به گزارش خبرنگار هنرآنلاین ، سومین نشست " بازنویسی و بازآفرینی شاهنامه در ادبیات کودک و نوجوان" که با همکاری مرکز آفرینش‌های ادبی کانون پرورش فکری کودکان و با حضور دکتر مریم جلالی، دکتر قدرت اله طاهری و دکتر امیرعلی نجومیان همگی از اعضای هیئت علمی گروه ادبیات کودک دانشگاه شهید بهشتی، همچنین دکتر مصطفی اشتهاردی از اعضای هیئت علمی گروه علوم اجتماعی این دانشگاه، نمایندگانی از شورای کتاب کودک و کانون پرورش فکری و جمعی از دانشجویان و علاقمندان ادبیات برگزار شد به مرور آثار آتوسا صالحی نویسنده کتاب‌های کودکان و نوجوان اختصاص داشت.

آتوسا صالحی در ابتدای این نشست در خصوص آثاری فعالیت‌هایش در زمینه بازنویسی و بازآفرینی شاهنامه فردوسی برای کودکان و نوجوانان گفت: از سال ۱۳۶۸ فعالیت در این حوزه را با همکاری با سروش کودک و نوجوان شروع کردم و از سال ۶۹ به اتفاق خانم فریبا کلهر سردبیری بخش نوجوان این مجله را به عهده گرفتیم. پس از آن با مطبوعات همکاری داشتم و در سال ۱۳۷۵ اولین کتابم در حوزه کودک و نوجوان منتشر شد و فعالیت‌هایم در حوزه کتاب و نشر افزایش پیدا کرد. در میان مجموع فعالیت‌های مختلفی چون شعر و داستان که در حوزه ادبیات کودک و نوجوان داشته‌ام بیشترین آثارم در زمینه بازآفرینی ادبی و در رده سنی نوجوانان بوده است.

او درباره چگونگی ورودش به حوزه ادبیات کودک و نوجوان اظهار کرد: شاید به صورت کاملا اتفاقی و بدون برنامه ریزی قبلی وارد این حوزه شدم. از آنجا که دوستدار مطالعه داستان و ادبیات بودم در مسابقه‌ای که مجله سروش در زمینه گزارش نویسی برگزار شد شرکت کردم و برنده مسابقه شدم. از همین جا بود که همکاری‌های بعدی‌ام با سروش کودک و نوجوان ادامه پیدا کرد و منجر شد تا کار در زمینه ادبیات کودک را جدی‌تر دنبال کنم.

امیرعلی نجومیان در ادامه این نشست گفت: به نظر من رابطه کودکان با ادبیات کلاسیک ایرانی مسئله بسیار مهمی است و در ادامه بحث می‌خواهم از خانم صالحی سوال کنم که پس از تجربه‌هایی که در زمینه بازآفرینی تعدادی از این آثار به دست آورده‌اند بازخورد آن را در مخاطب کودک و نوجوان را چطور دیده‌اند و در حال حاضر برای مثال جایگاه شاهنامه را در میان کودکان و نوجوان ما چطور می‌بینند و علت اینکه ادبیات کلاسیک ما نزد کودکان و نوجوانان مهجور مانده را در چه می‌بینند.

صالحی در پاسخ به این اظهار نظر گفت: موقعی که ما در تحریریه روزنامه آفتابگردان فعالیت می‌کردیم، این احساس به وجود آمد که واقعا باید به شاهنامه به عنوان نمونه‌ای برجسته در ادبیات کلاسیک ایران توجه خاصی بشود. بر این اساس روی این مسئله تمرکز کردیم که چگونه می‌شود این اثر را برای نوجوانان دلچسب کرد که در همین جا باید بگویم کاری بسیار پیچیده و مشکلی است که بتوانیم اثری به وجود بیاوریم که در عین حال که ساده است جذاب هم باشد. از طرفی هم با اتکا به متن پرقدرتی چون شاهنامه به عنوان اثری که در طول تاریخ جواب خود را پس داده در حقیقت ما بر قله رفیعی ایستاده‌ایم که طبیعتا چشم اندازی خیره کننده پیش رو می‌گذارد اما از سوی قرار گرفتن بر این قله دشواری‌های خاص خود را نیز دارد. من فکر می‌کنم در تجربیاتی که پیش‌تر هم انجام شده بود اما منجر به جذابیت آن برای کودکان و نوجوانان نشده بود، اشکال اصلی در این بود که در بازنویسی‌ها تنها به ساده کردن واژه‌ها بسنده شده بود و به ویژگی‌هایی چون جذابیت، قابل درک بودن و انطباق‌اش با ادبیات مدرن ما توجه چندانی نشده بود. من به سهم خود خیلی تلاش کردم تا به این ویژگی‌ها در آثارم بپردازم که البته میزان توفیقم در این زمینه موضوعی است که باید توسط منتقدین ارزیابی شود. در هرحال تا جایی که من از طریق برخورد مستقیم با کودکان و نوجوانان یا از طریق نظرسنجی‌ها مطلع شدم تجربیاتم در این زمینه با استقبال مخاطب روبه رو شده است.

مریم جلالی در بخش بعدی این نشست با ارائه مقدمه‌ای در خصوص فعالیت‌های انجام شده در حوزه بازنویسی و بازآفرینی شاهنامه تاکنون انجام شده گفت: از سال ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ بیش از ۷۰۰ مرتبه بر روی شاهنامه بازنویسی، بازآفرینی و گزیده نویسی برای کودکان و نوجوانان انجام شده که بخش عمده‌ای از این‌ها متعلق به گروه سنی» ج «بوده است. از این مجموعه خانم آتوسا صالحی تا امروز ۶۰ مورد از این فعالیت را انجام داده‌اند که ۲۶ مورد آن به بازنویسی و بازآفرینی و قسمتی از این بازنویسی‌ها و بازآفرینی‌ها به شاهنامه اختصاص دارد که نشان می‌دهد وقتی نویسنده به سمت بازآفرینی ادبیات کلاسیک می‌رود این مسئله نشان دهنده رشد فرهنگی یک جامعه است و بستر را برای تقویت هویت ملی ایجاد می‌کند. به نظر من رفتن به سمت این چنین فعالیت‌هایی جسارت و شجاعت زیادی می‌خواهد به دلیل اینکه در این مسئله سه وجه یعنی نویسنده، اثر و مخاطب را داریم که دست به دست هم می‌دهند تا اقبال عمومی نسبت به آن چگونه خواهد بود و در این میان امروزه نقش مخاطب شاید بیشتر از دیگر جهات هم مطرح باشد. در هر حال در ادامه از خانم صالحی می‌خواهیم تا از لحاظ تکنیکی هم در مورد بازآفرینی‌هایشان برای ما بگویند.

صالحی در این باره بیان کرد: شاید اکنون من نتوانم مسئله تکنیک را به صورت تئوریزه اینجا مطرح کنم چرا که تجربه‌هایم را بیشتر به شکل حسی پیش برده‌ام و برای پیدا کردن نحوه روایت آزمون و خطاهایی را پشت سر می‌گذاشتم. در واقع بر خلاف دیگر کشور‌ها که به این نکات به صورت کاملا تئوریزه شده می‌پردازند که خیلی اوقات پاسخ خوبی هم می‌گیرند ولی ما این امکان را در اختیار نداریم و شاید هم بهتر باشد که این طور است چرا که در چنین شرایطی گاهی کارهایی انجام می‌شود که ممکن است نتایج خوبی هم به همراه داشته باشد. به هر حال من به تجربه چیزهایی را پیدا کردم و اینکه تا چه اندازه درست باشند موضوعی است که باید بررسی شود و من خوشحال خواهم شد که انتقادات را در این باره بشنوم. یکی از نتایجی که در تجربه‌هایم به آن رسیدم این بود که می‌بایست یک امتزاجی میان سنت و مدرنیسم در این آثار اتفاق بیفتد تا بتواند برای مخاطب جذابیت ایجاد کند. در بخش سنتی دیدم که اغراق‌ها، شخصیت پردازی‌ها، قهرمان پروری‌ها و زبان می‌توانست بسیار مورد استفاده قرار بگیرد و در رویکرد مدرن هم قابلیت‌هایی از جمله روان‌شناسی و تکنیک‌های روایت مدرن مثل من-راوی وجود داشت که می‌توانست اثر را ملموس‌تر و قابل درک‌تر کند. بر این اساس متوجه شده که در عین حال که می‌شود به متن وفادار و متعهد بود، روایتی امروزی و ملموس از آن را ارائه داد.

مصطفی اشتهاردی عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی این دانشگاه ضمن پرداختن به کارکردهای اجتماعی ادبیات کودک و نوجوان اظهار کرد: به نظر می‌رسد که نوجوان امروزی در شرایط ویژه‌ای زندگی می‌کند که شاید قابل مقایسه با دوران نوجوانی نسل من نباشد. من در این رابطه می‌خواهم از خانم صالحی سوال کنم که در هنگام نوشتن این کتاب‌ها با چه هدفی پیش می‌رفتید؟ آیا می‌خواستید به نیازهای این طیف پاسخ دهید، برایشان خوراک ایجاد کنید یا با آن‌ها مناظره کنید؟

صالحی در پاسخ به این پرسش بیان کرد: دو مقوله در کار‌هایم اهمیت زیادی داشته است. برای من مخاطب عام در درجه اول اهمیت قرار نداشته و به مخاطب خاص توجه کرده‌ام. علتش هم این است که اندیشه برایم مهم‌تر بوده بنابراین در بازنویسی و باز آفرینی‌هایم همیشه دو هدف اصلی را دنبال کرده‌ام که یکی دغدغه هویت بوده و دیگری اندیشه. براین اساس فکر می‌کنم باید بلوغ و تحولی در هر داستان اتفاق بیفتد. از قضا متوجه شدم که این مسئله در شاهنامه هم خیلی اتفاق می‌افتد و شخصیت‌ها مدام متحول می‌شوند و از تجربه‌هایی که پشت سر می‌گذرانند آموزه‌هایی به دست می‌آورند. در حقیقت بنیان ادبیات از نظر من همین تجربه‌هایی است که در مسیر آن‌ها مسائل زیادی را می‌آموزیم و چون نوجوان‌ها هم در موقعیت بلوغ و تحول قرار دارند فکر می‌کردم این موضوع با آن‌ها ارتباط نزدیکی دارد.

نجومیان در همین رابطه اظهار کرد: به نظر من یکی از مسائل عمده‌ای که ادبیات کودک و نوجوان ما به آن مبتلا است این است که معمولا کسانی که برای این طیف می‌نویسند خودشان از نسلی می‌آیند که دیگر خودشان کودک نیستند در حالی که تحول و حرکت جدیدی که در جهان در زمینه ادبیات کودک اتفاق افتاده این است که کودکان هم خودشان بتوانند آثارشان را بنویسند و منتشر کنند. بحث مهم این است که ما نویسنده‌ها و دست اندرکاران ادبیات کودک تا چه اندازه به مسئله شناخت مخاطب توجه داریم و چقدر روی آن کار کرده‌ایم. اینکه دغدغه‌هایشان چیست و کدام فرم‌های روایتی آن‌ها را جذب می‌کند. این دغدغه‌ای است که ما دانشگاهی‌ها باید به فکرش باشیم.

مرور آثار منتشر شده آتوسا صالحی به صورت ویدئو پروجکشن و توضیح و معرفی او در باره این آثار و نحوه پرداختن او به هریک از این متن‌ها بخش دیگر این نشست بود.

انتهای پیام/