سرویس تئاتر هنرآنلاین: "بازی سایه" اصل و اساسش حرکت بر مدار انسانی است که بشود راههای بهتری را برای یکی شدن با حقیقت در نظر گرفت. فضایی سورئالیستی شکل میگیرد برای اینکه باورهای امروزمان را به چالش بکشد. جنس مواجهه کشف و شهودی است و مخاطب ذهنیتی فعال دارد برای اینکه بتواند خود را در این مدار بطالت و بیهودگی بیابد. در این کارزار انسان از تن محو و چون سایه سرگردان است. هر که از آدمیت تهی و هویت باخته است از مدار فیزیک محو و در جایی سرگردان و بلاتکلیف باقی خواهد ماند.
قصه دارد این نمایش و متکی بر روایت و رقص و حرکتنگاری است. شتاب تندی در رقص و کندی در روایت که بیشتر به شکل نوشتار (در ایران به زبان پارسی) و کمتر گفتار (نریشن) است، نمودار میشود. آمیزش این دو فضاساز و خلسه برانگیز است و فرصت میدهد برای تهنشین شدن آنچه باید در ما متجلی شود. در این مکاشفه هر یک از مخاطبان خویشتن را به ازای آنچه دیدهاند جستجو خواهند کرد. فرصتی است برای فهم انسان به قاعدۀ درست بودن. به گونه نور و سایه در گریز از هم صف آرایی کردهاند و هر که از حقیقت وجودیاش چشم پوشیده است دچار سایه پوشی خواهد شد. این واقعیتی تلخ و تراژیک است هر چند کاملا ذهنی و درونی مینماید که در واقع تصویری از وضعیت انسان معناباخته و از آن بدتر بطالت و بیهودگی نظم انسانی موجود است. گرفتاریها و مصائبی که انسان را از درک و فهم راستین تهی گردانیده است و این خود بساط بیچارگی را پهن کرده است.
انسان به ناچار در گزینش نور و سایه است که حقیقی یا مجازی بودنش را بر ما نمایان خواهد کرد. آنکه حقیقی است رنگ و لعاب قابل درک و فهمی دارد و در او انسان هویداست و هویت انسانیاش بیانگر باطنی قالب اعتناست. اما در سایه واقع شدن، به نوعی دهن کژی به حقیقت و نور را متجلی میسازد. ابعاد درونی انسان در همین همسویی و هماهنگی با روشنا و تاریکی است که ما را به دو وجه خیر و شر سوق خواهد داد. در این ماجراجویی هم ژاپنیها در بستر نمایشی به دنبال بیان فعلی قرص و محکمتری هستند که فلسفۀ وجودی انسان معاصر را آشکار کنند. اینکه انسان در مدار خودخواهانهاش به بن بست رسیده است، حقیقتی غیر قاب کتمان است. انسانی که باید بهترین باشد اما تن به شرایطی پست و پلید داده است که نتواند یا نخواهد مهرورزانه در کار دیگران زندگی باشکوهی را لمس و تجربه کند. در اینجا عشق همان حلقۀ مفقوده است. پسر عاشق است و دختر باید معشوق باشد که نیست. پسر حقیقی و نور است و دختر در سایه و مجازی. اما پسر جستجوگر است و تشنه و کامجوی عشق بنابراین در این سلوک به دنبال شاهد است و محبوب و کم هم نمیآورد با آنکه تلاش میکند دیگران را از بیماری سایهپوشی برهاند اما خود نیز آلوده میشود برای سایه پوشانندگان کار کند و بستهای از نمونههای سایه پوشی را در توکیو بین اهالی پخش کند. اما جلویش گرفته میشود و در واقع کسانی هستند که نمیخواهند انسان از مدار هستی به دلیل سایه پوشی محو شود هر چند به آنان لقب تروریسم بدهند!! به نتیجه هم میرسند چون شرایط انسانی است که بهترین دلیل برای چیره شدن بر سایه پوشی است و ما در پایان چنین برآیندی را در چالش با خویشتن باز خواهیم یافت.
در این نمایش چون انسان محور بحث است و او در معنای عرف و کلانش دچار چالش و بحران است؛ رابطۀ کشف و شهودی در این تئاتر ما را دگرگون خواهد کرد. اگر مکثها و سکونها و سکوتهای درازمدتی در بخش روایت گری نوشتاری یا گفتارگونه (نریشن) لحاظ شده است، به دلیل نفوذ در آن است. یعنی بشود با درنگهایی این شرایط را ایجاد کرد که در این فعل و انفعالات نفوذ کرد. ذره ذره چون پاندول و آونگ باید بین مکث و حرکت فاصله بیفتد و این راهی درست برای یکی شدن با بازی سایه هاست. در این فرآیند حضور تماشاگر- انسان فعال است و گاهی نیز برایش هیجاناتی در رقص های مدرن لحاظ شده است.
در این اجرا نظم شهودی حکمران است و میتواند ما را متوجۀ درک درست از ضرباهنگ و هماهنگی (ریتم و هارمونی) گرداند چنانچه در طبیعت این عناصر نظم دهندۀ همه چیزند و در این اجرا بنا بر فطرت انسانی در مقام بهترین گزینه موجود در طبیعت، چنین عناصری به کار گرفته خواهد شد. هر چند اگر بینظمیای هست به دلیل حضور عوامل ایجاد کنندۀ سایه پوشی است.
در این نمایش نور و تاریکی مقابل هم ایستادگی میکنند اما نور و سایه وضعیتی دور شونده از هم را دارند. انگار که تاریکی با نفوذ و سد شدن مقابل نور سایه را به وجود میآورد که سایه شکل مجازی از هر نوع پدیدهای خواهد بود و در اینجا انسان سایهپوش چون روحی سرگردان و بدون ماهیت جسمانی دچار سرگردانی ابدی خواهد شد مگر آنکه با یافتن هویت انسانی دوباره وجود حقیقی دربرگیرنده تن باشد و این مسیر راست اندیشی و بقای جسمانی را هم ممکن گرداند.
نمایش سایه بازی قدرت عجیبی در جذب تماشاگرانی دارد که از ابتدا تسلیم شرایط اجرا باشند وگرنه هیچ چیز به زیبایی پیش نخواهد رفت. این نوع اجرا بسیار رادیکال است برای بودن و زدودن از حقیقت! چون با روح و روان تماشاگر سر و کار دارد و این در خلوت و خلسۀ پس از اجرا به بازیابی نکات بسط یافته بدون شرح منجر خواهد شد. چنانچه ماهیت باطنی انسان نیز در گره خوردن و پیوند با ناکجای وجودش که همانا متافیزیک است، بنیان و ریشه گرفته است و در بازی سایه هم هدف همین دستیابی به ناکجای انسان است و اگر چشم دل کور باشد انسان گمراه است و در این گمراهی سایه پوش خواهد بود. عشق همانا جلوۀ راستین انسان است و می تواند او را چون حقیقت مطلق به روشنا و نور مستقر گرداند. پس نور باشیم و از تاریکی بپرهیزیم که کمترین بیتوجهیها نیز سایه را بر ما روا خواهد داشت. انگار که معلق هستیم چون تاریکی مطلق هم ما را با نیروی شر و اهریمنی یگانه خواهد ساخت. بنابراین فضای متافیزیکی بر تئاتر بازی سایه حاکم است و به یقین ما باید با نگاه باز و بدون پیش فرض ها بازی سایه را تماشا کنیم. هر چند این کابوس میتواند با تعبیرات درست وسیلۀ پرواز را برای دور شدن از تمام رنج ها و بیچارگی ها فراهم کند.
رضا آشفته