سرویس تئاتر هنرآنلاین : در پی سنتی که در سالهای اخیر برای تجلیل از بزرگان عرصه نمایش شکل گرفته است؛ قرار است امسال نیز همچون سالهای گذشته در آیین پایانی سی و چهارمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر از مقام علمی و هنری سه هنرمند تئاتر ایران منیژه محامدی، بهزاد قادری و ایرج صغیری تجلیل شود. به همین بهانه به سراغ این سه هنرمند رفتیم و نظر هریک از آنها را درباره رویا و آرزوهایی که برای آینده تئاتر ایران متصور هستند در گفتوگویی مختصر و کوتاه جویا شدیم. آنچه در ادامه می خوانید ماحصل گفتگوی ما با این سه هنرمند پیشکسوت و مطرح تئاتر است.
در آرزوی جان گرفتن تئاتر حرفهای
منیژه محامدی مدرس، مترجم و کارگردان صاحب نام تئاتر ایران ضمن ابراز امیدواری برای به وجود آمدن فضای ابراز خلاقیت و ظهور و بروز پتانسیلهای تئاتری بخصوص در بین قشر جوان، به خبرنگار تئاتر هنرآنلاین گفت: یکی از مهمترین آرزوهای من برای تئاتر ایران این است که بار دیگر تئاتر حرفهای جان بگیرد و بتوانیم در چنین فضایی کار کنیم.
او فراهم کردن شرایط سخت افزاری مناسب برای فعالیتهای تئاتری را یکی از مهمترین پیش شرط های تحقق شکلگیری تئاتر حرفهای برشمرد و تاکید کرد: البته تحقق این آرزو مستلزم تخصیص بودجه کافی است تا سالنهای تئاتر ساخته شود و فضا و امکانی برای کار حرفهای به وجود بیاید.
محامدی با اشاره به افزایش تئاترهای خصوصی به ویژه در پایتخت، تصریح کرد: حتی اگر قرار است تئاتر ما خصوصی شود، رشد و توسعه آن بیتردید بینیاز از حمایت و کمک دولتی نخواهد بود، چرا که سالنهایی که در حال حاضر بعضا به عنوان تئاتر خصوصی مشغول فعالیت هستند از استانداردهای تئاتری لازم و نیز فضای امنی برای هنرمندان و تماشاگران تئاتر برخوردار نیستند اما با تجهیزات بسیار ابتدایی مشغول تلاش و فعالیت هستند، واقعیت این است که اگرچه ممکن است در کوتاه مدت چند نمایش در این سالنها به صحنه رود اما تداوم آنها تا آن زمان که کمک و حمایت دولت وجود نداشته باشد عملی نیست.
این هنرمند صاحب نام تئاتر ادامه داد: تئاتر خصوصی بدون در نظر گرفتن زیرساختهای لازم برای آن، ماهیتی آماتور و غیرحرفهای خواهد داشت بنابراین این حوزه نیازمند توجه بیشتری است.
کارگردان نمایشهای "چشماندازی از پل"، "آمادئوس" و "پس از سقوط" که چندی پیش نیز نمایشنامهای از لئونارد ملفی با عنوان "روز ولنتاین" را در یکی از سالنهای خصوصی به صحنه برد، با این هشدار که تئاتر حرفهای در حال نابود شدن است، تاکید کرد: برای شخص من چندان مهم نیست که در چه سالنی کار کنم بلکه آنچه برای من اهمیت دارد این است که بتوانم تئاتر کار کنم، از سویی معتقدم پیشکسوتان تئاتر هم به نوبه خود میتوانند با کارشان در این سالنها، تماشاخانههای خصوصی را مورد حمایت قرار دهند به شرطی که حمایت و کمک دولتی هم وجود داشته باشد.
این کارگردان و مترجم مطرح تئاتر در پایان، خاطرنشان کرد: تئاتر زمانی میتواند شکوفا شود که امکانات حرفهای برای کار کردن وجود داشته باشد. ما در حال حاضر جوانان تئاتری با استعداد و سخت کوشی داریم که خوشبختانه تعدادشان هم روبه فزونی است و همین جوانان در حال حاضر در این سالنهای کوچک مشغول فعالیت هستند اما در نهایت زمانی که ببینند امیدی به کار کردن در سالنهای بهتر نیست سرخورده میشوند. این درحالی است که اگر تئاتر حرفهای پا بگیرد تکلیف هنرمندان و مخاطبان تئاتر هم روشن خواهد بود.
در آرزوی فراهم شدن شرایط و مأمنی برای تحقیق و پژوهش
بهزاد قادری محقق، مترجم و مدرس ادبیات نمایشی نیز در واکنش به این پرسش که چه آیندهای برای تئاتر ایران متصور است،گفت: من در حال حاضر مشغول نگارش کتابی با همین مضمون هستم. چنانکه کار و حرفه من بیشتر مرور تاریخی نقش تئاتر در جامعه و مسئله خرد شهروندی است و در جستجوی یافتن این پرسش هستم که تئاتر چه ارتباطی به خرد شهروندی دارد.
او ادامه داد: من همواره آرزو داشتم همیشه شرایط و مأمنی برای پژوهش و تحقیق وجود داشته باشد تا پژوهشگران بتوانند مبداء و مقصد تاریخ مدرن ایران را بررسی کنند و ببینند که درام در کجای جامعه ایستاده، چه تغییراتی را به وجود آورده و از چه مسائلی تاثیر پذیرفته است.
این محقق و پژوهشگر ضمن ابراز خوش بینی نسبت به آینده تئاتر ایران، افزود: من مدتی است که در ایران زندگی نمیکنم اما با بررسیها و تحقیقاتی که انجام دادم؛ بر این باور هستم که تئاتر و ادبیات نمایشی ما درختی است که میتوان گفت تقریبا به ثمر نشسته است. اگرچه فعالیتهای تئاتری ما از گذشته تاکنون در فرایند آنچه که ما آن را شهروند بودن مینامیم ممکن است با کشورهای پیشرفته قابل مقایسه نباشد اما ایران برجستهترین فعالیتهای تئاتری را در منطقه خاورمیانه دارد.
قادری همچنین با تاکید بر ضرورت تقویت پتانسیلهای تئاتری کشور، تصریح کرد: برای آینده تئاتر باید برنامهریزیهای اصولی صورت بگیرد تا این هنر فاخر بتواند بیش از گذشته در بالندگی خرد شهروندی موثر افتد. من اطمینان دارم با فعالیتهای مداوم هنرمندان و فرهیختگان ما در گذر تاریخ تاکنون، آینده تئاتر ایران روشنتر از گذشته و حال خواهد بود.
این مدرس دانشگاه با اشاره به ظهور و گسترش تماشاخانههای خصوصی در سالهای اخیر، این جریان را کنشی مثبت در عرصه تئاتر ارزیابی کرد و در عین حال در آسیبشناسی چنین جریانی در حوزه تئاتر، خاطرنشان کرد: به نظر من یکی از مشکلاتی که ممکن است در عرصه تئاتر خصوصی با آن مواجه باشیم این است که در کوتاه مدت برنامهریزی انجام نمی شود و یا اگر برنامهریزی صورت گیرد، بینشهای حاکم بر این برنامهریزیها به گونهای نیستند که قادر باشند مخاطبانی با طیف گسترده را مورد بررسی قرار دهند و آنها را به سمت خود جذب کنند؛ بر این اساس من تصور میکنم چنانچه در این بخش مشکلی وجود داشته باشد در دراز مدت میتوان با تجزیه و تحلیل مخاطبان تئاتری برای آنها راه حلی پیدا کرد.
قادری ادامه داد: تئاتر ما علاوه بر سرمایهگذار، تهیهکننده و فضا و مکان مناسب نیازمند یک دراماتورژ است تا با بررسی روح یک جامعه و نیازهای آن مضامینی را انتخاب کند تا آن مضامین بستری را برای بحث و خردورزی در جامعه فراهم کنند. چراکه تئاتر اگر سرگرمی است، سرگرمی بسیار جدی است و تا زمانی که به این نکات در تئاتر توجه نشود با یک نوع سردرگمی مواجه خواهیم بود.
این مدرس و پژوهشگر در پایان نیز خاطرنشان کرد: یکی از نکات قوتی که من را به آینده و پژوهش در حوزه تئاتر امیدوار میکند این است که میبینم امروز جوانان علاقمند جدای از فعالیتهایی که در تولید تئاتر صورت میگیرد در رسانههای جمعی با شوق و جدیت در باره متون و آثار نمایشی با یکدیگر بحث و تبادل نظر میکنند و این موضوع به شدت من را به آینده تئاتر امیدوار میکند.
عوامل معنوی ابزارهای پیشرفت تئاتر را فراهم میکند
ایرج صغیری نمایشنامه نویس و کارگردان تئاتر نیز در پاسخ به این سوال که چه آرزویی برای آینده تئاتر ایران دارد، گفت: آرزو دارم تئاتر ایران هویت اصلی و حقیقی خود را کسب کند و به عنوان یک هنر پیشرو و مردمی بدرخشد.
او ادامه داد: اگرچه موانع زیادی پیش روی تئاتر ما وجود دارد اما گمان نمیکنم که این مسائل بتواند صدمه جدی به تئاتر ما وارد کند اما عمده عواملی که میتواند یک تئاتر با شخصیت و با هویت برای مردم کشور ما بسازد بیشتر دارای ابعاد معنوی هستند به این معنی که چانچه اندیشههای والا، شور و شوق و عاطفه هنری رشد کنند ابزارهای دیگر برای پیشرفت تئاتر به دنبال آن به وجود خواهد آمد.
سهیلا سالاروند