به گزارش هنرآنلاین به نقل از روابط عمومی اداره کل هنرهای نمایشی، 27 آذرماه و آخرین روز برپایی هفته تئاتر لهستان با حضور هنرمندان ایرانی برگزار میشود. در این روز آتیلا پسیانی دومین اجرای نمایش "وضعیت صفر" را با بازخوانی محمد چرمشیر از اشعار تادئوش روژهویچ روی صحنه میبرد.
نمایش "وضعیت صفر" ساعت 19.30 در تالار چهارسو مجموعه تئاتر شهر اجرا خواهد شد. این نمایش که روز گذشته به زبان انگلیسی اجرا شد و میزبان هنرمندان لهستان بود، روز جمعه 27 آذر به زبان فارسی اجرا خواهد شد.
از جمله برنامههای امروز، سخنرانی رضا سرور ، بازیگر و کارگردان تئاتر ایران است که با موضوع "نسل جدید کارگردانان تئاتر لهستان از لوپا تا کلاتا" انجام میشود. این سخنرانی در ساعت 18 در سالن کنفرانس مجموعه تئاتر شهر آغاز می شود. ورود عموم علاقه مندان در جلسات سخنرانی هفته تئاتر لهستان آزاد است.
آتنا کژول: تئاتر دغدغه بخش کوچکی از جامعه لهستان است
همچنین میزگرد منتقدان با عنوان «نقش رسانههای مختلف در ارتباط با منتقدان آنها» عصر روز چهارشنبه 25 آذرماه با حضور منوچهر اکبرلو، محمدحسین ناصربخت، ویتولت مروزک، پاتریسا وانات و آتنا کژول در سالن مشاهیر مجموعه تئاترشهر برگزار شد.
همزمان با برگزاری هفته تئاتر لهستان در ایران، فرصتی فراهم شد که برای نخستین بار منتقدان تئاتر ایران و لهستان در کنار همدیگر بنشینند و از دغدغههای مشترک خود در خصوص وضعیت تئاتر و نقد تئاتر در دو کشور سخن بگویند.
در ابتدای میزگرد ویتولت مروزک، یکی از منتقدان تئاتر لهستان، گفت: در لهستان نوع خاصی از تئاتر از تلویزیون پخش میشود که با عنوان تلهتئاتر معروف است. تلهتئاتر در لهستان الزاما به تئاترهای تلویزیونی گفته نمیشود و برخی از این تئاترها در واقع هنگام اجرا در صحنه تئاتر فیلمبرداری میشوند و فیلم آن پس از تدوین از تلویزیون پخش میشود.
او افزود: البته از سال 1960 نوع دیگری از تلهتئاتر در لهستان رواج پیدا کرده که این پروژه هر سال شامل 10 نمایش میشود و همزمان با اجرای نمایش، به صورت زنده این نمایش از تلویزیون در سراسر کشور پخش میشود. این گونه تلهتئاترها در لهستان محبوب هستند.
مروزک خاطر نشان کرد: با این که در جهان لهستان را با تئاتر میشناسند، اما تنها هشت درصد لهستانیها به تماشای تئاتر مینشینند و این اتفاق خوشایندی نیست.
در ادامه، آنتا کژول با بیان این مطلب که خیلی کم پیش میآید که در لهستان اخبار تئاتر در صدر اخبار قرار گیرند و در صفحه نخست روزنامهها منتشر شوند، گفت: در رسانههای لهستان بیشتر حواشی تئاتر مورد استقبال قرار میگیرد و در کنار آن منتقدانی در لهستان فعالیت میکنند که از منظر سیاسی با نمایشها برخورد میکنند و با دید سیاسی که دارند گاه بدون آن که نمایشی را ببینند درباره آن مینویسند. تئاتر در لهستان دغدغه بخش کوچکی از جامعه را تشکیل میدهد.
پاتریسا وانات هم با بیان این مطلب که در لهستان بازیگری که تنها در عرصه تئاتر فعالیت میکند کمتر به شهرت میرسد، گفت: در لهستان کم پیش میآید که بازیگران تئاتر به شهرت برسند و اگر بازیگر تئاتری به شهرت برسد این موضوع را مدیون بازی در فیلم و سریال است.
در ادامه، ناصربخت با بیان این که تئاتر در ایران از پیشینه دیرینهای برخوردار است، گفت: اما تاریخچه تئاتری که از اروپا وارد ایران شد، از قدمت دیرینهای برخوردار نیست و این تئاتر همزمان با ورود به ایران نقد و شیوههای نقد را با خود ارمغان آورد. یکی از مهمترین دلایلی که روشنفکران ایرانی تئاتر اروپایی را وارد ایران کردند ویژگی انتقادی آن بود.
او افزود: درابتدا رابطه نمایشنامهنویسان و منتقدان تئاتر با هم خوب بود اما به مرور از یکدیگر فاصله گرفتند و نقد به عنوان فعالیتی تخصصی در نشریات مطرح شد.
این پژوهشگر با بیان این مطلب که سهم تئاتر در تلویزیون ایران بسیار کمرنگ است، گفت: از زمان تاسیس تلویزیون در ایران تلهتئاتر هم از این رسانه پخش میشود اما ما هنوز شیوه پخش تئاتر به صورت زنده همان گونه که در لهستان رواج دارد را در ایران شاهد نیستیم و در رسانه ملی تنها یک برنامه نقد تئاتر پخش میشود که اجرای آن را نیز منوچهر اکبرلو برعهده دارد.
به گفته ناصربخت، برنامه تئاتر در ایران بیشتر مختص تهران است و امروزه بیشترین نقدها درباره تئاتر در رسانههای مجازی منتشر میشود و سهم رسانههای مکتوب قابل مقایسه با سایتها نیست.
او افزود: با رواج سایتها و رسانههای مجازی عدالت در زمینه نقد تئاتر در کشور ما رواج پیدا کرد و در شرایط کنونی درباره بیشتر تئاترهایی که روی صحنه میرود نقد نوشته میشود. در رسانههای مکتوب و سایتهای وابسته به نهادهای مختلف و گروههای سیاسی همواره خط مشی رسانه بر نقدهایی که منتشر میشود تاثیر میگذارد و همین امر گاه با انتقاد جامعه تئاتری روبهرو میشود.
در ادامه منوچهر اکبرلو درباره تاثیر رسانههای مکتوب و رسانههای مجازی در نقد تئاتر در ایران سخن گفت. او توضیح داد: دسترسی به رسانههای مجازی بسیار راحت است و همین امر موجب شده که در این رسانهها فرصت جدیدی برای انتشار مطلب درباره همه نمایشها فراهم شود. گستردگی و دسترسی آسان به رسانه البته زمینه این را بهوجود آورد که هر فردی بتواند درباره نمایشهایی که روی صحنه میروند، بنویسد و نقد و نظرها تنها مختص به گروه خاصی نباشد.
به گفته اکبرلو، تا پیش از گسترش رسانههای مجازی منتقدان نظرات خود را در قالب یادداشت و مقاله در نشریات منتشر میکردند و شاید مدتها طول میکشید که بازخورد آن را ببینند، اما امروز اینترنت این امکان را فراهم کرده که منتقدان در همان لحظه که نقد خود را منتشر میکنند بازخورد آن را ببینند و مطالبشان از سوی طیف گستردهتری خوانده شود.
او در ادامه درباره تاثیر تلویزیون ایران بر تئاتر گفت: بیشتر منتقدان معتقدند که رسانه ملی نمیتواند سهمی در افزایش تعداد مخاطبان تئاتر داشته باشد اما میتواند سلیقه آنها را ارتقا دهد.
اکبرلو در بخش دیگر سخنانش درباره نقش بازیگران در جلب مردم به تئاتر دیدن گفت: فکر میکنم امروز در تمام دنیا با چنین معضلی روبهرو شدهایم که مردم در عرصه تئاتر بیشتر به تماشای نمایشهایی که بازیگران سینما و تلویزیون در آنها ایفای نقش میکنند، مینشینند و این تنها مشکل ما در ایران یا لهستان نیست.
او در بخش پایانی سخنانش گفت: به نظرم منتقدان نباید نسبت به رسانههای مجازی گارد داشته باشند و باید از این امکانات به نفع تئاتر استفاده کنند و در بیان نظرات و نقدهای خود به کوتاه و سادهنویسی روی بیاورند و به جای شاخ و برگ دادن به نوشته خود زود به سراغ اصل مطلب بروند.
در ادامه آنتا کژول با اشاره به دسترسی به اینترنت و تبعات آن برای تئاتر گفت: امروز دسترسی آسان به سایتها موجب شده که درباره هر نمایشی از سوی هر فردی چه متخصص و غیر متخصص مطلب منتشر شود و این موضوع برای تئاتر بسیار خطرناک است و به مرور موجب میشود که بازار نقد نابود شود.
او افزود: در کشورهای اروپای غربی و لهستان فضای کمی برای نقد در حوزه تئاتر و سینما وجود دارد و وقتی قرار است فیلمی اکران شود روی پوستر آن به جای آن که همچون گذشته جملات کوتاهی درباره آن فیلم نوشته شود به گذاشتن ستاره اکتفا میکنند و هر ستاره نمایانگر جوایزی است که آن فیلم در جشنوارههای مختلف از آن خود کرده است.
در ادامه، ناصربخت با بیان این مطلب که تئاتر همواره در ایران نخبهگرا بوده، گفت: اظهار نظر درباره تئاتر کار هر کسی نیست و هدف منتقدان از نوشتن درباره تئاتر ایجاد فضای جدید برای بهبود وضیعت تئاتر کشور است. من با تجربهای که از نوشتن درباره تئاتر دارم دریافتم که برای کارگردانها و اهالی تئاتر نظر منتقدان مهم است و اگر نقدی درست و علمی نوشته شود حتما تاثیرش را بر روند کاری یک کارگردان و سایر عوامل تئاتر خواهد گذاشت. کوشینسکی: آثار بسیاری از مقلدان گروتفسکی و کانتور ضعیف است
نشست «تاثیر تئاتر کانتور و گروتفسکی بر جریان تئاتر معاصر جهان و لهستان» با حضور داریوس کوشینسکی در سالن مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
داریوس کوشینسکی گفت: تادیوش کانتور و گروتفسکی دو تن از چهرههای تاثیرگذار تئاتر لهستان به شمار میروند. آنها نه تنها بر تئاتر لهستان تاثیر گذاشتهاند بلکه تاثیر آنها بر تئاتر جهان مشهود است.
او افزود: تئاتر بیچیز توسط گروتفسکی و کانتور همزمان مطرح شد اما در جهان همه بر این باورند که نخستین بار این موضوع از سوی گروتفسکی مطرح شده است. البته نقش گروتفسکی در جهانی شدن این ایده غیرقابل انکار است. در ایران نیز کتابی تحت عنوان «به سوی تئاتر بیچیز» منتشر شده است.
به گفته کوشینسکی، تئاتر بیچیز همراه با تاثیری که بر تئاتر لهستان و جهان گذاشت، دردسرهایی نیز با خود به ارمغان آورد.
او افزود: برای بررسی تئاتر لهستان باید از سنت تئاتر رمانتیک لهستان شروع کنیم. تئاتر رمانتیک لهستان ارتباط تنگاتنگی با شاعر رمانتیک لهستان «آدام برنارد میتسکیهویچ» دارد. میتسکیهویچ نمایشنامهای به نام «شب نیاکان» دارد که در چهار بخش نوشته شده است و هر یک از بخشها فرم تئاتری متفاوتی دارد. این نمایشنامه منبع الهام بسیاری از نمایشنامهنویسان و کارگردانهای لهستانی است. در این نمایشنامه شما میتوانید نوعی از تئاتر سیاسی را ببینید و موسیقی را. اما آن چیزی که گروتفسکی از میتسکیهویچ تاثیر پذیرفته است بهرهگیری از آیین فولکلوری است که این نمایشنامهنویس در آثارش به آن توجه دارد. این آیین فولکلوریک در لهستان با نام جاده معروف است.
او افزود: در این نمایشنامه شما با نمازخانه یک کلیسای کوچک روبهرو میشوید که عدهای دور هم جمع شدهاند تا ارواح گذشتگان را فرا بخوانند. این ملاقات بسیار سخت و غیرممکن است اما در صحنه آخر نمایش مخاطب شاهد این ارتباط و گفتوگو میان مردهها و زندهها میشود. یک روح ظاهر میشود و هیچ کس آن را نمیشناسد و مردی که مراسم آیینی را اجرا میکند از او سوالاتی میپرسد. این دیدار برای همه باورپذیر نیست و برای برخی این گونه به نظر میرسد که مراسم آیینی درست برگزار نشده است اما این صحنه و ملاقات منبع الهامی برای تئاتر لهستان میشود.
به گفته کوشینسکی، این تئاتر در عین حال آیینی برخاسته از یک آیین دیگر است و در عین حال ضد آیین و غیرآیینی است. آیین باید ساز و کار درستی داشته باشد و گروتفسکی نمایشنامه «شب نیاکان» را روی صحنه برده است.
او افزود: در واقع ذات آیین مورد توجه گروتفسکی قرار گرفت و او با روی صحنه بردن نمایش «شب نیاکان» استحاله یک شخصیت را نشان میدهد. شحصیتی که در ابتدا علیه خدا یاغی است اما در نهایت خودش را تغییر میدهد و به رهبر معنوی یک ملت تبدیل میشود. این تغییر در طول نمایشنامه اتفاق میافتد و ایدهای میشود تا خودمان را تغییر بدهیم و به رهبر معنوی تبدیل شویم. این ایده تغییر، منبع الهامی برای گروتفسکی میشود تا ایده توتال اکت را مطرح کند.
به گفته کوشینسکی، گروتفسکی در جستوجوی راهی بود تا در بحران معنوی، لهستان را متقاعد کند و این ایده را مطرح کند که برای حفظ معنویت در زندگی باید به هنر پناه برد و هنر تنها وسیلهای است که میتواند مانع جدی در برابر مصرفگرایی و مکانیکی شدن زندگی شود.
او افزود: کانتور و گروتفسکی هر دو در آثارشان با نهادهای مذهبی بازی کردند. آن دو معتقد به تئاتر تجربی و متافیزیک در تئاتر بودند و هر دو با هم ایده تئاتر بیچیز را مطرح کردند. کانتور در سال 1944 این ایده را مطرح کرد. او آن زمان تئاتر اودیسه را روی صحنه برده بود و در این نمایش بود که برای نخستین بار او از اشیا تخریب شده و فقیرانه استفاده کرد. بعدها گروتفسکی در سال 1962 نمایشی را روی صحنه برد و در آن از اشیا فقیرانه استفاده کرد. پس از روی این صحنه رفتن این نمایش کانتور مدعی شد که گروتفسکی ایده تئاتر بیچیز را از او دزدیده است. البته ایده توسط گروتفسکی در جهان به شهرت رسید.
به گفته کوشینسکی، تئاتر بیچیز مبتنی بر کنشها است و در نمایش از وسائل بسیار ساده و محقری استفاده میکردند و فضای صحنه عموما خالی بود و مخاطب تنها شاهد کنش بازیگر بود. در واقع کانتور و گروتفسکی در نمایشهایشان عناصر زیباییشناسانه تیپکال را از بین بردند و میتوان گفت تئاتر این دو چشمنواز نبود و عناصر زیباییشناسی مشترکی در نمایشهای آنها به چشم میخورد. او افزود: کانتور و گروتفسکی از خود میراثی به جا گذاشتند که ضمن این که در برخی موارد راهگشا است، اما دشواریهایی نیز برای گروههای تئاتری به همراه دارد. هر دو آنها چهره کاریزماتیکی داشتند و تئاتر ناب و اصیل خودشان را خلق کردند. بسیاری از کارگردانها از این دو هنرمند تاثیرگذار تقلید کردهاند و آثاری که خلق کردهاند اتفاقا بسیار ضعیف بوده است. بخشی از میراث این دو کارگردان بزرگ مدارس تئاتری است که در شهرهای ایتالیا و لهستان راهاندازی شده که میراث آنها را حفظ کند. در واقع این مدارس میراث کانتور و گروتفسکی برای آیندگان به شمار میروند.