سرویس تئاتر هنرآنلاین: در یک چهارچوب که خانه است عدهای آدم در لباسهای مشترک و متفاوت نشستهاند. در حیاط حوض کوچکی است و یک کولر آبی که باید درست شود و این همه آن چیزی است که نمایش "نسل آخر" را میسازد.
نمایش گنگ مینماید چون از هر آدم این خانه دو سه نفری حضور دارند و زمانهای متعدد یک زندگی و شخصیت را بازی میکنند. اینان جنون زدهاند و برادری از این خانه به جبهه جنگ رفته و کشته شده است و اینان غم آن را به دوش میکشند و مادر در لباس سیاه انگار که هنوز هم اندوه این مرگ جوانش را فراموش نمیکند. بقیه هم حال خوشی ندارند و هر کدام در این موقعیت فقط فرصت دارد، کمی حرکتی کند و بعد دیالوگ برقرار کند بعد هم تا میتوانند همدیگر را تهدید میکنند یا بر سر هم داد میکشند و در واقع هیچکدام حال خوشی ندارند. یک خانۀ جنون زده که با آسیبهای جدی مواجه شده و نتیجهاش اقسردگی حاد است.
یکی از نمایشهای گنگی که شاید مشکل اصلیاش این است که شکل ندارد. یک چهارچوب پیش برنده جریانها و آدمهایش نیست. همه ناخوش احوالند بیآنکه بدانیم چرا باید این چنین شده باشد. همه در جنون اغراقآمیز رفتار میکنند باز هم بی آنکه بدانیم چرا باید این طور شده باشند. همچنین برای ایفای هر نقش چند بازیگر حضور دارد. سه مادر داریم، دو تا پدر، دو تا منصور، سه تا رضا یا احمد، دو تا مهناز یا منیژه... گنگی در همین جا هم نوسان مییابد فقط لباسهای شبیه به هم پوشیدهاند که بشود این نقشها را از هم تفکیک داد. اما انگار جنون شخصیتها به فضای کار هم کشیده شده است که نشود منطقی برای این رویدادها و آدمها در نظر گرفت. فقط باید دانست که اینها یک خانوادهاند و حال خوشی ندارند.
در همه دنیا رسم و قاعده بر این است که درام یا ضد درام یا هرگونه نمایشی دیگر با این نیت شکل میگیرد که از مسائل گنگ، مجهول، نامعلوم، رمزآمیز و مانند اینها رمزگشایی کنند و ما را با جهان معلوم و نظرگاه مشخص روبرو سازند ولو این جهان معلوم از بنیان اشتباه باشد؛ یعنی ما موضع تندی در برابرش بگیریم و آن را رد کنیم. اما در "نسل آخر" این نظرگاه و موضعگیری اصلا مشخص نیست و با توجه به پیچیدگی روند درام معلوم نیست که در واقع ما با درامی رودر رو شدهایم یا نه؟، همچنین جنس و گونۀ درام نیز نامعلوم است. زحمات بسیاری کشیده شده است که ما مقابل نمایش ایستادگی کنیم و آنرا به تماشا بنشینیم. من هم هیچ مخالفتی با تجربهگرایی و آزمون و خطا در صحنه و در میان گروههای ایرانی ندارم. اما پرسش اساسیام این است که چرا مخاطب را به اندازۀ خود نمایش در نظر نمیگیریم؟! اگر چنین پاسخی برای درک مخاطب بیابیم آنگاه حساسیت ما برای شکل گرفتن یک اثر بیشتر خواهد شد. متاسفانه این نمایش ایدههای زیبایی دارد اما از بنیان با فلسفۀ مشخصی روبرو نیست. باید دانست که اینها کیاند و چه مسالۀ مشترکی دارند و چرا باید از هر کدام چند تا باشند؟ اما اینها فقط ایدهاند و پاسخی برایشان نیست.
پیام دهکردی در اجرای نمایش "متولد 1360" از چند بازیگر خواسته بود که دورههای سنی یک نقش را بازی کنند. در "اودیسه" آرش دادگر نیز سه بازیگر سه وجه از شخصیت جامعالاطراف اولیس را بازی میکنند. یعنی مشخص است که چرا چند پاره میشوند نقشها و بازیگرها اما در اینجا این همه افراد یک خانواده هستند و از هر کدام دو یا سه نفر حضور دارند. اینها چه مفهوم و کارکردی دارند؟
"نسل آخر" میخواهد نمایشی ذهنی باشد و واقعا ذهن برای هر انسانی یک امپراتور است؛ برای همین به سختی میشود این امپراتور را مهار کرد. هر که بتواند از پس این کار برآید موفقیتش تضمینی خواهد بود. در حال حاضر "نسل آخر" فقط نمایهای و شمایلی از این ذهنیت دارد و نمیتواند بر فونداسیون قابل باوری قرار بگیرد. ای کاش کمی ایستادگی روی ایده کار میشد و با ایدهپردازی درست شکل و شمایل اثر مشخص میشد. درست است که ذهن سیال و فرار است اما این دلیل نمیشود که دچار انتزاعی گنگ و محو بشویم که دیگر خودمان هم سر درنیاوریم که دقیقا چه کار داریم میکنیم.
رضا آشفته