سرویس تئاتر هنرآنلاین: شیزوفرنی از عراق ریشه در حال و هوای جنگزده این کشور دارد. سالها جنگ کشور عراق را ویران کرده و به همین نسبت آدمهای این سرزمین هم نباید از حال و روز خوشی برخوردار باشد. شاید برخی هم دچار جنون افسارگسیخته و شرایط افسردگی شدید برخوردار باشند. به هر تقدیر جنگ ویرانگر است که به کبیر و صغیر هم رحمی نمیکند.
شیزوفرنی در فضایی برهم ریخته که در آن تصاویری پر از خون و خشونت طراحی و ترسیم شده است، شکل میگیرد. نمایش به شیوه اکسپرسیونیستی اجرا میشود و در آن همه چیز بیکلام اجرا میشود. برای این منظور یک مرد بیمار دچار توهمات و کابوس هایی است که او را در درون تا سرحد خودکشی پیش خواهند برد.
بنابراین این فضای برهم ریخته نمیتواند به ظاهر و حتی باطن نیز خوشایند باشد. مخاطب با جنگ مخالف است چون عواقب و آسیبهایش برای همه غیر قابل تحمل است. انسان متعارف آرام و قرار میخواهد. در این برهم ریختگی به جای آنکه فضای امن و آرامشی مهیا باشد، همواره تصاویر پیش رویمان، انقباض قلب و انجماد ذهن را رقم خواهد زد.
کارگردان برای عملی شدن ایدههایش در میزانسن در کنار تک گوییهای بیکلام و تصاویر و نشانههایی که چنین خشونت و آسیب روانی را بیان کنند، به گروه حرکات هم توجه نشان میدهد. کرئوگرافی هم بیانگر همین جنگها و خشونت هاست و در آن انسان متلاطم و بیقرار است و اینان لحظات دردناک و اندوهباری را با مجموعه حرکات نمایان میسازند. در واقع مرد گرفتار در محیطی است که دیوارهایش با تاش سرخ رنگ پوشانده شده که تداعی گر خون است. این مرد دارد در مرور دردهایش نشانههای یک جنگ ویرانگر را برایمان نمایان میکند. پوتین و صدای کودک مواجههای دو سویه است که یکی تولد و دیگری مرگ را رقم خواهد زد. با حضور پوتین است که مرد به سمت رگ زنی میرود و فواره خون حالمان را ناخوشتر میسازد اما این دلیلی برای یک تصویر تلخ و خشن نیست چون هنوز هم این هنرمند عراقی امیدوارانه وضعیت را دنبال میکند چنانکه گل سرخی از آن خون میروید. این تصویر زیبایی است که چشم انداز زندگی بهتر را به مخاطب نشان میدهد. این همه امید است که شاید ملت عراق را در مقابل این همه جنگ و دسیسه رو به پیش نگه داشته است! شیزوفرنی نمایشی خشن است اما در آن انسان مطالعه میشود. شاید چنین مطالعاتی است که بیشتر شناخت و فرزانگی را در آینده رقم زند. اگر کشوری ویران میشود مهمترین عاملش جهل و زور و تعصب کورکورانه خواهد بود. عراق میتواند مثل هر جایی یک کشور امن باشد و این مهم بنابر دانایی فرهیختگان و سیاستمدارانش ممکن خواهد شد. باید که اجماع نظرات چنین برآیندی را تضمین کند وگرنه این وضعیت جنگی بیانگر دردهایی سهمگین است.
در شیزوفرنی تصاویر در قلمرو اندیشه انتقادی ما را نسبت به جنگ کنشمند میسازد. واقعا هیچ جنگی دوست داشتنی نیست و در این نمایش ما حتی یک لحظۀ خوشایند نداریم. حتی گروه رقصندگان هم نمیتوانند یک تصویر مثبت ایجاد کنند چون جنگ و خشونت که ایده آل و مطلوب انسان نیست پس به ناچار ما هم احساس درد میکنیم. دردی جانکاه که تا عمق وجودمان نفوذ میکند و این احساس خطر را در ما تقویت میکند که پیش از هر جنگی بتوانیم موضع بهتری بگیریم. شاید همین جولان دادنهای خودخواهانه است که عامل رسوایی و بلواست و ما بارها در منطقه شاهدش بودهایم و این سرنوشت دردناکی است که همچنان داریم چوبش را میخوریم.
شیزوفرنی بیانگر سبک و شیوهای است که در جنگ جهانی اول در اروپا و به ویژه آلمان تجربه شده است و اینک خاورمیانه چنین حال و هوای درب و داغونی را پیش روی دارد و ای کاش با هنر بتوان به مقابله با این رویکرد اشتباه پرداخت. شاید هم از راه هنر نشود اما میتوان امیدوار بود که هنر میتواند بسیاری از مسائل را گوشزد کند؛ یعنی بودنش ارجح است بر نبودنش. شاید در عراق، یمن و سوریه که دارند به ویرانهای تبدیل میشوند بشود با هنر زورمداران و کودنها و متکبرها را متوجۀ پریشانی نظم زندگی کرد. باید که همه بخواهند که صلح و آرامش به خاورمیانه بازگردد و این حق طبیعی هر انسانی است که از شر نیروی اهریمنی در امن و امان بماند. یعنی میشود؟!
رضا آشفته