سرویس معماری هنرآنلاین: تخریب خانه‌های تاریخی، مسئله‌ای است که این روز‌ها در صدر اخبار میراث فرهنگی، قرار گرفته است. یک روز پای شهر تهران وسط است و روز دیگر کرمان. این بار هم خبر‌ها از روند تخریب خانه‌های تاریخی نصف جهان حکایت دارند. اتفاقی که به خاطر نبود آمار مشخص تنها به گفتن کلیات و مشاهدات پراکنده خلاصه می‌شود.

درحال‌حاضر گفته ‌می‌شود از مجموع ۶ هزار هکتار بافت فرسوده استان اصفهان، دو هزار و ۴۰۰ هکتار یعنی نزدیک به یک سوم آن دارای ارزش تاریخی است که این مساحت به دلایل مختلف از جمله صدور مجوزهای ساخت و ساز، رعایت نشدن ضوابط شهرسازی، تعرض به حریم‌ خانه‌های واجد ارزش تاریخی و تعرض به بافتی که هیچ‌گونه برنامه و پشتوانه مطالعاتی ندارد، در معرض تخریب است و در عین حال هیچ‌گونه طرحی برای حفاظت از بافت و بناهای تاریخی اصفهان از سوی مسئولان نهادهای مختلف شهری و متولیان میراث‌فرهنگی ارائه نشده است.

این اتفاق به حدی در بافت این شهر تاریخی، مشهود است که صدای اعتراض فعالان میراث فرهنگی را در اصفهان درآورده است. شاهین سپنتا، فعال میراث‌فرهنگی اصفهان در این رابطه می‌گوید: درگفت‌و‌گو‌های روزانه، اخبار و حتی مصوبات دولتی واژه بافت تاریخی فرسوده به‌اشتباه ‌جای بافت تاریخی به‌کار برده می‌شود. درصورتی که الزاما هر بافت فرسوده‌ای تاریخی نیست و هر بافت تاریخی فرسوده نیست.


سپنتا می‌گوید: درحال‌حاضر هیچ آمار دقیقی از آثار تاریخی اصفهان در دست نیست و تمام آماری که تاکنون ارائه شده نسبی و ناقص است. این درحالی است که اگر قرار است برای ساماندهی خانه‌های تاریخی و بافت تاریخی برنامه‌ریزی داشته باشیم لازم است در وهله اول به تشکیل بانک اطلاعاتی که شامل موقعیت مکانی بنا، نام اثر، تاریخچه و سوابق خانه‌ها، کاربری پیشنهادی، نیازهای مرمتی می‌شود بپردازیم و پس از آن ثبت و تغییر کاربری و حفاظت از اثر را در برنامه خود قرار دهیم.

او معتقد است: درحال‌حاضر بافت‌های تاریخی و فرسوده به‌دلیل نبود ضوابط مشخص برای جداسازی این بافت‌ها از یکدیگر چنان در هم تنیده‌اند که از نگاه ارگان‌های شهری بافت‌های تاریخی هم مشمول بافت فرسوده می‌شوند. ‌ این درحالی است که ارائه تسهیلات شهرداری در بافت فرسوده‌ای که مملو از خانه تاریخی است سبب می‌شود که مالکان خانه‌های تاریخی بسیار زود‌تر از مالکان بناهایی که فاقد ارزش تاریخی هستند به سراغ طرح‌های شهرداری و تخریب و تغییر کاربری بروند.

آتش نبود آمار دقیق و شفافیت در مباحث آماری، دامن میراث فرهنگی را هم گرفته است. سپنتا با انتقاد از وضعیت نابسامان آماری می‌گوید: موضوع بافت فرسوده در اصفهان تبدیل به دستاویزی برای مالکان آثار تاریخی شده که در پوشش آثار فرسوده خانه‌ها و بافت‌های تاریخی را تخریب می‌کنند. تا زمانی‌ هم که بانک اطلاعاتی در این خصوص در اصفهان تشکیل نشود و در اختیار سازمان‌ها و ارگان‌هایی چون شهرداری، اوقاف و مردم و پژوهشگران قرار نگیرد روند تخریب خانه‌ها و بافت‌تاریخی اصفهان از آنچه که اکنون وجود دارد شدت بیشتری می‌گیرد.

او در توضیح بانک اطلاعاتی می‌گوید: تشکیل بانک اطلاعاتی شامل موقعیت مکانی بنا، نام اثر، تاریخچه و سوابق خانه‌ها، کاربری پیشنهادی و نیازهای مرمتی می‌شود و پس از آن است که می‌توانیم ثبت و تغییر کاربری و حفاظت از اثر را در برنامه خود قرار دهیم.

اما تنها برنامه‌های نوسازی شهری نیست که تیشه به ریشه آثار فرهنگی این شهر زده است؛ داستان دنباله‌دار عبور مترو از کنار میراث فرهنگی اصفهان بیش از اندازه کشدار شده و این جدال بین میراث فرهنگی و شورای شهر اصفهان کم کم دارد از دایره حوصله خارج می‌شود. سال‌ها است مسئله عبور تونل مترو از زیر خیابان چهارباغ، نگرانی‌هایی را برای اهالی میراث فرهنگی ایجاد کرده است. پیشنهاد میراث فرهنگی، برای عبور تونل مترو، خیابان شمس آبادی در مجاورت خیابان چهارباغ بود که از سوی مسئولان وقت، نادیده گرفته شد.

این در حالی است که چهارباغ عباسی با شماره ۱۱۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده است و انجام هر عملیاتی در حوالی آن، منوط به اجازه سازمان میراث فرهنگی است. در این میان نه تنها این نکته مغفول ماند، بلکه عملیات عمرانی در نزدیکی برخی نقاط خاص اصفهان عهد صفوی همچون باروی اصفهان، دروازه دولت، ورودی عباس‌ آباد، محل سردر و کاخ هزارجریب، مایه نگرانی است. در عین حال عده‌ای از دوستداران میراث فرهنگی، نگران هستند طولانی شدن این داستان سبب شود، مسئولان میراث فرهنگی از خواسته‌ها و استانداردهای خود کوتاه بیایند.


در این میان مدیرعامل قطار شهری اصفهان در جلسه شورای شهر از همکاری نکردن میراث فرهنگی، گلایه کرده است. اما محمدحسن طالبیان، معاون میراث فرهنگی، در این خصوص می‌گوید: موضوع متروی اصفهان از سال‌ها قبل در سازمان میراث فرهنگی مطرح بوده و متاسفانه حل نشده، ولی به حول و قوه الهی و با انجام اقدامات کار‌شناسی، نظارت سازمان و رعایت دقیق قوانین در دولت یازدهم، با رعایت ملاحظات با میراث فرهنگی که سرمایه عظیم اصفهان برای جذب گردشگران داخلی و خارجی است مشکل مرتبط با این حوزه در پیشرفت پروژه مترو اصفهان حل خواهد شد. لازم است مدیر عامل فعلی قطار شهری اصفهان به سابقه ایجاد مترو، همکاری‌های مستمر سازمان میراث فرهنگی و اهمیت شهر اصفهان به عنوان شهر تاریخی- فرهنگی منحصر جهانی توجه کند.

طالبیان نیز به بی‌توجهی مسئولان به توصیه‌های میراث اشاره می‌کند و می‌گوید: از ابتدا همه کار‌شناسان معتقد بودند که مترو به جای چهار باغ باید از خیابان شمس آبادی بگذرد که با کمال تاسف سازمان قطار شهری اصفهان بدون مصوبه قانونی، مسیر چهار باغ را انتخاب کرد که مملو از آثار دوره صفوی است و در محدوده حریم میراث جهانی قرار دارد. برای حفظ چنین گنجینه ارزشمندی و با توجه به تداوم عملیات احداث مترو با مطالعات گسترده کار‌شناسان مختلف یونسکو و ایکوموس بار‌ها به اصفهان سفر کرده و ملاحظات کار‌شناسی دقیقی ارائه کرده‌اند تا به آثار تاریخی آسیبی وارد نشود. برای ایجاد ایستگاه در محور چهار باغ در طی دو جلسه تاکید شد که لازم است مطالعات باستان‌شناسی و زمین‌شناسی انجام شود، که پس از سال‌ها مغفول ماندن این موضوع در ۲-۳ ماه گذشته انجام شد.

وی با اشاره به اینکه رئیس سازمان میراث فرهنگی در سفر اخیر به اصفهان از کاوش‌های باستان‌شناسی چهار باغ و دروازه دولت بازدید کرد افزود: در این سفر معاون رئیس جمهور با استاندار و معاون عمرانی و مسئولین اصفهان مذاکراتی داشت و مقرر شد، وضعیت زمین‌شناسی و مطالعات مختلف مراحل تصمیم‌گیری برای ایجاد تونل ایستگاه‌ها یا روش‌های دیگر در جلسه‌ آینده مورد بررسی قرار گیرد تا با راه حل‌های کار‌شناسی ضمن حفظ آثار دوره صفوی، پروژه ایجاد ایستگاه‌های خط یک مترو بتواند به کار خود ادامه دهد، ضمن اینکه در دو ماه گذشته جلساتی در این خصوص در اصفهان و تهران برگزار شده است. مدیر عامل محترم قطار شهری اصفهان مترو باید توجه داشته باشند که راه حل مترو در مرکز تاریخی اصفهان دستوری نیست بلکه کار‌شناسی است و خوشبختانه در این دولت، با نگاه کار‌شناسی در عین حفظ آثار جهانی اصفهان به توسعه مناسب زیر ساخت‌های شهری توجه خواهد شد.

دوستداران میراث فرهنگی امیدوارند سازمان میراث فرهنگی مغلوب فشار‌ها نشود و بنابر گفته معاون این سازمان، آنچه سرلوحه عملکرد میراث فرهنگی قرار می‌گیرد، دید کار‌شناسی باشد نه دستور‌ها و مصلحت اندیشی‌ها.

انتهای پیام/