سرویس تئاتر هنرآنلاین: "آخرین انار دنیا" تراژدی مردم ستمدیدۀ کرد در عراق است و مربوط به دوران ماقبل صدام است که البته این ستمها بعد از صدام هم همچنان تشدید شده بود و این گوشهای از این دردنامۀ کردان عراق است که بختیار علی در رمان خودش نوشته و ابراهیم پشت کوهی زحمت تبدیل آن به تئاتر را کشیده است.
اینکه رمانی سرشار از درد و تراژدی باشد و نمایشنامهنویس و کارگردانی آن را برای نمایشش اقتباس کند، حرکت شایسته و ماندگاری است چنانچه در حال حاضر این اجرا میتواند تاثیرگذار باشد. با چنین حرکتهای فرهنگی است که میشود در تاریخ انسانهای ستمدیده حرکات ارزشمندی انجام داد.
به هر تقدیر این دردها از سر جهل و زور بر مردمان بیچاره دنیا رواداشته میشود اما باید با ثبت آنها کوششی شود که این ستمدیدگی کمرنگ و بیرنگ شود. این رویکرد خودش مبارزه جویانه است و انسانها را متوجۀ حقایق انسانیشان خواهد کرد که چون حیوانات وحشی به جان و مال و ناموس دیگران نیفتند چنانچه این موضوع این روزها در عراق، سوریه و یمن وجود دارد و بنابراین ضرورت چنین تئاترهایی الزامی است چون حادترین مسالۀ روز ماست و جشنوارۀ امسال بخشی از موفقیتاش را مدیون آثاری است که مرتبط با این موضوع در کنار هم چیده است که بشود از برخورد اینها محتوای نزدیک به هم، تاثیرگذار و به نامی را ایجاد کند. زیباتر اینکه دست همۀ گروهها باز بوده است که تفکر خود را نسبت به کنش جنگ بیان کنند و در برآیند و همسویی این کارهاست که جنگ با موضعی برجسته در جشنوارۀ سی و چهارم به تماشا درمیآید.
"آخرین انار دنیا" رنج نامهای است که در آن بخشی از آوارگیها، اسارتها، کشتنها، شکنجه شدنها، سوختنها و ساختنها و دور افتادنهای مردمان ستمدیدۀ جهان نمایان شده است. ابراهیم پشت کوهی در متن به سوی شیوۀ سیال ذهن رفته است و پراکنده از این سو و آن سو روایتهایی را نمایان میسازد و شیوۀ اجرایش نیز در اتکای به بدن آماده و فعال و نزدیک به شیوه تئاتر فیزیکال است و در عین حال اجرای موسیقایی نیز در بخشی از آن فعال است و هر کدام به گونهای ما را متاثر میسازند.
ابراهیم پشت کوهی در هر لحظه تابلویی میسازد و در این فرآیند همه چیز با مدها و نشانههای مشخص در هم تنیده میشود تا فضا و درام واحدی شکل بگیرد. در اینجا آدمهایی به هم پیوسته که سرنوشت مشترکی دارند با نیروهای دولتی -عراق در زمان خودش- در حال مبارزه هستند. این روند مبارزه جویانه در زمان صدام هم ادامه یافت تا اینکه بعد از آزادی عراق توانستهاند پروبال بگیرند و دولت فدرال تشکیل دهند و رییس جمهور عراق از میان آنان انتخاب شوند.
در صحنه یک گاری بزرگ اصل و اساس همه چیز است. فضاسازی بر اساس آن صورت میگیرد که در پایان هم تبدلی به یک کشتی میشود که آدمهای آواره را به سرزمینشان برمیگرداند. در اینجا گاری نماد سرزمین است که از حرکت باز مانده است و در هر تابلو بخشی از دردنامه این مردم نمایان خواهد شد. یک قصه برای نسیم است؛ دختر شاهزادهای که نابیناست که باید زیر درخت اناری بخوابد و بینا شود. میرود میخوابد و بینا نمیشود. فقط یک انار شیشهای در دستان دوستانش قرار میگیرد. به همین ترتیب محمد عاشق یکی از دختر سپیدجامه میشود و آنها پیمان بستهاند که در کنار هم آواز بخوانند تا اینکه بخواهند عاشق شوند. محمد هم در رودخانه غرق میشود و حالا بر گورش این دختران با حسرت آواز میخوانند. مردمان در بازار میوه میفروشند و زندگی برقرار است با اینکه به اشتباه گاهی با هم دعوا میکنند اما ناگهان نیروهای دولتی میآیند و همه را به صلابه میکشند.
این کشتارها و شکنجهها ادامه دارد و آدمها در مییابند که نمیتوانند در مقابل ستم سکوت کنند بنابراین دست به مبارزه و مقاومت میزنند و حالا بر آن هستند که تغیری در این زاویۀ دید کنشمند اتفاق بیفتد. هر چند در جایی نیز همه آگاه میشوند که این جنگها و مقابل هم ایستادنها هیچ نفع انسانیای ندارد و باید که به صلح و آرامش فکر کرد!
"آخرین انار دنیا" میخواهد حس و حال درونی و روند بیرونی یک زندگی مورد هجمه را نمایان کند و مقاومتی که در پایان از دل جنگ به صلح و آرامش و سازندگی خواهد رسید. این نمایش حس و حال شاعرانهای دارد و با تصاویر میخواهد ما را متوجۀ فضایی ملتهب و بحرانی گرداند. ما هم با این نگاه کنار خواهیم آمد چون انسانیم و همنوع و برایشان احساس همدردی میکنیم چون که تیغی اگر فرو رود در دستی، متصل به ماست و درد مشترک ماست. این همان حس و حال فراموش شده و کتمان شده است که ما را مقابل هم قرار میدهد.
رضا آشفته