سرویس معماری هنرآنلاین : در تازه‌ترین نشست جامعه مهندسان مشاور ایران که با موضوع "جستجوی هویت ایرانی در معماری معاصر" برگزار شد بابک شکوفی، معمار سینما آزادی با مروری بر تلاش‌های هویت‌جویانه در معماری معاصر به ارائه نظرات خود در این زمینه پرداخت.

بابک شکوفی در ابتدای این برنامه با اشاره به سابقه چندین دهه‌ای این بحث گفت: تلاش برای رسیدن به معماری معاصری که شناسنامه ایرانی داشته باشد، چندین دهه سابقه دارد. وارطان در سال 1342 در مجله معماری نوین، مساله بازگشت به هویت ایرانی را مطرح می‌کند. در همان سال‌ها مسئله بازگشت به خود، به جریانی قوی در میان روشنفکران و نویسندگان تبدیل می‌شود. مدتی بعد، سبک قهوه‌خانه‌ای در نقاشی مطرح می‌شود. این ایده حتی در سطوح بالای حکومت و قدرت ایران نیز طرفدارانی پیدا می‌کند و فیلسوف سنت‌گرایی به نام "حسین نصر" نزدیک‌ترین فیلسوف به دربار می‌شود و نظراتش مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین معمارانی مانند "نادر اردلان" و "کامران دیبا" مورد حمایت دولتی قرار می‌گیرند و آثاری با این گرایش تولید می‌‌کنند.

او افزود: بعد از انقلاب نیز این جریان به دلیل هم‌زمانی با مد شدن سبک تاریخ‌گرای پست ‌مدرن در غرب و پشتیبانی‌های ایدئولوژیک حکومتی بیشتر تقویت شده و به گرایش غالب دفاتر معماری در آن سال‌ها تبدیل می‌شود.

معمار سینما آزادی با اشاره به این موضوع که تلاش برای رسیدن به معماری معاصر ایرانی سابقه قبل و بعد از انقلابی داشته یادآور شد: می‌بینیم که تلاش برای رسیدن به یک معماری معاصر که بتوان نام ایرانی را روی آن گذاشت هم قبل و هم بعد از انقلاب از پشتیبانی بالاترین مراجع قدرت و حکومت برخوردار بوده و در عین حال معماران بسیاری هم در این راه تلاش کرده‌اند. ولی با این حال این جریان نتوانست به یک جریان عمومی در معماری ایران تبدیل شود و نتوانست به طور گسترده روی ساخت و ساز بافت‌های شهرهای ما تاثیر بگذارد و همه این تلاش‌ها در حد ایجاد تک نمونه‌هایی در قالب تلاش‌های فردی برخی معماران محدود ماند. اگر چه بسیاری از آن تک نمونه‌ها آثار معماری بسیار موفقی بودند ولی قابلیت تبدیل به الگوی عمومی در شهرهای امروز ما را نداشتند.

او در ادامه سخنان خود اصلی‌ترین دلیل ناکام ماندن این مسئله را متناقض بودن خواسته ایجاد یک نوع معماری مدرن به عنوان معماری ایرانی دانست و گفت: برای درک این تناقضات بهتر است شیوه‌های اصلی معماران برای رسیدن به این هدف را در سال‌های گذشته مرور کنیم. اولین راهکار، تکرار فرم‌هایی از گذشته‌ی معماری ایران بود. ولی این شیوه خیلی نتیجه خوبی نداد چون فرم‌های گذشته ارتباط ارگانیک با بستر مادی و تکنولوژیک زمان خود داشتند که آن بستر دیگر وجود نداشت. مثلا قوس و گنبد در معماری کاملاً آجری دارای معنا و بخشی از سازه ساختمان هستند ولی امروزه که ساختمان‌های ما با تیر و ستون‌های فولادی یا بتونی ساخته می‌شوند از آن فرم‌ها عمدتا به صورت دکوراتیو استقاده می‌شود که فاقد اصالت نمونه‌های قدیمی است.

شکوفی در ادامه به دومین مرحله در بررسی خود پرداخت و افزود: دومین مرحله، استفاده از الگو‌های معماری گذشته بود که این شیوه نیز امکان عمومیت یافتن در بستر واقعیت‌های امروز شهرهای ما را نیافت. مثلاً الگوی "حیاط مرکزی" در معماری یک یا دو طبقه کارآمد است ولی در شرایط امروز با توجه ابعاد قطعات ملکی موجود و اجتناب ناپذیر شدن افزایش طبقات و همچنین الزام به استفاده از آپارتمان به جای تک واحدی، الگوی حیاط مرکزی دیگر در اکثر زمین‌ها مناسب نیست و نور و تهویه و خصوصی بودن را تامین نمی‌کند. همچنین اکثر الگوهای شهرسازی سنتی، در قالب شهر پیاده تعریف می‌شود. در شهرهای جدید الزام به استفاده از مسیرهای سواره کل این الگو را منفجر می‌کند!

پس از عبور از آن دو شیوه قبلی در سومین مرحله، شکوفی به استفاده از مفاهیم معماری گذشته در آثار جدید اشاره کرد و گفت: این رویکرد بهتر و عمیق‌تر است ولی مشکلش آن است که در چارچوب این رویکرد می‌توان با فلسفه بافی هر چیزی را به هر چیز دیگری ارتباط داد. مثلاً یک فرد توانا در انشاء‌نویسی می‌تواند یک اثر دیکانستراکتویستی یا فولدینگ صد در صد وارداتی را با صغری و کبری چیدن به معماری سنتی ایران ربط دهد.

با این همه او در این نشست، به عدم انطباق دستورالعمل‌های قدیم و جدید معماری در بستر شهرها پرداخت و خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم ساخت و سازهای جدیدمان را با نگاه آرمانی به معماری شهرهای گذشته‌مان شکل دهیم، یک نکته و تفاوت بسیار مهم را نباید فراموش کنیم و آن این است که شهرهای قدیم و جدید ما در دو بستر و دو ساحت کاملاً متفاوت سنت و مدرنیته شکل گرفته‌اند که هر یک مقتضیات کاملاً متفاوتی دارند.

مثال او در این زمینه با اشاره به بستر شهرهایی چون زواره و اردستان شکل گرفت: فرضاً بافت همگن و یک دست و هماهنگ شهرهایی مثل زواره یا اردستان به طور ساده محصول ساخت و ساز محلی تک مصالح بوده‌اند. یعنی اگر کل خانه‌های یک محله را فقط و فقط با خشت یا آجر بسازید ( هم سازه و هم سایر عناصر را) خانه‌های آن محل خود به خود همگن و هماهنگ خواهند شد. این یکپارچگی را در تمام معماری‌های محلی دنیا که از مصالح محدود محلی استفاده می‌کردند می‌توان دید. ولی در دوران مدرن هر یک از عناصر ساختمان (فولاد ، سیمان، سنگ، بلوک،ورق ...) از جای متفاوتی آورده می‌شود. در عین حال سیستم سازه جدید مبتنی بر تیر و ستون، آزادی بسیار بسیار بیشتری نسبت به دیوارهای باربر قدیم برای ایجاد فرم‌های متنوع در اختیار می‌گذارد. در نتیجه همگنی و یکدستی شهر سنتی در شهر مدرن معنای خود را تا حد زیادی از دست می‌دهد.

معمار ساختمان دادگستری قم افزود: نکته مهم دیگر آن است که هنر و معماری سنتی بر اساس تکرار الگوی واحد در طول صدها سال پدید می‌آمد و خلاقیت عمدتاً در چهار چوب همان الگوهای واحد شکل می‌گرفت در حالی که در دوران معاصر، الگوی واحدی وجود ندارد و یک دستی ناشی از تکرار الگوهای واحد بی‌معناست و چاره‌ای جز پذیرش این واقعیت نداریم.

در این بخش از نشست، شکوفی به طرح یک پرسش پرداخت: چرا تک نمونه‌های خوبی مثل "شهرک شوشتر نو" یا "خوابگاه دانشگاه امام صادق" (مدیریت سابق) که با همان گرایش هویتی ساخته شدند دیگر تکرار نشدند؟ پاسخ بسیار ساده است: آن نمونه‌ها در زمین‌های بزرگ با تراکم بسیار کم (زیر پنجاه درصد) ساخته شدند. تکرار این تراکم بسیار کم در کلان شهرهای امروز ما و در هر پروژه شهرسازی جدیدی تقریباً امکان ناپذیر است.

معمار سینما آزادی در انتهای بحث خود با اشاره به این نکته که طرفدار مدگرایی و کپی‌کاری مجله‌ای نیست افزود: معتقدم هر معمار خوب باید میراث تمدنی و آثار با ارزش گذشته معماری کشورش را شناخته باشد، از آنها درس‌ها آموخته و لذت برده باشد که حتما در تعالی کارش و در چارچوب زبان شخصی طراحی خودش موثر است اما این زبان شخصی در هر معمار با دیگری متفاوت است.

او خاطرنشان کرد: به هر حال این شناخت، باعث بوجود آمدن سبکی فراگیر با عنوان معماری معاصر ایرانی نمی‌شود چون ما در دوران مدرن زندگی می‌کنیم و عواملی که یک معماری همگن و هماهنگ را در گذشته بوجود می‌آوردند دیگر وجود ندارد و اصولا همگن بودن فراگیر که بتوان صفت کشور خاصی را به آن داد در دوران مدرن امکان ناپذیر است؛ چه در ایران و چه در هر کشور دیگری. البته باز هم می‌گویم همیشه می‌توان با این گرایش در بعضی پروژه‌ها تک بناهای موفقی ساخت ولی این تک بناها امکان تبدیل به الگوی عمومی ساخت و ساز را ندارد.

انتهای پیام/