به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ مهندس "مهداد جاویدی‌نژاد" از دانش‌آموختگان رشته معماری دانشگاه علم و صنعت که فوق لیسانس این رشته را در دانشگاه شهید بهشتی گرفته است. بنابراین می‌توان اولین و ساده‌ترین تاثیر این دو دیدگاه آموزشی متفاوت را در حاصل کار او که یک اثر معماری "فرهنگی" با "عملکردهای صحیح و ساده" است دید. او که در سابقه فعالیت معمارانه‌اش، طراحی ساختمان‌های اداری، کتابخانه، تعاونی‌سازی، دانشکده و ویلا را دارد، متولد 1336 بوده و با وجود بی‌ادعایی، طراحی‌های مهمی در سطح کلان کشور انجام داده و سال‌ها مسئولیت‌های مختلفی در بخش مدیریت ساختمان‌های وزارت علوم داشته است. طراحی "مجموعه بزرگ فرهنگی و تجاری کوروش" اما در بین فعالیت‌های معمارانه او متفاوت است چرا که ساخت پردیس سینمایی اولین بار است که توسط بخش خصوصی در چنین سطح وسیعی اجرا می‌شود. پردیس سینمایی و تجاری کوروش در زمینی به مساحت 9000 متر مربع احداث و 1300 متر آن به 12 سالن سینمایی اختصاص داده شده که حداقل 3000صندلی به ظرفیت سینماهای کشور اضافه می‌کند. این در حالی است که سازندگان این مجموعه در یک ابتکار عمل، نام سینماهای مشهور لاله‌زار را بر این سالن‌ها نهاده‌اند تا هم یادگاری باشد از تاریخ سالن‌های سینما در ایران و هم اشاره‌ای به حرکت رو به جلوی بخش خصوصی در توسعه فضای فرهنگی کشور. جاویدی‌نژاد در این گفت و گو به توضیح نگاه خود در طراحی و معماری این پردیس سینمایی پرداخته و از دغدغه‌های معماری در عرصه فرهنگی و به ویژه سینماسازی سخن گفته است:

به عنوان طراح و معمار پروژه کورش ، این پروژه را واجد چه ویژگی‌های معمارانه می‌دانید؟

در اردیبهشت سال 88، شرکت گلرنگ موفق به اخذ پروانه ساخت این مجموعه شد. در ابتدا مهندس خلیلی‌فرد، طراحی این پروژه را بر عهده داشتند اما در روند کار، تغییرات فراوانی صورت گرفت؛ مساحت این مجموعه از 83 هزار متر به 108 هزار متر افزایش یافت، در پوسته خارجی بنا و معماری داخلی و حتی کاربری طبقات تغییراتی داده شد. این تغییرات غیرقابل اجتناب بودند اما در نهایت با ادای احترام به مهندس خلیلی‌فرد، باید بگویم که معماری و طراحی این اثر از نو زاده شد. واقعیت این است که در معماری امروز، طراحی دیگر کار یک فرد نیست بلکه همکاری در قالب یک گروه است که کار را به انجام می‌رسانند؛ همپای معمار، همکاران سازه، تاسیسات و دیگر بخش‌ها در حال فعالیت هستند تا چنین پروژه کلانی به بار بنشیند.

وقتی که پای یک پردیس سینمایی به میان می‌آید که در کنار یک مجتمع تجاری-تفریحی قرار گرفته، این سوال مطرح می شود که آیا عوامل اقتصادی باعث شده‌اند که بخش‌هایی غیرسینمایی به این پردیس تحمیل شوند یا این که کارفرما از ابتدا ساخت سینما را در کنار دیگر کاربری‌ها دیده است؟

صرفا عوامل اقتصادی نقشی در این مسئله نداشته بلکه مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری یک مجموعه معمارانه تاثیرگذار است. باید دید که این بستر چه قابلیت‌ها و محدودیت‌هایی دارد، توانمندی‌هایش چیست و آیا این توانمندی‌ها توجیهی هم دارند یا نه؟ متاسفانه در عموم پروژه‌های ما چنین تحقیقاتی دیده نمی‌شود و در نهایت، اقتصاد و فاکتورهای اقتصادی بر ابعاد کاربری بنا تاثیر مستقیم می‌گذارد. به عنوان یک طراح، معتقدم که متراژ هر کاربری باید متناسب باشد با کاربری واقعی آن مکان. در این مجموعه با وجود همه تلاش‌ها، محدودیت‌هایی هم بود، همان‌طور که بخش‌های تجاری از قبل شکل گرفته بودند، بخش سینمایی هم قرار داشت و مجبور بودیم برای حفظ انسجام، از بعضی پیش فرض‌ها کوتاه بیاییم. در طول کار سعی کردیم با بازدید از نمونه‌های مشابه در کشورهای سنگاپور، چین، امارات، اسپانیا، ترکیه و فرانسه حداقل‌های ساخت چنین مجموعهای را تعریف کنیم و در نهایت آن چه که به عنوان یک فضای ساخته شده قرار است به مخاطب ارائه شود، ترکیبی است از کاربری‌های مختلف مانند فروشگاه و واحدهای تجاری، شهربازی و فوت کورت، چندین رستوران، بوفه و کافی شاپ، مهد کودک و البته 14 سالن سینما و آمفی تئاتر که در 20 هزار متر مربع زیربنای فعالیت‌های فرهنگی کورش قرار گرفته‌اند و 3000 صندلی به سالن‌های سینمایی تهران اضافه می‌کنند.

با این حساب به نظر می‌رسد در مقایسه با پردیس‌های سینمایی که شهرداری تهران ساخته، مسئله ورودی مستقل سینما همچنان چالش این مجموعه باشد. چرا پردیس سینمایی کورش نتوانسته یک ورودی مستقل داشته باشد؟

در واقع این که یک وینگ یا ورودی جداگانه نداشتیم تا بتوانیم از سینما به صورت مستقل استفاده کنیم یک مسئله مهم بود، این فضا به مخاطب سینما این امکان را می‌داد تا بدون ورود به بخش‌های تجاری مجموعه، مستقیم به فضای سینما با حال و هوای خاص آن راه پیدا کند. اما این امکان برخلاف همان پردیس‌ها که شما به آن اشاره کردید در اختیار سالن‌های این پردیس است که در صورت برگزاری مراسم خاص یا اکران دیرموقع فیلم‌ها، قابلیت دسترسی به مجموعه یا خروج از آن را به صورت مستقل و بدون بروز مشکل داشته باشند.

این سوال مقدمه‌ای بود برای این بحث که درباره طراحی و ساخت پردیس سینمایی حرف بزنیم؛ اصولا فکر می‌کنید چرا ساخت پردیس سینمایی به جای سینماهای تک سالنه در اولویت قرار گرفته؟ آیا شما با این روند موافقید؟

بگذارید برای پاسخ به این سوال یک پیش فرض بگذارم و آن این است که من در حد خودم در این بحث مشارکت خواهم داشت و مایل نیستم در مقام یک جامعه‌شناس یا روانشناس به سوال شما جواب بدهم. داوری شخصی من درباره اتفاقی که در حال حاضر تمام جهان را تحت تاثیر خود قرار داده، این است که ما کم کم داریم با تک سینماها خداحافظی می‌کنیم. دوره‌ای بود که تک سینماها تعریف اصلی فضای سینمایی را تشکیل می‌دادند اما امروز مخاطب اصلی سینماها، خانواده‌ها قلمداد شده که تعلقات متفاوتی دارند. در دوره نوجوانی ما، وضع فرق داشت؛ سینما مخاطبان گسترده و از قشرهای مختلف را جلب خودش می‌کرد. الان خانواده‌ها از نظر فرهنگی اختلافات زیادی پیدا کرده‌اند، میان نسل پدران ما، ما و فرزندان ما تفاوت‌های بزرگی وجود دارد. شتاب حرکت‌های نوین جامعه باعث بروز این تفاوت‌ها شده تا دیگر دنبال امور نوستالوژیک نباشیم بلکه وقتی قصد وقت‌گذرانی داریم هر کدام از اعضای خانواده به فراخور حال و نیاز خود به دنبال یک موضوع و مکان بهره‌مندی از آن باشند. پس طبیعی است که تجمع این نیازها در یک مجموعه می‌تواند استقبال بیشتر مخاطب را به همراه داشته باشد. در خارج از کشور هم معماری و ساخت سینماها به سمت پردیس‌سازی رفته چرا که تنوع، انسان را جذب می‌کند و افراد خانواده به لحاظ استقلالی که پیدا کرده‌اند ترجیح می‌دهند در چنین مجموعه‌هایی به دنبال علایق خود باشند تا در سینماهای تک سالنه.

شما دانش آموخته دانشگاهی هستید که معماران فارغ‌التحصیل شده آن به طراحی کارکردگرا شهرت دارند، فکر نمی‌کنید در پردیس سینمایی کورش هم این اتفاق افتاده و طراحی‌ها به جای هنری بودن صرفا کاربردی هستند؟

هر موضوع هنری یک خالق دارد و یک مخاطب و بنابراین باید تناسبی بین این دو برقرار شود تا هنر بتواند انتقال پیدا کند؛ به همین دلیل رشد و تعالی فکری جامعه در مسیر ما تاثیرگذار است. فکر می‌کنم که تاثیرپذیری ما از پدیده‌های خاص زیاد بوده اما در نهایت محدودیت‌هایی هم وجود داشته که سعی کرده‌ایم از آنها هم بهره مناسب ببریم. اما در نهایت اگر مدل بالا را در نظر بگیریم این مردم هستند که می‌توانند درباره سوال شما، پاسخگو باشند. یکی از راه‌های بررسی معماری و طراحی ساختمان‌ها، فکر می‌کنم نظرسنجی از مردم است؛ مردم هستند که به عنوان مخاطب می‌توانند بگویند آیا از عملکرد این سازه راضی هستند یا نه.

به محدودیت‌ها اشاره کردید، این محدودیت‌ها چه چیزهایی را شامل می‌شوند؟

محدودیت‌های مختلفی به طراح اعمال می‌شود؛ وقتی که در یک پوسته محدود حرکت می‌کنیم، اختیاراتی را که در فضا داریم به تناسب همین محدودیت‌ها جانمایی می‌کنیم. یادمان نرود که فیلم می‌تواند به تنهایی یک عامل تعیین‌کننده باشد اما سالن سینما به تنهایی عامل تعیین‌کننده‌ای در صنعت سینما نیست که بخواهد صرفا هنری باشد. اگر فیلم نباشد، سینما خالی است اما کمبود سالن‌های سینمایی را می‌توان با روش‌های دیگر برطرف کرد. در این پروژه دیدگاه‌های کارفرمایی وجود داشت و در هزینه‌ها نقش‌آفرینی می‌کرد اما در بخش تکنولوژیک کار چیزی کم نگذاشت. شاید حتی در طراحی و جانمایی و انتخاب نوع سالن‌ها محدودیت‌هایی داشتیم به خاطر برگردان هزینه‌ها اما در انتخاب امکاناتی که مخاطب در سالن سینما باید از آن بهره‌مند شود مثل نور، صدا و تصویر، صندلی و موقعیت دید، هیچ‌گونه کاستی نبود. حتی راجع به طراحی سالن‌ها از همیاری یک مشاور کانادایی استفاده کردیم که کار اصلی‌اش سینماسازی بود. این شرکت به عنوان مشاور سینمایی وارد شد و راهنمایی‌های خوبی داشت.

سوال قبلی را به شکل دیگری مطرح می‌کنم، نگاهی به پردیس ملت، پردیس زندگی و ... کم و بیش نشان می‌دهد که معماری‌های کلان در تهران دارند به سمت بناهای عملکردگرا پیش می‌روند و روح صنعتی پیدا کرده‌اند، این طور نیست؟

پاسخش روشن است؛ زمانی که یک بازارچه تعریف می‌کنید که در بخشی از آن قرار است سینماسازی شود، فرق دارد با وقتی که یک پردیس سینمایی تعریف می‌کنید. در حالت دوم، مبنای فکری به سمت سینما می‌رود، یعنی اصل سینماست و باید تابع منابع ارگانیک مجموعه، سالن‌ها را تعریف کنید. در این پروژه در طبقات سینمایی در باب حال و هوای هنری با محدودیت‌هایی روبرو بودیم. به دلیل وجود وید در تمام طبقات و شکل و فرم و هارمونی آنها و به ویژه موقعیت خاص قرارگیری، نتوانستیم یک فضای مجزا با روحیه ویژه با عنوان پردیس سینمایی داشته باشیم.ولی با وجود تمامی این محدودیت‌ها تلاش شده، جذابیت هنری طبقات سینمایی تامین گردد. امیدوارم در پروژه‌های بعدی به تجمیع هر چه بیشتر کاربری‌های مختلف نزدیک شویم و این تفکر از ابتدای کار بر طراحی حاکم باشد. در حال حاضر در دیگر کشورها. یکی از اصلی‌ترین اصول طراحی مجتمع‌ها ایجاد آرامش در مخاطب است و این کار جز با قرار گرفتن خدمات خوب در کنار کاربری‌های متنوع ایجاد نمی‌شود. در همین پروژه پردیس سینمایی ما 1600 جای پارک خودرو تعبیه کرده‌ایم که رقم کمی نیست. نسبت فضای تجاری مجتمع به کل فضا، هم یک به 6 است که در دیگر پروژه‌های مشابه، گاه تا 50 به 50 هم دیده شد است؛زیعنی نصف سینمایی و نصف کاربری های دیگر...

شاید به این معناست که این نوع معماری در حال مد شدن است؟

زمانی می‌شود گفت که داریم به سمت صنعتی شدن معماری حرکت می‌کنیم که در یک بستر صنعتی قرار داشته باشیم در حالی که من این بستر را مغشوش می‌بینم. در شرایط فعلی فکر می‌کنم نه فقط در معماری، بلکه در بسیاری از حوزه‌ها، انفجاری عمل می‌کنیم و اصلا نمی‌شود گفت که سویه خاصی داریم. یک زمان در کشور ما که اتفاقا کشور زلزله خیزی هم هست، معماری کنسول مد شده بود و هر معمار و طراحی که کنسول بزرگتری در سازه‌اش طراحی می‌کرد؛ افتخاری به حساب خود می‌نوشت؛ بعد دیدند که این کنسول برای کشور که زلزله خیز بوده، خطرناک است و کم کم این نوع معماری از رونق افتاد. حالا گرایش آمده به سمت نماهای کلاسیک و سرستون و ... این انفجار و این حرکت‌های انفجاری باید روزی تمام شد.

اتفاقا خوب شد در مورد این موضوع هم گفت و گو کردیم، فکر می‌کنید با اوضاعی که فعلا در ساختمان‌سازی بالای شهر است و به معماری کلاسیک یا یونانی تعبیر می‌شود فکر می‌کنید بهترین موضع در بازار، چه می‌تواند باشد؟

به عنوان یک معمار می‌توانم در کنار تلاش، آرزو داشته باشم که سطح فرهنگی جامعه به چنان بلوغی برسد که معماری خوب را از معماری بد، از معماری اتفاقی و از معماری‌ای که پشت آن فکری قرار نگرفته تمیز بدهد؛ بنابراین تنها پیش‌بینی و توقع ما از آینده جریان معماری کشور همین است؛ گسترش سطح برداشت مخاطب از اثر طراحی شده.

پروژه چگونه پیش رفت؟ به مشکلی برخورد نکردید؟

راستش نه، اما در شهرداری تهران کمیته‌ای داریم که مسئولیت بررسی نماهای شهری را بر عهده دارد اما معمولا این کار را درباره پروژه‌های متراژ بالا یا دارای طبقات زیاد انجام می‌دهند. نمای چنین ساختمان‌هایی برای بررسی به این کمیته می‌رود و ارزیابی می‌شود و خوشبختانه پروژه کوروش هم در این آزمون بدون مشکل قبول شد؛ اما متاسفانه با احترامی که برای این شورا قائلم باید بگویم که عینیت بیشتری در قضاوت‌های خود داشته باشیم؛ استفاده از شیشه حتما به معنای تولید خطر در لحظه زلزله نیست. امروز دیگر شیشه‌هایی که در چنین نماهایی استفاده می‌شود ضد زلزله هستند، این یک دیدگاه سنتی است که فکر کنیم چون شیشه زودتر از دیوار می‌ریزد، به همین خاطر مانع از اجرای آن در نمای ساختمان‌ها شویم. بله منع کردن استفاده از شیشه در بنا خوب است به این دلیل که آلت قتاله است یا به ایجاد معماری گلخانه‌ای منتهی می‌شود که مخرب اقلیم است. نه این که بدون برداشت روشنی هر نوع معماری شیشه را رد کنیم.

احتمالا بحث اصلی آن نشست درباره شیشه‌هایی بود که در بدنه و سقف بام دیده و طراح شده است.

بله، البته گفتم که در همان نشست مشکل حل شد چرا که شیشه‌ها و قاب‌بندی‌های حساب شده‌ای داشتیم اما حرفم این است که باید به سمت "زیبایی‌شناسی بدون زیرپا گذاشتن اصالت" حرکت کنیم نه این که صرفا به دنبال یک برخورد آکادمیک صرف باشیم. هر بنا مجموعه‌ای از عوامل مالی، تکنولوژیکال، اجتماعی و فرهنگی را در خود جا داده بنابراین برخورد تک بعدی ما گاه باعث می‌شود که مردم به سمت کارهایی بروند که هیچ شناسنامه معماری ندارند.

به عنوان آخرین سوال درباره ویژگی‌های سالن‌های سینمای این پردیس و زمان افتتاح آن توضیح بدهید.

سالن‌های سینما در مجموعه به شکل چند منظوره مورد استفاده قرار خواهند گرفت. سالن‌های یک و دو به صورت اختصاصی می‌تواند برای اجرای کنسرت‌های متوسط پاپ و راک که معمولا مجاز به اجرا در سالن‌های بیش از 500 نفر نیستند، راه‌اندازی شود. امکانات صوتی این دو سالن در حال تطبیق با مقتضیات اجرای موسیقی است و سن‌های اضافه شده در این دو سالن از مزیت‌های قابل توجه برای گروه‌های موسیقی خواهد بود. با تغییراتی که در بخش نور و امکانات جانبی سالن‌ها انجام شده است ، دو سالن هفت و هشت تبدیل به سالن‌های مناسب تئاتر خواهد شد و در کنار نمایش فیلم می‌تواند مورد استفاده مداوم گروه‌های تئاتری قرار بگیرد. عید فطر نیز زمان افتتاح مجموعه کوروش خواهد بود.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/

سعید برآبادی