سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: مهرداد اسکویی مستندساز معروف و رضا ناژفر موسیقیدان معاصر ایرانی در یک صبح دلچسب میهمان هنرآنلاین شدند و از کارهای اخیرشان در زمینه اجرای شعر گفتند. آنها در یک همکاری مشترک شعرهای بعضی از شاعران معاصر را -گاه به‌نام مثل سهراب سپهری و گاه شاعرانی نه چندان شهره- خوانش و اجرا کرده‌اند.

اسکویی در این زمینه به ما می‌گوید:" چگونه ناشر می‌تواند آهنگ بسازد و گوینده بیاورد. خیلی از گوینده‌ها به خاطر وقت‌شان، وجه فراوانی دریافت می‎‌کنند اما من نوعی نباید با شعر همان رفتاری را داشته باشم که موقع گفتن یک تیزر تبلیغاتی دارم. این یک اتفاق تبلیغاتی نیست، یک اتفاق فرهنگی است. هنرمندان ما هم باید از این اتفاق حمایت کنند. آهنگساز هم نباید همان دیدی را که به موسیقی فیلم دارد در این زمینه داشته باشم. اینجا هم مثل آمریکای جنوبی است. مردم دوست دارند صدای شعر را بشنوند. "

مشروح گفت و گوی ما چنین است: خب... جناب اسکویی بیایید از اجراهای شعرتان شروع کنیم... شعرهایی که از سهراب خواندید و ...

مهرداد اسکویی: ما کار مشترکی به نام"از اهالی امروز" با هم داشتیم که در آن شعرهای سهراب خوانده شد. در حال حاضر در حال کار کردن روی چند کتاب هستیم که خوانش دوتای آن‌ها چند روزی است زیر نظر ایشان و شاعر به پایان رسیده‌است. "در آغوش باد" مجموعه شعرهای معنوی- عاشقانه از "اسماعیل حبیبی" است که از مطرح‌ترین شاعران گیلان است. "در آغوش باد" بر اساس کتاب شعر "فراموشی در راه است" ایشان خوانده شده‌است. کتاب دیگر هم تمام شعرها از تو می-گویند نام دارد. این مجموعه از دو کتاب‌ "بار‌انداز اندوه" و "تسلیت به خودم" انتخاب و خوانده شده و شاعرش هم اسماعیل حبیبی است.

چه شد سراغ شاعری از گیلان رفتید؟

مهرداد اسکویی: گیلان سرزمین مادری من است. به نظرم آنقدر که لازم ‌بوده به فرهنگ گیلان به صورت ملی پرداخته نشده است. خیلی از مسئولین و بودجه‌های در مرکز کشور جمع شده‌اند. به نظرم می‌آید گیلان ورودی دروازه تمدن در 100 سال پیش است. آنقدر که سایر مناطق دیگر در کشور بودجه دارند این استان مورد توجه قرار نگرفته است.

حبیبی شعرهای سپیید به زبان پارسی سروده است. این شعرها بسیار زیباست. ما می‌خواهیم صدای شاعران گیلان باشیم و شعر گیلان را به ایران و جهان برسانیم. برنامه را با دو سی دی شروع کرده-ایم. قرار است 5 سی دی منتخبی از شاعران گیلانی را بخوانم. گلچین گیلانی را هم قرار است بخوانیم. می‌خواهیم از یک جویبار کوچک به رودخانه برسیم.

من در دو هفته گذشته 50 کتاب از شاعران گیلان خوانده‌ام. امکان اینکه از دانه دانه کارهای این دوستان سی دی در بیاوریم. نیست. می‌خواهیم 5 سی دی را از گلچین شعرها را بخوانیم.

ممکن است کار شما در شهرهای دیگر الگو برداری شود...

مهرداد اسکویی: به نظر من هم ممکن است. اما ما می‌خواهیم به لحاظ طراحی و موسیقی و ... متفاوت باشیم. با وجود آنکه بودجه کمی داریم صحبت کرده‌ایم تا سه ساز زنده در استودیو داشته باشیم. شهرداری سی دی منتشر کرد که من گوینده آن بودم. خیلی جاها به من می‌گویند برای گویندگی بیا. معمولا می‌خواهند موسیقی انتخاب کنند. اما ما می‌خواهیم آهنگساز بیاید و کاری برای خود اثر بسازند. قرار است سی دی دوم سهراب سپهری و شازده کوچولو را هم بخوانم.

در این زمینه به اینکه خانم فاطمه محمدی در زمینه کتاب‌های گویا پیشکسوت است، فکر کردم. وقتی سهراب و "جاناتان..." را خواندم آنقدر تماس و مهربانی از مردم به خصوص نابیناها دیدم و شنیدم که گفتم کار مهمی انجام داده‌ام. خیلی‌ها می‌گویند ما نمی‌توانیم کتاب بخوانیم اما آن را می-شنویم.

چگونه ناشر می‌تواند آهنگ بسازد و گوینده بیاورد. خیلی از گوینده ها به خاطر وقت‌شان، وجه فراوانی دریافت می‌کنند اما من نوعی نباید با شعر همان رفتاری را داشته‌باشم که موقع گفتن یک تیزر تبلیغاتی دارم. این یک اتفاق تبلیغاتی نیست، یک اتفاق فرهنگی است. هنرمندان ما هم باید از این اتفاق حمایت کنند. آهنگساز هم نباید همان دیدی را که به موسیقی فیلم دارد در این زمینه داشته باشم. اینجا هم مثل آمریکای جنوبی است. مردم دوست دارند صدای شعر را بشنوند.

و اما جناب ناژفر چطور به این پروژه پیوست؟ جناب ناژفر ابتدا از خودتان برایمان بگویید...

رضا ناژفر: من در ارکستر تئاتر وین فعال بودم و به عنوان تنها ایرانی فلوت یک ‌می‌زدم. از آنجا که آدم ارکستر نبودم و بیشتر در پی آهنگسازی بودم این مسیر را پیش گرفتم. در تهران و در یک خانواده هنر دوست به دنیا بودم. یکی از شانس‎های من این بود که برادر یک نقاش بودم. از طرف دیگر در دوره طلایی هنرهای زیبا با افرادی چون کیارستمی و حسین علیزاده و لطفی و ... دیدار داشتم. ما این شانس را داشتیم که حسین علیزاده یک سال در طبقه پایین ما زندگی می کرد. حسین علیزاده و محمدرضا لطفی دوستان خانوادگی ما بودند. پدر من گوش خوبی داشت و بخشی از ایده دفتر حفظ و اشاعه موسیقی هم به نوعی به او بر می‌گردد. البته ما در شرایطی کاملا عادی بزرگ شدیم اما خب، از این جهت خوش اقبال بودیم.

اما درباره کار جدیدمان با آقای اسکویی... من در دیداری که با آقای اسکویی داشتم موسیقی فیلمی برای‌شان پخش کردم. گفتم همیشه دوست داشتم برای کارهای سهراب آهنگسازی کنم. ایشان هم دوست داشت و قبول کرد و همکاری ما شکل گرفت. چند بار کارهایی را برای من خواند و فرستاد و من ماکت کار را ساختم و بعد از آن آمدیم و کار را با سختی تمام به پایان بردیم.

جناب اسکویی چه کسی از این کار شما حمایت می‌کند؟

مهرداد اسکویی: کتاب ساپورت مالی خاصی ندارد. ناشر آن نوین کتاب گویا با مدیریت خانم محمدی است. کتاب سهراب و جاناتان و مرغ دریایی را هم ایشان منتشر کردند.

کارهای شعرهای گیلان را چه ناشری منتشر می‌کند؟

مهرداد اسکویی: حوزه هنری گیلان. شعر در گیلان قوی است و بناست حوزه هنری و نشر ایلیا این کارها را تولید کند. کارهایی که ما داریم روی شعر گیلان انجام می‌دهیم قرار است با همکاری نشر ایلیا و حوزه هنری باشد.

یکی از مصداق های کم توجهی به هنر گیلان در زمینه تجسمی است. شاخص‌ترین آنها محصص‌ها هستند که آوازه جهانی دارند. آقای محجوبی و آغداشلو از قبل از انقلاب مجموعه ای را از نقاشی های گیلان جمع کردند که هنوز راه نیفتاده است و گیلان پتانسیل خوبی در حوزه تجسمی دارد. از بخش کارت پوستالی که بگذریم ابراهیم حقیقی بخش بزرگی از عکس‌هایش را در فضای گیلان کار کرده است. او سال‌هاست در فضای گیلان کار می‌کند.

مهرداد اسکویی: الان هم مهدی وثوق‌نیا بخش انزلی را کار کرده است. بیشتر کارهایی که از تالش در مجله ها منتشر می‌شد متعلق به من بود. وقتی دانشجو بودم هر هفته به کوه‌های تالش می‌رفتم و عکاسی می‌کردم. آنچه امروز از منظر هنر تجسمی در بخش عکاسی امروز و دیروز برای من مهم بود آن بود که به لحاظ آرت و عکس به مثابه سند بررسی تاریخی اجتماعی، تاریخی و ...چگونه است. سال 2010 من چهره فرهنگی جهان شدم. 25 هزار یورو به من جایزه دادند من هم 35 هزار یورو رویش گذاشتم و شروع کردم به جمع آوری عکس ها و کارت پستال هایی با موضوع جهان اسلام. چند هزار تصویر را جمع‌آوری کردم. من از طریق دو پایگاه در هلند و فرانسه توانستم عکس‌هایی خریداری کنم. از این طریق عکس‌هایی که می‌خریدم به ایران آوردم. وقتی این عکس‌ها را می‌دیدم متوجه می‌شدم بررسی تاریخ اجتماعی- فرهنگی- طبیعی کشور از منظر تصاویر در کارت پستال‌ها قابل تامل است. کارت پستال عنوان، نام و مشخصات دارد، ناشر و مهر و تمبر دارد، بنابراین می‌شود روی آن کار کرد.

جناب اسکویی خودتان هم شعر می‌نویسید؟

مهرداد اسکویی: ای... چیزهایی...

تاکنون شعر چاپ کرده‌اید؟

مهرداد اسکویی: نه ولی ممکن است در شهریور ماه کاری منتشر کنم.

جز "سپید" ژانر دیگری را تجربه کرده‌اید؟

مهرداد اسکویی: نه بیشتر در همین فضا بوده‌ام. البته قدری هم هایکو کار می‌کنم.

داستان چطور؟

مهرداد اسکویی: داستان‌هایم را فقط برای خودم می‌نویسم. من بیشتر باز‌های کلامی برای خودم را دارم. بورخس خوان و زندگی‌نامه خوان حرفه‌ای هستم. هر شب باید شعر بخوانم.

شعرهایی که می‌خوانید معاصر‌اند یا کلاسیک ؟

مهرداد اسکویی: مولانا و حافظ می‌خوانم. سعدی را خیلی دوست دارم. شعر غربی هم می‌خوانم. شعر و داستان خیلی خوب می‌خوانم. اگر فیلم مستند هم می‌سازم با تصویر می‌خواهم روایت کنم. ماده خامم امر واقع است. یعنی امر واقع در جهان مقابل دوربین. عکس‌هایم هم به نحوی روایی است. در ادبیات و هنرکشورم یک جان شیفته‌ام. در اینجا دارم مثل اتم سرگردان قل می‌خورم. هنوز وقتی دلم می‌گیرد، جهانی تنهایی‌ام را با ادبیات و عکاسی پر می‌کنم. سینما اینطور نیست. سینما گروه می‌خواهد.

چند چیز مشغله زندگی‌ام است. یکی اینکه امروز را برای آینده نگه دارم، و اینکه گذشته را برای آینده حاضر کنم و یکی دیگر اینکه چگونه گذشته را برای امروز حاضر کنم. در فیلم‌هایم سعی کرده‌ام صدای کسانی باشم که صدایشان به کسی نمی‌رسد. مهم‌ترین چیز برای ما آن است که صدای شاعرانی باشیم که شعرهای خیلی خوبی دارند اما شنیده نمی‌شوند. ما می‌توانیم صدای روایت آنها و جهان درونشان باشیم.

این کار را می‌خواهید با شاعران گیلان انجام دهید یا ممکن است پا را فراتر بگذارید و در کاری که با "نوین گویا" انجام می‌دهید هم چنین کنید؟

مهرداد اسکویی: نوین گویا یک ناشر مستقل است. من دغدغه او را می‌دانم. می‌دانم که دوست دارد روی مقوله فرهنگ کار کند اما بیشتر می‌خواهد روی چهره‌ها این کار را انجام دهد. همین الان هم نمی‌دانم آیا دوام خواهد آورد یا خیر... در نوین گویا یا گوینده‌ها خیلی معروف‌ هستند یا چهره‌هایی که بناست کتابشان خوانده شود. می‌دانم خانم محمدی حتما علاقه‌مند است کار شاعران و نویسندگان جوان را هم ارائه دهد اما می‌داند ممکن است بازگشت سرمایه نداشته باشد. ما امروز کار تبلیغاتیمان را شروع کرده‌ایم تا بتوانیم یک شاعر جوان را به کشورمان بشناسانیم. در این مسیر اصلا نگاه مادی نداریم. به نظر من اشاعه فرهنگ یک انگیزه فردی است و رویا می‌خواهد. ما رویا داریم. البته که مشکل و مخالفت هست. ما یک مشکل اساسی داریم که سهراب زنده نبود که بیاد بگویید پُر قاصدهاست یا پَر قاصدها. امروز اما شاعر زنده است و سر ضبط می‌آید. بارها پیش می‌آمد که شاعر به ما می‌گفت بعد از خواندن شما و سوار شدن موسیقی بر کار باید بروم شعرم را ویرایش کنم. می‌گفت وقتی موسیقی روی کار سوار می‌شود شعر زنده می‌شود. وقتی صبح تا شب داشتم شعر را می‌خواندم احساس می‌کردم تکه‌تکه‌های وجودم دارد جدا می‌شود و می‌رود داخل شعر. صرف زیبا خواندن کار نیست. همراه با شعرخوانی روحم هم خالی می‌شد.

الان می‌خواهید بیشتر وقت خودتان را روی خوانش شعر گیلان بگذارید؟

مهرداد اسکویی: در حال حاضر گیلان برایم مهم است. شعر و ادبیاتش را مورد توجه قرار می‌دهم. الان چون قصه نویسان گیلان چون راحت‌تر می‌نویسند نمی‌توانند کتاب خود را در طریق حوزه هنری و ایلیا منتشر کنند. ما هم بدون پشتیبانی نمی‌توانیم بخوانیم. احترام به پکیج ارائه برای من مهم است. شاعر و آهنگساز و من باید دیده شویم. می‌شود موسیقی شبنگلر لیست را آورد و بعد هم به من بگویند بیا رویش بخوان مشکل اینجاست که این کار، خودِ ویژه ندارد. بنابراین نباید به سمتش بروم.

جناب ناژفر در ساخت موسیقی این اثر نگاه‌تان به چه قشری از مخاطب بوده؟

رضا ناژفر: من همیشه دوست داشتم موسیقی را برای شنونده بنویسم نه صرفا برای خواص. در آنجا هم مرزی برای خودم تعیین کرده‌ام و به سمت ابتذال نمی‌روم. هر چه از صدای شاعر می‌شنیدم احساس می-کردم این موسیقی‌ها اصلا برای این شعرها ساخته نشده‌اند. به نظر می‌رسد برخی از آهنگسازان از قبل کارهایی داشته‌اند و به دست‌اندرکاران صدای شاعر پیشنهاد داده‌اند موسیقی آن‌ها استفاده شود. من اما چون با شعر زندگی کرده‌ام و زندگی می‌کنم می‌دانم که روی دست شعر ایرانی، شعری نیست. هر ایرانی حداقل یکبار برای خودش شعر گفته است. اگر فرهنگ اتریشی‌ها را با شعر موسیقی می‌شناسند، فرهنگ ما هم شعر است می‌توانیم سرمان را بالا کنیم و به این داشته ببالیم، چرا که از گذشته این هنر را داشته‌ایم امروز هم آن را داریم و در آینده هم خواهیم داشت. شعر ما چه می‌کند؟ تصویر می‌سازد. سپهری را شعرش نقاشی می‌کرد و با نقاشی شعر می‌گفت.

شعرهای سپهری واقعا تصویر می‌سازند و بو دارند. من موسیقی فیلم می‌سازم. ایده‌ام این بود که روی تصاویر شعرها، موسیقی فیلم بسازم. ایده من این بود. همه کارهای من کلاسیک است. پخش خیلی خوب و گسترده بود. جاناتان به چاپ دوم رسید و سهراب هم دارد به چاپ دوم می‌رسد. من آقای اسکویی را در استودیو رهبری می‌کنم و موسیقی و خوانش با هم پیش می‌روند. این کار تا امروز در ایران اتفاق نیفتاده بود. من این کوتاهی را، بی احترامی به شعر می‌دانم.

یک اجرای خوب به نظرتان چه ویژگی مهمی دارد؟

رضا ناژفر: به نظر من شعر خوب، موسیقی خوب و فیلم خوب لایه‌های مختلفی دارد و یک بعدی نیست. من هم وقتی موسیقی می‌نویسم سعی می‌کنم کارم چند لایه داشته باشد. منظورم لایه‌های متعدد در خود کمپوزوسیون است.

و در آخر جناب اسکویی لطفا از آخرین کارهایتان هم ما را با خبر کنید...

مهرداد اسکویی: دو کار من روی میز مونتاژ است. یکی از آنها رویاهای دم صبح نام دارد. این فیلم مستند نود دقیقه‌‌ای سینمایی بلندی است درباره دختران زیر هجده سال کانون اصلاح و تربیت "شهر زیبای" تهران. سومین اپیزود از سه‌گانه‌ای که دو تای آنها تحت عنوان‌های روز‌های بی‌تقویم و آخرین روزهای زمستان. فیلم دیگری دارم به نام "پابرهنه در اواخر پاییز" درباره آدمی در خمینی شهر اصفهان که چند هزار نفر را در روز عاشورا در دو دسته لشکر اشقیا و اولیا ملبس و راهی می-کند تا در خیابان‌های شهر بچرخند. این ماجرا بزرگ‌ترین اتفاق کارناوالی دنیاست که اعتقاد عمیق مذهبی را نشان می‌دهد.

انتهای پیام/