. تئارت شهر مکانی است که با پیشنهاد وزارت فرهنگ و هنر و اداره دراماتیک و تلاش گردانندگان کارگاه نمایش مانند آربی آوانسیان، عباس نعلبندیان و آشور بانی پال ساخته شد.

امیرعلی سردار افخمی طراح این بنا گفته است: زمین بنا در گوشه‌ای از باغ کافه شهرداری، پارک دانشجوی فعلی بود. یادم می‌آید وقتی بچه بودم در زمان رضا شاه باغی آنجا بود. این باغ به گونه‌ای بود که از همه طرف دیده می‌شد. هم از طرف خیابان ولی عصر هم از طرف شمال که باغ قرار داشت، هم از طرف جنوب که کوچه‌ای قرار داشت و هم از طرف شرق. چون از همه طرف دیده می‌شد به نظر می‌رسید بهترین طرح برای اجرای چنین ایده‌ای یک ساختمان دایره‌ای است.

سردار افخمی این بنا را را با بهره‌گیری از اشکال مدور و طاق نماهای دستی و سازه های معماری مدرن طراحی کرده است؛ طراحی‌ که هم معماری دوران هخامنشی، برج طغرل و معماری دوره ایلخانی را به یاد می‌آورد و هم بنایی مدرن است.

فضای داخلی آن با پیچ و خم‌های حاصل از پیروی طرح از هندسه غالب رمز و رازی به آن بخشیده که یادآور داستان‌های هزار و یک شب است و انسان را در هزار توهای خود اسیر و محصور می‌کند. نمای آجری و ترکیب آن با کاشی‌های فیروزه‌ای و سبز حسی آشنا به انسان ایرانی می‌دهد.

اکنون اما تغییراتی که در داخل و فضای اطراف آن ایجاد شده است وضعیت این بنا را به کل دگرگون کرده است. تئاتر شهر، این بنای باشکوه امروز در حصاری از ساختمان‌ها، سردر ورودی مترو، تعداد زیادی دریچه زیرگذر عابر پیاده و همچنین سازه‌ها و خیمه‌ها و داربست‌های موقت و غیر موقت و این روزها نرده‌های آبی چهار دور چهار راه ولی عصر که همچون سیم خاردار محیط اطراف را زندانی کرده، گم شده است.

رهگذارن آن را نمی بینند و کسانی که با آن خو گرفته بودند از دیدن این همه تغییرات غریب دیگر نمی‌توانند به درستی با آن ارتباط برقرار کنند. هنرمندان تئاتر بیش از هر قشر دیگری با دیدن این مکان آه از نهادشان بر می‌خیزد. مفهوم دایره‌گون معماری این بنا در فضای کنونی بی محتوا و بی معنا است. بناهایی فاقد طبیعت بناهای مرده شهری هستند و فراموش می‌شوند و در دراز مدت طبیعت شهر را از بین برده و هویت شهر را کم رنگ کرده و آن شهر را تبدیل به یک شهر عام می‌کنند.

تئاتر شهر نیز همچون میدان آزادی با محوطه باز اطراف خود معنی و هویت دارد. امروز می‌توان گفت این بنا از هویت و معنای خود خالی شده و درنتیجه به یک لامکان بدل گشته است. گویی تئاتر شهری وجود ندارد. این مکان دیگر هویت ساز نیست و بنایی مرده است همچون یک ایستگاه اتوبوس.

انتهای پیام/

افسانه شفیعی