سرویس فرهنگ و ادبیات هنر آنلاین // گل سرخ، گل سرخ است/ و من رسول یونان/ پسر محمد... این حکایت شاعری است که در دهکدهای کنار دریاچه ارومیه به دنیا آمده و مسخ پرواز درناها میشده است.حالا در تهران ساکن شده و نزدیک چهل عنوان کتاب چاپ کرده است. شاعری کافه نشین که طرفدارانش از هماوردهای شطرنج در پارک، از جوانان کافه نشین و شاعران جویای نام، شاعران مشهور و قدیمی یک صدا به اخلاق خوش و خندههایش میشناسندش. امسال میخواهد در سینما موفق بشود و چند فیلم کوتاه در حال ساخت دارد. شاعری کافه نشین که میگوید:"در کافه بهدنیا آمدهام و در کافه هم خواهم مرد." در کافه نشر ثالث با او به گفتوگو نشستهایم، مثل همیشه چای کلاسیک سفارش میدهد و ساده و بی تکلف چنین میگوید:
اگر بخواهید رسول یونان را تعریف کنید چه میگویید؟
من همیشه برای تعریف رسول یونان از واژههای ابتدایی استفاده میکنم. من رسول یونان، پسر محمد و پنجمین فرزند خانواده هستم. دنبال هنر و ادبیات آمدهام و بقیه خانواده هم به دنبال زندگی رفتهاند.
یعنی هنر و ادبیات، زندگی نیست؟
زندگیای همراه با شکستهای وحشتناک و اندوههای بیشمار است.
رسول یونان که دنبال هنر و ادبیات رفته است، آیا توصیه میکند به جوانان که به این راه بروند؟
من چه توصیه کنم و چه توصیه نکنم آنهایی که بخواهند به این راه میروند. این هم مثل شغلهاییست که انسانها انتخاب میکنند. توصیه من بیتاثیر است.
شاعری را شغل میدانید؟ من شاعری را شغل نمیدانم اما زندگی را شغل میدانم. شغل من زندگی کردن است به علاوه شعر و داستان. ولی شاعری شغل نیست. در هیچ کجای دنیا شاعری شغل نیست چون یک شاعر مگر چقدر می تواند شعر بنویسد. در ضمن، فروش کتاب در ایران محدود است و با این فروش محدود کتاب نمی شود زندگی کرد.
یعنی شغل را فقط به عنوان منبع کسب درآمد تعریف میکنید؟
شغل یعنی این که آدم بتواند در ازای صرف وقت، بیمه باشد، خانه و ماشین داشته باشد. ما که هیچ کدام از اینها را نداریم، لااقل باید بتوان اجاره خانهها را داد.
انگار کسانی که فرار میکنند به سمت هنر و ادبیات میآیند
رسول یونان وقتی از ده آمد بیرون از چه مسیرهایی گذشته و چه کارهایی را انجام داده است؟
من از ده فرار کردم. انگار کسانی که فرار میکنند به سمت هنر و ادبیات میآیند. کسانی که فرار میکنند من دقت کردم به سمت شغلهای پردرآمد نرفتهاند چون فرارهمان آزادی است. همان آنارشیسم است. وقتی کسی آنارشیست و آزادی خواه شد در چارچوب نمیگنجد و وقتی در چارچوب نگنجد خواه، ناخواه از تابلوهای نقاشی، کلمات و تئاتر و سینما سر درمی آورد. من می دانم کسانی که فرار می کنند یا سراغ سینما می روند یا شعر.
یعنی نتیجه فرار را رفتن به دنیای هنر میدانید؟
نه، من نمیدانم ولی کسانی که فرار میکنند یعنی دنبال دنیای دیگری هستند و شعر، هنر، ادبیات و دنیای وسوسه انگیزی دارند. کسی که فرار می کند می خواهد به دنیای بهتری برود و(با خنده) متاسفانه از اینجا سر در میآورد.
شما کار را عار میدانید؟
نه.
هرکاری را برای رسیدن به مقصد عار میدانید؟
برای رسیدن به مقصد بله عار می دانم ولی برای رسیدن به زندگی، نه عار نمیدانم.
رسول یونان تجربه کودک کار بودن را دارد؟
من در کورههای آجرپزی بزرگ شدم و آنجا کار کردم، بعد هم در پانزده سالگی در چاپخانه کار میکردم.
درچنین جایی که کار سختی داشتید باز هم شعر میگفتید؟
بچهها وقتی کارشان تمام میشد، خیلیها به خانههایشان میرفتند تا استراحت کنند ولی من راهم را کج می کردم و به کافه سر راه میرفتم. فکر میکنم شعر و ادبیات برای من از آنجا شروع شد چون منطق حکم میکند وقتی خسته هستی به خانه بروی، دوش بگیری و بخوابی نه این که سر دوچرخه را به سمت کافه بچرخانی و این تفاوتها خواه ناخواه بزرگ شد و بعد در شعر جلوه پیدا کرد.
وقتی بچههای امروز را میبینی چه جای خالیای بین خودتان که از ده آمدهاید و آنها میبینید؟
اینجا باید یک جامعه شناس صحبت کند. من افرادی را می شناسم که بعضیهایشان تنبل هستند، بعضیها فکر میکنند آدم بدون کار و رنج به پولی دست پیدا میکند ولی فکر نمیکنم تعداد زیادی باشند.
این دید بیرونی را قبول دارید که میگویند شاعران و هنرمندان تنبل هستند؟
این موضوع را در مورد خودم قبول دارم ولی در مورد دیگران نمیدانم.
تنبلی را چگونه تعریف میکنید؟
تنبلی یعنی به جای این که بلند بشوی و لیوان آب را برداری و بنوشی، به لیوان نگاه کنی به این امید که لیوان به سمتت بیاید.(میخندد)
رسول یونان چند عنوان کتاب چاپ کرده است؟
من در حدود سی، چهل عنوان کتاب دارم.
رسول یونان با این تعداد کتاب چاپ شده تنبل است؟!
بله!
از خودتان انتظار بیشتری داشتید؟
نه، انتظار بیشتری نداشتم. ما وقتی حتی چیزی را به عنوان شغل هم میپذیریم باز هم کم کاری داریم. نویسندگان و شاعران ایرانی منهای دو یا سه نفر در مقایسه با شاعران و نویسندگان جهانی آثاری را که خلق کردهاند، تعدادشان از حد استاندارد پایینتر است. در ایران شاعران و نویسندگانی داریم که سن های بالا دارند ولی فقط صد صفحه نوشته و اثر دارند.
به شما نقد دارند که دچار پرکاری هستید و به خروجی فقط فکر میکنید.
بله، شنیدهام. من هم به آنها نقد دارم. آنها آنقدر بیکار هستند که من را پرکار میدانند چون من در مقایسه با هم سن و سالهای خودم در جهان هیچ کاری انجام ندادهام. کل کتابهای من را جمع کنید از لحاظ تعداد صفحه به دو رمان از هاروکی موراکامی هم نمیرسد.
امسال برای من سال سینماست
سال 93 برای شما، سال کتابهای بیشتر است یا قرار است به شاخه دیگری از هنر وارد شوید؟
امسال برای من سال سینماست و مشغول انجام کارهایی در زمینه سینما هستم.
رسول یونان کودکی کرده است؟
نه، اصلا نفهمیدم چطوری گذشت. پشت اسب پدرم سوار شدم و به مزرعه رفتم و وقتی با تراکتور به خانه بازگشتم بزرگ شده بودم، یعنی کودکی من گره خورد با کار خانواده و مشکلاتی که روستاییان دارند.
بزرگترین تفریح شما در بچگی چه بوده است؟ گیم،آتاری،ماشین کنترلی داشتید؟
ما اصلا تفریح نداشتیم. اصلا گیم چی هست، زمان ما یک سرباز عروسکی پلاستیکی بود که مگر چقدر میشد به آن زل زد. تازه ما آن را هم نداشتیم و برای ثروتمندان بود. بعد از آن هیچ خبری نبود. نمیدانم چطوری کودکی را گذراندم ولی هیچ خاطرهای ندارم.
اصلا اهل خاطره بازی و گذشته گرایی هستید؟
به هیچ وجه اهل گذشته گرایی نیستم ولی خاطرات خوب را دوست دارم.
یعنی مرورشان میکنید؟
نه، خاطرات خوب گذشته به من انرژی میدهند ولی سعی نمیکنم خاطرات خوبم هم تکرار بشوند چون هیچ چیزی در این دنیا تکرار نمیشود.
به داشتن الگو در زندگی اعتقاد دارید؟ الگوی شما چه کسی بوده است؟
الگوی فرد در هر سنی فرق میکند. من بچه که بودم دوست داشتم شبیه یک آدم پولداری باشم که صاحب یک باغ آلبالو بود چون ثروتمند بود. ولی بزرگ که شدم پشیمان شدم چون هیچ کس صاحب باغ را دوست نداشت و راضی نبود برایش کار کند. حتما کتاب "ما برای دون ماکاله زیتون نمیچینیم" را خواندهاید. کارگران در مزرعه برای "دون ماکاله"، زیتون میچیدند چون "دون ماکاله"خسیس بود و به کارگران پوزبند زده بود تا نتوانند زیتون بخورند. کارگران هم اعتصاب کردند و گفتند ما برای دون ماکاله، زیتون نمیچینیم. صاحب باغ آلبالوی روستای ما هم مثل دون ماکاله بود و نمی گذاشت کارگران آلبالو بخورند. من از دور نگاه می کردم و فکر می کردم چه الگوی خوبی است ولی وقتی نزدیک شدم دیدم الگوی خوبی نیست. اکثر الگوهایم به همین شکل از بین رفتند، من سعی نکردم از کسی الگو بسازم یا الگو بگیرم اما چیزهایی وجود داشت که در زندگیام تاثیرگذار بودند، مثل: زندگی و حرفهای پدرم، سازعاشیقها، دریاچه ارومیه و پرواز درناها.
پس چرا با توجه به الگوهایی که هنوز بخش بزرگی از خاطرات شما را درست میکند و در شعرهایت نمایان است، از ده فرار کردید و به تهران شلوغ و پر دود ودم پناه آوردید؟
ارنست کاسیرر در کتاب "افسانه دولت" میگوید:"اگر از چیزی نگذرید، به چیز دیگری نمی رسیم." من از آنجا گذشتم و کم کم به شعر رسیدم و راضی هستم.
اگر بخواهید شاعر را تعریف کنید خصوصیت ویژهای برای او قائل هستید؟ یک بار به من گفتید با دقت به اطرافت نگاه کن، شاعر توجهش به محیط پیرامونش چگونه است؟
شاعر به نظر من واژهای است که در زمانهای گوناگون معنای مختلفی دارد. مثلا وقتی من کودک بودم و از من میپرسیدند: شاعر کیست؟ می گفتم: شاعر یک پیرمرد با کلاه پشمی و چهره اخم آلود است که میشود استاد شهریار! بزرگتر که شدم دیوان سعدی را دیدم و شاعر برایم شد مردی با دستار بر سر و ریش تنک! بعدها که عکسهای ناظم حکمت را که دیدم شکل و شمایل شاعر برایم تغییر کرد. اما شاعر را نمیشود از شکل و شمایل فهمید ولی از رفتارها و گفتههایش میتوانم حدس بزنم شاعر است اما اگر حرف نزد نوستراداموس که نیستم.
رسول یونان به بدنه جامعه خیلی نزدیک است.ساعتها در پارک شطرنج بازی می کند یا تا صبح با رفتگر خیابان به گفتوگو مینشیند. نزدیکی شاعر به بدنه اصلی اجتماع چقدر روی شعرش تاثیر دارد؟
این ارتباط های من با مردم یک برنامه از پیش تعیین شده و مبتنی بر تصمیم گیری قبلی نیست. من از ابتدا به همین شکل زندگی کردهام و این شیوه زندگی را هم دوست دارم. مگر شعر اصلا چه چیزی هست که بخواهد بین من و مردم فاصلهای بگذارد. شعر فقط شیوهای از نوشتن است. من فکر نمیکنم شاعر تافته جدابافته از مردم است. من هم یک نفر از مردم هستم که شعر میگوید.
وقتی در خیابان راه میروید و به همدیگر نشانتان می دهند و به سمتتان می آیند چه واکنشی نشان میدهید؟
من قبل از این که ببینم کسی به سمتم می آید، زودتر به سمتش می روم و سلام اول را من میدهم و این حس خیلی خوبی است.
رسول یونان عاشق است یا فارغ؟
(با خنده) عشق مقوله پیچیدهای است، در تمام مصاحبهها از من این سوال را میپرسند.
چون عشق در شعرهای شما نقش اول را دارد؟
عشق و خدا هر دو در شعرهای من وجود دارد، جفتش لازم است. خدا که باید باشد،عشق هم که باید باشد، کار هم که میکنیم.
عشق باید باشد؟
بله باید باشد. وودی آلن می گوید:"در دنیا سه چیز لازم است،خدا،عشق و کار". خدا که هست،عشق هم که باید باشد و کار را هم که مجبوریم انجام بدهیم.
شما در فضای مجاری فعال هستید. به نظر شما این دنیای مجازی باعث جذب مخاطب برای رسول یونان شده است؟
من قبل از حضور در فضای مجازی هم کتابهایم همینقدر فروش میرفت. بعضیها دنیای مجازی را با دنیای حقیقی اشتباه می گیرند. چه بخواهیم و چه نخواهیم آنجا دنیای مجازی است. فیسبوک به این خاطر زیباست که دنیای حقیقی نیست. مردم با فوتوشاپ عکسهایشان را درست میکنند، بد هم نیست. من هیچوقت دلم نمیخواهد آن دنیای مجازی را با واقعیت تطبیق بدهم و همین برای من خوب است ولی اگر کسی دنیای مجازی را با واقعیت تطبیق بدهد و مثلا در فیسبوک با کسی آشنا بشود و قرار ملاقات حقیقی بگذارد، این مرز برداشته میشود و آن وقت ضرر دارد چون فوتوشاپ کنار میرود، نور و رنگ کنار میرود و واقعیتهای تلخ نمایان میشوند. دنیای مجازی برای فرار از واقعیت خوب است ولی به شرطی که مرز بین دنیای مجازی و واقعی را برنداریم چون باعت غم می شود. فیسبوک، مثل شعر است و به واقعیت نمیپیوندد.
چقدر اعتقاد دارید جوانان باید دنبال دلشان بروند یا توصیه میکنید من رفتم دنبال شعر ولی شما نروید؟
من اغلب اهل نصیحت نیستم چون ما قدم به هر راهی بگذاریم مشکلاتی وجود دارد. ما از هر راهی رد میشویم مشکلاتی دارد. ما توصیه میکنیم از راه ما نروید ولی راههای دیگری برای رسیدن به هدف وجود دارد. اصلا زندگی بدون رنج مگر می شود؟!
در کافه به دنیا آمدهام و در کافه خواهم مرد
دلبستگیهای رسول یونان در زندگی چیست؟
شطرنج، دیدن فیلمهای اکشن و کافه رفتن.
نقش کافه در زندگی رسول یونان چیست؟
من همیشه احساس می کنم در کافه به دنیا آمدهام و باز احساس می کنم که در کافه خواهم مرد. کافه را دوست دارم. کافه ترکیبی از خانه و بیرون است،هم جایی برای نشستن دارید، چایی میخورید و هم بیرون است. ترکیب بیرون و خانه، کافه میشود. من چون می خواهم هم خانه را داشته باشم و هم بیرون را در نتیجه کافه را دوست دارم.
در خیابان راه میروید کودکی کنارتان در حال فروختن فال است، چه حسی در آن لحظه دارید؟
دوست داشتم پولی که بابت خرید فال میپرداختم به جیب خودش میرفت ولی انگار نمیرود و به همین دلیل ناراحت می شوم.
آیا مسئولیت اجتماعی در قبال بحرانها را برای خودتان تعریف کردهاید؟ چقدر نقش شاعر وهنرمند را در جلوگیری از یک فاجعه موثر میدانید؟
هرکس که قدمی برای جلوگیری از یک فاجعه برمیدارد قابل احترام است. همه هنرمندان باید تلاش کنیم. اصلا کارکرد شعر چیست؟ شعر، برای ساختن دنیای بهتر آمده است، اگر نه شعر را به صورت بلال کباب نمیکنند که گوشه خیابان بخورند! شعر برای آرامش و امید است. وظیفه ادبیات کاهش خشونت و سهل کردن زندگی است. من هم در این رسالت دوست دارم سهیم باشم.
نظرتان را درباره این واژهها بیان کنید؟
دریاچه ارومیه: به افسانهها میپیوندد و بعدها دربارهاش قصهها خواهند نوشت.
کودکان کار: فرشتگانی که به اشتباه وارد کارخانهها شدهاند.
آتاری: ناگهان پولدار شدن.
مادر: همه چیز.
حرف آخر: حرف آخر را زمانی میزنند که از این دنیا بروند، من هنوز هستم.
انتهای پیام/
سارا غضنفری