سرویس معماری هنرآنلاین: هفته گذشته تهران یکی از پر خاطرهترین فصلهای تاریخ خود را پشت سر گذاشت. 108 سال از روز مشروطه در این شهر میگذرد اما هنوز بسیاری از خانهها و عمارتها یادگاریهایی از بزرگترین قیام مردم را با خود دارند. برنامه این هفته تهرانگردی احمد مسجدجامعی رئیس شورای شهر به مرور خاطراتی از این دست انجامید. دیدار از خانه شیخفضلالله نوری، خانه امین الضرب، مسجد سپهسالار و... بخشی از تجدید بیعت رئیس شورای شهر تهران با اولین قیام عدالتخواهی مردم ایران بود تا تلاشی باشد بر حفظ گنجینههای معماری و میراث فرهنگی این واقعه بزرگ و ملی.
خانه شیخ فضل الله نوری کجاست؟ او که مشروطه را با پسوندی ساده و متمم قانونی، به مشروعه بدل کرد. او که در نهایت نعشش بالای دار به گفته جلال آل احمد سمبل آزادی و آزادی خواهی بود؟ کسی می داند که خانه شیخ پشت ساختمان شهرداری تهران، رنج سال ها بی توجهی را متحمل شده و حالا در آستانه فروریختن است؟ رئیس شورای شهر که تصمیم به دیدار این خانه گرفته بود ابتدا با در سیمان گرفته خانه مواجه شد اما پس مشورت های لازم و هماهنگی با مالک خانه، دیوارها با ضربه های کلنگ فروریختند و اجازه ورود به این خانه صادر شد.
خانه شیخ فضل الله نوری 100 سال قدمت دارد؛ خانهای که شاهد برهه مهمی از تاریخ ایران بوده حالا، درهایش آویزان، سقفهایش فرو ریخته و پنجرههایش شکسته و حیاطش پر از زباله است. مالک میگوید که 14 سال است اینجا را خریده اما چون جزو طرح شهرداری بوده مجوز برای تخریب نداشته و حالا که خوشبختانه طرح اجرا نمیشود، به زودی قرار است مجوز تخریب خانه را بگیرد و آن را بکوبد و حسینیه بسازد. احمد مسجد جامعی اما وقتی خانه را میبیند، تاکید میکند که این بنای تاریخی و با اهمیتی است و باید حفظ شود و حتی اگر قرار باشد حسینیه شود، بهتر است که بعد از مرمت و احیا کاربری آن به حسینیه تغییر پیدا کند. مالک اما مرتب سر تکان میدهد که بالاخره اینجا را تخریب میکند و میگوید که اینجا ثبت میراث فرهنگی نیست اگر مهم بود، ثبتش میکردند. 14 سال پیش که اینجا رها شد، سالم و سلامت بود، هیچ کس نیامد اما حالا تمام دیوارهای آن ریخته است چه کسی میتواند اینجا را مرمت کند؟ نیاز به پول دارد. اگر کسی از من میخرد بخرد در غیر این صورت من تخریبش میکنم.
خانه مرحوم بهبهانی یکی دیگر از خانههای مهم مشروطه است که در قلب تهران جایی در خیابان 15 خرداد واقع شده. در خانه بسته است و کسی حق ورود به خانهای که صاحبانش حاضر به گشودن در نیستند، ندارد. رئیس شورای شهر از مصوبهای میگوید که سالها پیش برای خرید و بازسازی این خانه تصویب شده اما نه خانه خریداری شده و نه بازسازی شده است. امروز تنها بخشی از این خانه باقی مانده و باقی آن پاساژ شده. محلی که روزگاری نه چندان دور اولین ملاقات آیت الله بهبهانی با آیت الله طباطبایی را در خود به یادگار دارد امروز در نهایت بیتوجهی در کوچهای که زمستانها آب تا چند سانتی کف زمین بالا میآید رها شده تا فراموش شود.
مسجد سرپولکها یکی دیگر از مکانهای مهمی بود که روز گذشته رئیس شورای شهر از آن بازدید کرد. اهمیت این مسجد به خاطر حضور آیت الله بهبهانی است که برای ایراد سخنرانی یا جلسه به این مسجد میآمده است. نقل است که از مسجد تا خانه شیخ راه مخفی وجود داشته که امروز دیگر کسی از کارشناسان از آن خبری ندارد.
کوچه امامزاده یحیی و مدرسه میرزا ابوالحسن معمارباشی، محلی است که بزرگترین راهپیمایی دوره مشروطه در آنجا شکل گرفت. رئیس شورای شهر تهران در این بازدید از این کوچه؛ مدرسه و مسجد گفت: این مسجد را صنیعالدوله با اُجرتی که از ساخت مسجد سپهسالار به دست آورده بود ساخت و به همین دلیل وقتی دقت میکنیم نمونه کوچکی از مدرسه سپهسالار را مشاهده میکنیم. اینجا محلی است که از لحاظ تاریخ مشروطه به دلیل شکلگیری بزرگترین راهپیمایی مردمی آن روزها اهمیت دارد.
او ادامه داد: از ویژگیهای این مسجد میتوان به وجود دو محراب در شبستان آن اشاره کرد. در گذشته نماز ظهر و عصر را در دو نوبت و در محرابی جداگانه میخواندند که وجود این دو محراب احتمالاً به همین دلیل است. اما منزل شهید مدرس، بخش دیگری از مشروطهگردی این هفته تهرانگردان بود. خانهای با معماری زیبا و اتاقهای خوش نقش، یاد و خاطره آن روحانی شجاع را زنده کرد.
احمد مسجد جامعی پس از بازدید از بخشهای مختلف این مکان، با اشاره به نقش شهید مدرس در اتفاقات مشروطه گفت: در این محل بود که پیشنویس قانون مدنی و قانون عدلیه نوشته شد و بخشی از این خانه محل درس شهید مدرس به طلاب بوده است. در اتاق اندرونی همین خانه بود که خادم خانه به نام عمواوقلی، مرحوم مدرس را لو داد تا دستگیر شود.
بخش مهم این سفر، دیدار از خانه امین الضرب بود. یکی از مهمترین چهرههای تاریخ ایران که رد پایش در قیام مشروطه، صنعتیسازی ایران، ورود اولین دستگاههای صنعتی به کشور و... به خوبی پیداست. این خانه 50 سال در خودش را به روی هیچ کسی جز خاندان امین الضرب نگشوده بود و برای اولین بار، رئیس شورای شهر به همراه خبرنگاران توانست به این خانه وارد شود و میهمان مهربانی و سفره این خاندان مهم پایتخت باشد. هیچ دوربینی اجازه ورود نداشت و هیچ عکسی از این قسمت از برنامه تهیه نشد منتهی از آن جا که اصلیترین مهمان این دیدار، دکتر عبدالله انوار استاد دانشگاه بود، کیک تولد ایشان در این خانه بریده شد و در انتها عکسی به یادگار گرفته و برای رسانهها ارسال شد.
این عکس میتواند یکی از مهمترین عکسهای تاریخی نیم قرن اخیر باشد چرا که گروه تهرانگردی روی پلکانی این عکس را گرفت که 108 سال پیش مرحوم امین الضرب در کنار دیگر یاران مشروطه خواه اولین عکس را با فرمان مشروطیت گرفتهاند. تاریخ گویی حالا دوباره تکرار شده است. آن طور که عبدالله انوار در مراسم تولد خود یادکرد، این عکس و حضور دوباره رئیس شورای شهر در خیابانهای تهران حکایت از آن دارد که مسجد جامعی در صدد بازگرداندن روحیه مشروطیت به میان مقامات رسمی کشور است. مردی که به گفته این استاد تاریخ خود روحیه مشروطهخواهی داشته و احقاق حقوق مردم را اصلیترین وظیفه خود میداند.
مسجد سپهسالار آخرین بخش از برنامه تهرانگردی دیروز بود، یکی از شاهکارهای معماری دورانهای مختلف در قلب تهران که سالهاست پای هیچ خبرنگاری به آن باز نشده. هنرآنلاین به خاطر اهمیت این مسجد تاریخی به زودی گزارشی را به همراه عکسهای مختلف از این شاهکار معماری اسلامی منتشر میکند.
انتهای پیام/