سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: بهزاد باباخانی متولد 1360 است. در دانشگاه رشته مهندسی نساجی خوانده. از همان سالهای دانشجویی، علایقش او را به سمت فیلمسازی و بعدتر داستان نویسی کشانده. از سال 1383 داستان مینویسد ولی این نوشتن از زمان شرکت در کارگاه داستانِ محمد محمدعلی (سال 84) شکل جدیتری پیدا کرده. زیاد اهل بده بستان با جامعه ادبی نبوده و سابقه کار مطبوعاتی هم ندارد. "ملاقات با خانم دوبلور "اولین مجموعه داستان اوست که حاصل ده سال نوشتن است. داستان اول این مجموعه (برج-ها با آپارتمانها فرقی ندارند) جزو داستان های منتخب دومین جشنواره داستان بیهقی بود.
جناب باباخانی بیایید اول درباره داستان "برجها با آپارتمانها فرق ندارند" -اولین داستان- حرف بزنیم. به نظر من یکی از مهمترین ویژگیهای این داستان زبان آن است، به این معنا که شما توانستید خوب از پس توازن و تعادل بین زبان راوی و شرایط سنی و فکریاش بربیایید. درآوردن این ارتباط متوازن کار سختی نبود؟
به نظر من راوی کودک راحتترین و سختترین نوع راوی است. مسالهای که اکثرا در نقد خیلی از داستانها با محوریت کودک مطرح میکنند این است که مثلا بچه که اینگونه فکر نمیکند یا بچههه بیشتر از سنش میفهمد! مساله، تفاوت ذهن و زبان کودک است. من یکبار برای همیشه این پارادوکس را برای خودم حل کردم: بچه از نظر ذهنی هیچ فرقی با آدم بزرگ ندارد و حتی تیزتر و باهوشتر است، فقط زبان و بیانش خام و نپخته است. نمیتواند مثل من و شما قضایا را تعبیر و تفسیر کند ولی دید حسی و عاطفی قوی دارد. کودک تخیلش بیپروا و افسارگسیخته است و برای هر چیز واقعی مابه ازایی در ذهن و تخیلش پیدا میکند، زود باور است و هر چیز کوچک تأثیر حسی غریبی رویش میگذارد. اینکه موفق شده باشم یا نه را نمیتوانم خودم قضاوت کنم ولی نظر اکثر خوانندگان مثبت بود و اتفاقاً همین داستان در دومین دوره جشنواره بیهقی جزو نامزدهای نهایی بود. حال نه اینکه جشنواره ملاک ارزیابی باشد ولی حداقل به تو میفهماند که داستانت در سطحی حرفهای طبقهبندی شده.
وارونگی انتهای داستان هم جالب بود؛آنجا که من راوی از پیمان به پرهام تغییر میکند...
این از همون ایدهها است که در لحظه نوشتن به ذهن خطور میکنه و اتفاقا فکر کنم جواب داده. یک جور دور تسلسلِ شوم. انگار این سرنوشت برای بچههای بعدی هم تکرار میشود.
"تو از دکترها متنفری" تنها داستان این مجموعه است که به روایت دوم شخص روایت میشود... چه شد که این زاویه دید را انتخاب کردید؟
اتفاقاً همین مساله راوی، محل مناقشه است در داستان. دوم شخص یعنی کل زاویه دیدِ داستان از نگاه دوم شخص روایت شود در حالیکه در این داستان راوی اول شخص است و شخصیت را توی ذهن خودش خطاب میکند. اول شخصی که تمام زندگیش صرف تعقیب و پاییدن زن داستان شده و یک جورهایی خودش را وقف کرده که بیست و چهارساعت دنبال آن زن بیفتد. عشقی که از مرحله ابراز زبانی، گذشته و به عمل درآمده. راوی اول شخص آنقدر در عشق ذوب شده که به تو تبدیل شده. اول شخص در دوم شخص حل شده.
من به عنوان یکی از مخاطبان این داستان خیلی دوست داشتم یک صفحه مانده به آخر داستان، قصه تمام شود...آنجا که این جمله نوشته میشود:"تا جایی که کبود شوی این کار را ادامه میدهم..." به نظر من شما بعد از این با ادامه دادن داستان قید یک پایان هیجان انگیز و تکان دهنده را زدید...
خودم آن کلنجار راوی برای خفه کردن یا نکردن زن رو دوست داشتم. بعد فکر کردم اگر اینجا تمام شود داستان وجه جنایی میگیرد و کل ایده عشق هدر میشود. ممکن بود مخاطب فکر کند همه این کارهای مرد، یک جور کمین برای انتقام بوده. در حالیکه چیزی که بیشتر مدنظرم بود نشان دادن وجه دوگانه عشق یا همان مهرآکین است. اینکه هم شخصی را دوست داریم و در همان حال از او متنفریم. البته توی این داستان ظاهرا عشق پیروز شد (خنده).
قصه"ملاقات با خانم دوبلور" قصه عجیبی است... مالیخولیایی که در روایت این داستان است جذاب است... و البته روایت گنگی که آن هم آن قدر برجسته است که به چشم میآید و توجه مخاطب را جلب میکند...
این هم ازآن لحظات دیوانگی است که حجم بزرگی از ناخودآگاه بر شما غلبه میکنه و سرعت دستتون بیشتر از قلمتون میشه. باور کنید دیدن یک صحنه واقعی جرقه این داستان شد ولی بقیهاش از اراده من بیرون بود. یکسری تصاویر عجیب و بیربط به ذهنم هجوم آورد و مهارش از دستم بیرون بود. فقط نشستم و به این ایدهها نظم دادم و طرح را کشف کردم. اینکه دو دوست با همسایهای روبرو میشوند که دوبلور فیلم است و شروع رقابتی مردانه و خندهدار آنهم از زبان کسی که مشاعرش به واسطه مصرف مسکرات زایل شده.
موافقید داستان "بومرنگ" سادهترین داستان مجموعهتان است... به نظرتان این داستان در حد یک ایده باقی نمانده؟
بیشتر سمت و سوی نگاهم در بومرنگ معطوف به ارائه دادن پیام بود. یعنی خود نقطهنظر از ابزار ارائهاش برایم مهمتر بود. اینکه غرور سد راه عشق میشود و وقتی پشیمان میشوی که دیگر سودی ندارد. احساس کردم برای بیان یک مفهوم اینچنینی بسترِ قصه مناسبتر است. شاید نزدیک به سبک برخی کارهای شل سیلوراستاین باشد. بعضی دوست داشتند و برخی نه که طبیعی است و فکر کنم تابحال داستانی متولد نشده که رضایت همه را بدست آورده باشد.
داستانهای "میخ فولادی" ، "قصه هندوانه در شبی تابستانی" و تا حدودی "مثل سیب"میتوانند داستانهای متفاوت این مجموعه به حساب بیایند... انگار فصل جدیدی در این مجموعه داستان آغاز میشود... فانتزی و تخیل عجیب غریبی که در کار است ، از طرفی آمیختگی فضاهای گروتسک در آنها و طنازیهای روایی، اینهارا نسبت به دیگر قصههای مجموعه متفاوت کردند...
اصولاً نگاه سورئال و فانتزی در اکثر کارها هست. از خواب آخر نام نبردید که از بُعد فانتزی، دست همه اینها را از پشت بسته (خنده). برای خود من همیشه اینجوری پیش میآید. داستان را از یک موقعیت رئال شروع میکنم ولی سر از جاهایی درمیآورد که زیاد ربطی به دنیای واقعی ندارد. فکر کنم مخاطب داستان هم زیاد انتظار ندارد که عین به عین دنیای واقعی خودش را در داستان پیدا کند و نیاز دارد کمی از آن روزمرگی و فشار دنیای واقعی دور شده و غرق در تخیل و فانتزی شود. البته خود واقعیت هم بحثی نسبی است. مثلا دنیا از چشم عنکبوت که چشم مرکب دارد حتما جور دیگری است. یا از چشمِ مگس که همه چیز را اسلوموشن میبیند. در برخی سیارات خورشید از غرب طلوع میکند و رنگ آسمان قرمز یا سبز است. اینها را گفتم که زیاد روی کلمه واقعیت یا دروغ مانور ندهیم. بهتر است بگوییم دنیای متن و دنیای خارج متن.
به نظر من قصه میخ فولادی بیشتر شبیه یک افسانه بود تا داستان... این را به خاطر غیررئالیستی بودن کار نمیگویم چون ربطی ندارد اما به نظرم این اثر منطق داستانی هم ندارد... مثلا چرا ملیحه باید قصه زندگیاش را از سیر تا پیاز برای آن کلاغ بریزد روی دایره؟
این داستان برای خود من یک جور آزمون و تجربه بود. میخواستم سبک حکایات کهن ایرانی مثل طوطینامهها و قصههای حیوانات (فابل) را با عناصر داستان مدرن تلفیق کنم. یکجور گروتسک ایرانی که کلاغ حرف بزند و شما تعجبی نکنید (خنده). مسلما در تلفیق قصه و داستان عناصری از هر دو گونه هدر میرود. داستان، وجه افسانهای و خرق عادت قصه را کمرنگ میکند و قصه به روابط علت معلولی و وجه باورپذیری داستان ضربه میزند. البته برای این سوال شما در داستان توضیحی هست. زن این راز را سالها پنهان کرده و از زخم و آسیبِ آن حوادث رنج میکشد و کلاغ پیشنهاد میکند که زن برای تسکین رنجش پیش او درددل کند. خود شما هم احیانا با یک کلاغ روبرو شوید که حرف میزند احتمالا به او همه چیزتان را بگویید، شاید بهخاطر اینکه فکر کنید حتما خیالاتی شدهاید! یا اینکه کلاغها موجوداتی رازدار هستند...
انتهای پیام/
علی نیکخواه