سرویس تئاتر هنرآنلاین: "داستان‌های میان رودان" نمایشی کمدی است درباره سه تن از پادشاه- خدایان میان رودان که امروز در سرزمین عراق واقع شده‌اند. در این نمایش فرمانروایان آشوری، کلدانی و بابلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند که البته اینها مربوط به پیش از امپراتوری ایران است که همه این سرزمین‌ها را در یک پیکرۀ بزرگ‌تر تحت سیطرۀ خود قرار داده‌اند.

در این نمایش‌ها جهل و نادانی بشر و اینکه چگونه می‌شود از این نقطه ضعف عمومی سوءاستفاده کرد برای اینکه همگان را تحت ستم و سیطره خویش قرار داد، مورد بررسی واقع می‌شود.

در اپیزود اول تفرعن و تکبر شاه و خدا آشور مورد توجه و التفات است. اینکه او خود را برتر از همگان می‌داند و هرگاه کسی هم مدعی باشد، از بین خواهد رفت. نمایش از دل کتیبه‌های قدیمی آغاز می‌شود و این خدا در میان پیکره‌های سنگی قرار دارد. انگار که امر جان بخشی به این پارینه سنگ حجاری شده انجام خواهد شد و او روایت‌گر داستان زندگی‌اش خواهد بود. شاه آشور با جرثقیلی ابتدایی از دل آن کتیبه به میان صحنه می‌آید که سکوی نیم دایره است. آشور ابتدا به هوای کشورگشایی به سوی سرزمین اور می‌رود و در آنجا با لشکریان بیشتری مواجه می‌شود و فرمان عقب‌نشینی می‌دهد. سربازان می‌گریزند و پادشاه آشور در دام اوریان می‌افتد. در اسارات است که به ترفندی خود را نجات می‌دهد و آزاد می‌شود و به تلافی لشکر می‌کشد و این بار پادشاه اور را دستگیر و از وسط به دو نیمش خواهد کرد. بعد اما توسط پیش‌گویان به اشتباه می‌افتد و این خود مقدمه‌ای می‌شود برای نفوذ لاگاشیان که به شکست پادشاه آشور می‌انجامد. شیوه اجرا کمدی است و ما باید به همۀ رویدادها بخندیم اما شوخی از جنس دیگری است و در آن پردازش و دادن اطلاعات به شیوه روایت‌های پسامدرن است و همین نکتۀ قابلی است که می‌شود احیای این وضعیت‌ها و مصداق‌ها کهن را در درام نوین مورد پذیرش قرار داد.

در دومین اپیزود، به داستان پادشاه و خدای کلدانیان پرداخته می‌شود. او اما کمی قابل قبول‌تر است و رحم و مروتی انگار دارد. مردانش یک سومری را گرفته‌اند که به دلیل زبان نفهمی تحت شکنجه‌اش قرار می‌دهند و حتی حاضرند او را بکشند اما پادشاه کلدانی امر می‌کند که زبان کلدانی بیاموزد و بعد به دنبال زندگی‌اش برود. او زبان کلدانی می‌آموزد و به سومر برمی‌گردد. مرد سومری به عنوان پاسداشت این نجات جان، برای پادشاه کلدامی یک نوشیدنی می‌آورد و بعد از آن مشهور می‌شود به خدای چیزهای خوب و البته بعد از آن نوعی ماده مخدر نیز می‌آورد. این خود دلیلی می‌شود که پادشاه کلدانیان همه مردمان را به پرستش این خدای چیزها خوب وادارد، غافل از اینکه این مرد سومری دوست دارد که همه آلوده مسکرات و مخدرات شوند که می‌شوند و بعد شبیخون می‌زند با سربازان سومری که سرزمین کلدانیان را فتح کنند. بی‌آنکه زحمتی برای این کار کشیده باشند چون از قبل همه آلوده‌اند و دیگر توانی برای مقابله کردن ندارند. در اینجا هم وضعیت نمایشی کمیک است و همان القائات و روایت‌گری‌های پسامدرن تکرار خواهد شد.

در اپیزود سوم حمورابی که واضع قوانینی است، مورد برسی قرارمی‌گیرد. با آنکه پدر و بردارانش دوست نداشته‌اند او به قدرت برسد اما حمورابی بنا بر هوش و ذکاوتش به چنین مهمی دست می‌یابد و بعد انتقامش را از دو برادر می‌ستاند و آنگاه خود نیز مورد دسیسه واقع می‌شود و ...

علی شمس شناخت درستی از زبان و تاریخ دارد و این خود بسترساز تولیداتی شده که ریشه در فرهنگ و بومیت ایرانی دارد. البته ایران به معنای امپراتوری ایران است که بیش از این جغرافیای حال حاضر را تحت پوشش قدرت و فرهنگش قرار داده بود. او می‌خواهد در ارجاع به داستان‌های این منطقه بتواند قدرت نمایشی‌اش را برای ما آشکارتر کند که هنر ریشه در این گذشته دور دارد.

متاسفانه در جشنواره تئاتر فجر ما بیشتر یک تمرین دیدیم تا اجرای کامل و در خور تامل چون نه بازی‌ها کامل شده بود و نه هماهنگی بین بازیگران در میزانسن‌ها راهگشای ذهن بود، برای درک بهتر لحظه‌ها و موقعیت‌ها. برای همین هم ضرباهنگ را تحت‌الشعاع خود قرار داده و به ویژه در اپیزود سوم، همه چیز کسالت‌بار به نظر می‌رسید. همچنین هنوز لباس و طراحی صحنه و برخی از میزانسن‌ها شکل نهایی به خود نگرفته است چراکه به سادگی آدم‌های انتهای صحنه ماسکه می‌شدند و نحوه قرار گرفتن و ترکیب‌بندی‌ها شکیل و درست و تاثیرگذار به نظر نمی‌رسید. باید که بازنگری شود در این تمرین و همه چیز با نگاه محکم به سوی یک اجرای در خور تامل پیش برود. اما همین تمرین هم طنز و متن مناسبی را پیش‌روی‌مان قرار داده و برخی از بازی‌های زیبا در آن دیده می‌شود. مثل بازی داریوش موفق در اپیزود اول، رامین سیاردشتی در اپیزود دوم، و فرزین محدثی!

رضا آشفته