سرویس تجسمی هنرآنلاین: هشتمین جشنواره تجسمی فجر درحالی شامگاه جمعه 9 مرداد آغاز به کار کرد که این دوره، تغییرات بسیاری را به خود دیده است. نخستین و البته مهمترین تغییر جشنواره این دوره فجر، برداشتن مرز میان رشتهای و توجه به هنر معاصر بدون تقسیمبندی میان رشتهای است. به این ترتیب گالریهای موسسه صبا پس از افتتاح هشتمین تجسمی میزبان آثار گوناگونی شده است که مخاطب برای نخستین بار در جشنواره فجر آنها را میبیند.
هرچند شاید فجر هشتم برای مخاطبی که به گروهبندیها و قرار گرفتن آثار هر رشته در گالریهای جداگانه عادت دارد کمی گیجکننده به نظر برسد و مخاطب خوگرفته به نظم پیشین این جشنواره را در ابتدای تماشای آثار، دلزده کند اما چیدمان آثار متنوع در عین حال کششی نیز در او ایجاد خواهد کرد تا بر دلزدگی خود غلبه کرده و برای دید آثار راهی گالری بعدی شود. شاید بیشترین دلیل این کشش نیز نوعی غافلگیری است که در همه فضای این نمایشگاه بزرگ وجود دارد، مخاطب در نخستین بازدید هیچ حدسی برای اینکه در قدم بعد با چه اثری مواجه خواهد شد ندارد و در دیدار دوم شاید به آثاری برخورد که بار قبل حتی متوجه آنها نیز نشده است.
گذشته از این، در این نمایشگاه هنوز هستند آثاری که با قالبهای کلاسیک هنرهای تجسمی شکل گرفتهاند و به حفظ مدیای خود به عنوان نقاشی یا مجسمه اصرار دارند، به هر حال قرار نیست یک باره همه قالبها شکسته شوند و لزومی هم برای این موضوع وجود ندارد، به نظر میرسد جشنواره تجسمی فجر با تغییر امسال خود بیش از آنکه به دنبال دگرگونی اساسی باشد خواسته است تا به همه هنرمندان فارغ از مدیا و متریال، امکان بروز و ظهور بدهد تا فجر فضایی برای همه هنرمندان باشد.
با ورود به فرهنگستان صبا با آثار جالب توجهی مواجه میشویم، به عنوان مثال چیدمان فریبا دادگر با عنوان "عشق و عرفان" با گذشتن از مرز سفالگری سنتی و پیوند زدن زیبایی این ظروف با فرم زنانه، بدن انسان و همچنین استفاده از موسیقی در کنار این ترکیب فضایی نو به وجود آورده است که در مجموع به ظرف سفالی بزرگی با نقوش انسانی میماند.
استفاده از سنتهای هنری ایرانی در آثاری که خواستار نوگرایی هستند در جشنواره امسال بسیار دیده میشود، نمونه آن چیدمانی از محمد نوریان است که کاسهای سفالی را به نقوش دستبافتههای آذربایجان مزین کرده است. یا مجموعه کاسههای گلین مریم محمدعلیپور که با اندکی رنگ آبی در ته هر ظرف مخاطب را به کویر و کمبود آب رهنمون میکند.
چیدمان شادی تاکی که در تجلیل گبه خلق شده است نیز نمونه دیگری از چنین آثاری است، تاکی گبهای را روی سقف نصب کرده است و زیر آن آینهای چند بخشی قرار داده است که تصویر این دستبافته را بازتاب میدهد تا شاید بافتههای انگشت زنان عشایر دیگر زیرانداز ما نباشد.
چیدمان یکی از بخشهای عمده این نمایشگاه است که دست کم در هر گالری موسسه صبا یک نمونه از آن دیده میشود، از چشمگیرترین نمونههای این چیدمانها اثری از عمادالدین انوشیروانی با عنوان "جنگلهی هیرکانی" است که با اشاره به قطع 386 درخت در جنگل ابر در سال 1392 برای احداث جاده اشاره دارد و از حلقههای بریده شده درختان ساخته شده است.
چیدمانها اما خود نوعی دیگر از مجسمه هستند، مجسمهای گریخته از قالب مکان، یا حتی زمان مجسمهای که در یک نگاه آن را نمیتواند دید یا نمیتوان برای آن ساختاری منسجم قائل شد، نمونه مهم این آثار در نمایشگاه امسال کاری از پیشکسوت مجسمهسازی معاصر بهروز دارش است. دارش این اثر را از یک چارچوب نازک با انبوهی دوچرخههای ساخته شده از مفتولهای ظریف خلق کرده است که نوری بنفش همه آن را روشن میکند. این مجسمه یک دوچرخه نیست، بهروز دارش رویای دوچرخه را تصویر میکند، رویای داشتن یک دوچرخه کوچک یا رویای گراز با دوچرخه شاید. مجموعههای حجمی بدون عنوان رضا امیریار محمدی، اثر ابراهیم محمدیان با عنوان "بازی"، مهدی اشرفی ورزیده با عنوان "باران سرخ" و چند چیدمان دیگر از جمله چنین آثاری هستند.
بخش قابل توجهی از آثار و به ویژه نقاشیهای این نمایشگاه از کارهایی هستند که در طول سال گذشته در نمایشگاههای مختلفی به شکل انفرادی آنها را دیدهایم یا هنرمند این آثار مدتی قبل نمایشگاه آثار خود را برگزار کرده است، نقاشی تارا بهبهانی، اسماعیل چشرخ، محمد خلیلی از جمله این آثار هستند، حضور چنین هنرمندانی از این جهت میتواند جالب توجه باشد که فجر را همسو با جریانهای روز هنری و آنچه در گالریها میگذرد نشان میدهد.
تجلیل از هنرمندان هر سال بخشی از فجر تجسمی یا جشنوارههای فجر در رشتههای دیگر است، به این منظور امسال دو گالری به یادوبود هنرمندان معاصر اختصاص پیدا کرده، در یک گالری مروری بر مهمترین هنرمندان دههها 40 تا 70 ایران شده است، بهمن محصص، فرامرز پیلارام، سهراب سپهری، محمدعلی ترقیجاه، پرویز کلانتری، احمد اسفندیاری و ... در این گالری، آثار، یادگاریها و عکسهای این هنرمندان به نمایش گذاشته شده است. در بخش دیگری طراحی جلدها و پوسترهای حسین فوزی تهرانی، آثاری از قباد شیوا، مهنوش مشیری، علی خسروی، اکبر نیکانپور، بهمن جلالی و... به نمایش گذاشته شده است.
بخش بینالملل با آثار هنری مکزیک
هفته فرهنگی مکزیک نیز بخش دیگری از نمایشگاه امسال است که در آن آثار سه هنرمند اهل مکزیک توسط سفارت این کشور در ایران به نمایش گذاشته شده است، حجمهای گابرئیلا رودریگز با عنوان "برگشتپذیری یا دوران نور"، عکسهای تینا مودوتی و طراحیهای گوادالوپه پوسادا به نمایش گذاشته شده است که در آنها رویکردهای هنری، نوع نگاه و توجه به ویژگیهای خاص فرهنگ مکزیک قابل مشاهده است.
نمایشگاه امسال فجر و نگاه خاص آن به هنر نو و ویژگیهای معاصر هنر موجب شده است که ویدئوآرتها، چیدمانها و هرچیزی که میتواند هنر تجسمی باشد گرچه مدیای خاصی برای آن قابل تصور نباشد فرصتی برای نمایش عمومی پیدا کند، فرصتی که کمتر در این وسعت برای علاقهمندان به هنر پیش میآید.