هنرآنلاین: امروز اولین روز ماه مهر و اولین روزی است که دانش‌آموزان در سال تحصیلی جدید به مدرسه می‌روند. شاید برای کسانی که سن و سالی از آن‌ها گذشته است، یادآوری آن روزها با گذر سالیان متوالی کار خیلی ساده‌ای نباشد، اما همه ما خاطراتی هرچند مبهم از آن روزها داریم که هر سال در چنین روزهایی زنده می‌شود.

تعدادی از فعالان عرصه هنر و ادبیات در گفت‌وگو با هنرآنلاین خاطرات خود از اول مهر و دوران مدرسه را مرور کرده‌اند که در ادامه می‌خوانیم.

مریم کاظمی بازیگر و کارگردان تئاتر بچگی دنیای امیدها و آرزوهای دست‌نیافتنی است. تصورات و توهمات. هیچ‌کس نمی‌تواند دقیقاً توصیف کند از منظر دیدگاه کودک اطراف چگونه است. دنیا چه شکل و ابعادی دارد. سلاح کودک برای مواجهه با دنیای واقعی بیرون چیست؟ خیالبافی، وابستگی، درونگرایی، ترس، فرار، گریه، فرافکنی رفتاری ....

مدرسه نخستین جایی است که بیشتر کودکان از آن خاطراتی دارند. بسیاری از ما روزهای مدرسه را به وضوح به خاطر می‌آوریم و بعضی دیگر فقط قسمتی از آن را به یاد داریم... ولی آیا می‌توانیم تحلیل کنیم که چه احساس خاصی داشته‌ایم. آیا می‌توانیم آن را تعریف کنیم یا در قالب خاصی بگنجانیم ... در مورد خودم می‌توانم بگویم قادر نیستم احساس واقعیم را بیان کنم، فقط می‌توانم وقایع را به خاطر بیاورم و آن‌ها را تعریف کنم. به سادگی و بدون قضاوت یا تعیین حالت. سال‌های دبستان همیشه روزهای اول با مادربزرگم به مدرسه می‌رفتم. اکنون خودم را در کلاس درس می‌بینم که به مادربزرگم در حیاط مدرسه نگاه می‌کند. مادربزرگم روی نیمکتی نشسته است. زنگ تفریح بیرون می‌دوم ... هنوز دوستی ندارم ... اولین دوستم اوست، با هم چیزی می‌خوریم و او مرا نصیحت می‌کند که دختر خوب و با ادبی باشم و با دقت به حرف‌های آموزگار گوش دهم تا همه از من راضی باشند. روبان موهای بافته‌ام را دوباره می‌بندد و من دوباره به کلاس می‌روم و او باز هم منتظر من است.

زنگ تفریح دوم با دوستی که پیدا کرده‌ام پیش او می‌آییم ولی این بار کنارش نمی‌نشینیم. ما بازی می‌کنیم و او نگاه می‌کند. آخرین ساعت کلاس دیگر به مادربزرگم فکر نمی‌کنم و او را نمی‌بینم. کلاس تمام می‌شود. کلاس‌های مدرسه تمام می‌شود. روز مدرسه تمام می‌شود. من دست مادربزرگم را می‌گیرم و به خانه می‌رویم. چقدر خوب بود که آن روزها مادربزرگ‌ها می‌توانستند در حیاط مدرسه بنشینند و منتظر نوه‌هایشان باشند. سال‌ها بعد من هم برای خواهر و برادر کوچک‌ترم، بزرگ‌تری کردم و آن‌ها را به مدرسه بردم و سپس خودم تنهایی به مدرسه رفتم. سال تحصیلی جدید برای همه بچه‌ها پیام‌آور امید و دنیای گسترده آرزوها باشد. آرزوهایی که هیچ‌وقت تمام نشود زیرا آنگاه انسان بودن تمام می‌شود. رضا بانگیز: نقاش من در خانواده فقیری در جنوب تهران زندگی می‌کردم. تا 7-8 سالگی همه وقت من در کوچه‌ها می‌گذشت و چون مادرم سرکار می‌رفت تا یکی دو سال بعد از 7 سالگی من توجهی به مدرسه رفتن نداشت. تا اینکه یکی از زنان همسایه که بچه مدرسه‌ای داشت متوجه این موضوع شد و از مادرم پرسید چرا من را به مدرسه نمی‌فرستد. وقتی خانم همسایه متوجه شد مادرم از این کارها بی‌خبر است شناسنامه مرا گرفت و من را به مدرسه بیهقی که نزدیک خانه‌مان بود برد. چون سنم از کلاس اول گذشته بود مدیر مدرسه حاضر به پذیرفتن من نبود ولی اصرارهای همسایه باعث شد بالاخره در دبستان ثبت نام شوم. روز اول با ترس زیاد به مدرسه رفتم و تنها و سرگردان گوشه‌ای ایستاده بودم و بقیه بچه‌ها را تماشا می‌کردم، اما وقتی به کلاس رفتم معلم بسیار مهربانی را دیدم که باعث شد ترس من از بین برود. یادم هست که چند روز اول مدرسه دفتر و مداد نداشتم و نمی‌توانستم مشق بنویسم، تا اینکه بعد از چند روز مادر برایم دفتری خرید و من با خوشحالی آن را به مدرسه بردم. روز اولی که معلم مشغول سرمشق نوشتن در دفتر من بود، در قسمتی از نوشته خود دچار اشتباه شد و روی یک کلمه را با مداد قرمز خط موربی کشید و کلمه درست را بالای آن نوشت. وقتی که من در خانه شروع به نوشتن از روی سرمشق کردم چون هیچ کس نبود که راهنمایی‌ام کند فکر کردم که باید مثل همان را کپی کنم. بنابراین وقتی به آن کلمه غلط می‌رسیدم روی آن خط کجی می‌کشیدم و بالای آن کلمه دیگر را می‌نوشتم. فردای آن روز که معلم دفتر مرا دید خیلی خندید و تازه آن موقع بود که فهمیدم چه اشتباهی کردم. فیض شریفی پژوهشگر ادبی، منتقد و مترجم معاصر یادم هست زمانی که در سه رشته ریاضی، طبیعی و ادبیات پذیرفته شده بودم، رشته ادبیات را انتخاب کردم. آن زمان رشته ریاضی و طبیعی در دبیرستانی تدریس می‌شد که فاصله کمی با خانه‌مان داشت، اما ادبیات نه؛ برای رفتن به دبیرستان سلطانی باید روزانه قریب به 24 کیلومتر را پیاده می‌رفتم. برادران و خواهرانم که آن زمان در رشته‌های ریاضی و طبیعی درس می‌خواندند و اکنون هم مهندس و پزشک هستند، پیشنهاد اکید داشتند من هم راه آن‌ها را ادامه دهم. اما خب علاقه من اجازه چنین کاری را نداد. همان‌طور که گفتم دبیرستان سلطانی، جایی که قرار بود من در آنجا ادبیات بخوانم، فاصله زیادی با خانه ما داشت. از آنجایی که در آن زمان مدرسه‌ها و کلاس‌های ما در دو نوبت صبح و عصر برگزار می‌شد و ما برای وعده ظهر غذایی‌مان به خانه برمی‌گشتیم، روزانه چهار بار این مسیر را می‌رفتیم و می‌آمدیم. یادم می‌آید بخشی از این پیاده‌روی را با یکی از معلمان وقتمان که از فرهنگیان تبعیدی بود (یادش گرامی؛ آقای الله‌مرادی) می‌پیمودیم. اما بعد از چند وقت ساواک او را دستگیر کرد و دوباره در این مسیرِ پیاده‌روی تنها شدم، اما در سال چهارم و پنجم دبیرستان (آن موقع دوره دبیرستان 6 سال بود) رییس مدرسه ما که البته آقای شاعری بود به نام خادمیان در مسیر رفت با تویوتایی که داشت من را می‌رساند. آن زمان فاصله بین استاد و شاگرد خیلی زیاد بود، اما از آنجایی که شاگرد مرتبی بودم، ایشان به من لطف داشتند و مسیر رفت ما را می‌رساندند. هرچند، باز باید مسیر برگشت به خانه را پیاده گز می‌کردیم. فریدون آسرایی خواننده از آنجایی که ما در دهی در اطراف کرج زندگی می‌کردیم و سه ماه تمام تابستان و تعطیلات باقی‌مانده را در این ده با لذت به شادی می‌پرداختیم، در نتیجه آغاز سال تحصیلی و مهرماه همیشه برایم با ترس و استرس فراوانی همراه بود. خاطرات اول مهرماه همیشه برایم تند و تلخ بوده و هیچ خاطره جالبی از این سال‌ها ندارم، اما از میان همه این خاطرات تلخ راهی که از کرج به سمت تهران می‌آمدیم پر از خاطرات بامزه‌ای برای گفتن دارم. خوب به خاطر دارم یک سال وقتی از کرج بازمی‌گشتم در راه 50 تومان پیدا کردم. این مبلغ در آن زمان برای خودش مبلغ زیادی بود! وقتی پایم را در تهران گذاشتم، برادرم که همیشه مرا اذیت می‌کرد این پول را از من گرفت و من را با این پول به سینما برد و بعد از سینما هم یک ساندویچ کباب چوبی تند با سس خردل زیاد به من داد که هنوز مزه بد آن را به یاد دارم! جالب اینجا بود که برادرم مابقی یعنی 38 تومان پول را برای خودش کفش خرید و چیزی به من نداد. دومین خاطره‌ام هم باز به برادرم برمی‌گردد؛ یک سال کل سه ماه تابستان را کار کردم و خوشحال پول‌های آن را جمع می‌کردم اما باز هم این برادرم پول‌ها را از من گرفت و برای خودش لباس تهیه کرد و باز هم دست من را خالی گذاشت.

هادی حیدری کاریکاتوریست مانند بسیاری از بچه‎ها به مادر و پدرم وابستگی فراوان داشتم و با گریه و زاری به مدرسه رفتم. به خاطر دارم که صبح اول مهرماه سال 62 با مادرم به سمت مدرسه رفتیم، مدرسه ما دبستان معرفت نام داشت و در چهارراه آب‎سردار نزدیک میدان شهدا قرار داشت. حیاط مدرسه کوچک بود و من که جثه کوچکی داشتم وارد محیط کوچکی شدم که پانصد بچه دبستانی درون آن بودند. همه چیز برایم خیلی عجیب‌وغریب بود و بعضی از بچه‎های کلاس اولی مثل من مشغول گریه بودند. زنگ مدرسه خورد و ما را به صف کردند و راهی کلاسی سه در چهار متر شدیم که 30 تا 40 بچه شش هفت ساله در آن بودند. ناظم و مدیر مدرسه از پدر و مادرهای ما که گریه می‎کردیم خواست که برای آرام شدن ما وارد کلاس شوند. معلم ما که آقای نادری‌نژاد نام داشت به پدر مادرها گفته وقتی یک نقاشی روی تخته‌سیاه کشید از کلاس خارج شوند. وقتی این اتفاق افتاد ما کمی آرام شده بودیم و دیگر رویمان نمی‏شد گریه کنیم و ماجرا ختم به خیر شد. الان که فکر می‎کنم می‎بینم زمان ما بسیار با امروز تفاوت دارد و مثلاً مدرس رفتن من با دخترم که اکنون به دبستان می‏‌رود بسیار فرق دارد. در دوران ما تنبیه بدنی کاملاً رواج داشت و زنگ‌های تفریح ناظم همیشه برای به کلاس فرستادن بچه‎ها از یک خط کش چوبی یا ترکه آلبالو استفاده می‌کرد. یکی از صحنه‌هایی که من از کلاس اول به خاطر دارم روی است که یکی از بچه‌های کلاس چهارمی را جلوی چشم ما فلک کردند. درواقع آن زمان به بچه‎ها شخصیت نمی‌دانند درحالی‌که امروز بر اساس توانمندسازی با کودکان دبستانی برخورد می‌شود. شاید بد نباشد بدانید که معلم کلاس اول من از مدت‎ها قبل کارهای مرا پیگیری می‌کند. مدتی قبل در فیس‌بوک مرا پیدا کرد و من هم پرتره‌ای از او کشیدم و در همان فضای مجازی برایش ارسال کردم. بعد هم در مراسمی پس از 27 سال دوباره آقای نادری‎نژاد را دیدم که واقعاً اتفاق خوبی بود.

انتهای پیام/