سرویس تجسمی هنرآنلاین: بخش مجسمه هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر بیش از ۶۰ اثر در ژانر‌ها و متریال‎های مختلف مجسمه‎سازی را در خود جای داده و با در نظر گرفتن حضور هنرمندانی از نسل‌های مختلف، قصد دارد تا دربرگیرنده تصویری از دستاوردهای این روزهای مجسمه‌سازی ایران پیش روی بیننده بگذارد. آثاری که در این نمایشگاه گرد آمده، از سوی انجمن مجسمه‎سازان ایران از هنرمندان این رشته فراخوان شده تا به انتخاب خود آثاری را برای نمایش در این بخش اختصاص دهند. از این جهت می‌توان این بار نمایشگاهی را به تماشا نشست که حاصل گزینش خود هنرمندان در معرفی دستاوردهایی باشد که آن‌ها خود باارزش‌تر و قابل ارائه می‌دانند یا گمان می‌کنند می‌تواند شمایی واضح‌تر از آنچه دریافت‌های این هنرمندان در پروسه فعالیت هنریشان است، در اختیار بیننده بگذارد.

در یک نگاه اجمالی و آنچنان که از بازدید مجسمه‌های به نمایش درآمده در این مجموعه استنباط می‌شود؛ چند نکته عمده و شاید کلیدی است که در ارزیابی فعالیت این روزهای مجسمه سازان کشور ممکن است راه گشا و روشنگر افتد.

نکته اول اینکه؛ علیرغم تسلط نگاه مدرنیستی در مجسمه سازی به ویژه در ۲ دهه اخیر، غیبت مجسمه‌های واقع گرایانه خصوصا در رویدادهای جدی‌تر این عرصه مخصوصا در سال‌های اخیر پررنگ‌تر شده و در نمایشگاه حاضر هم، رد و نشانی از این رویکرد در ساختار مجسمه‌ها دیده نمی‌شود و به نظر می‌رسد این مسئله بیش از آنکه در بی‌توجهی به واقع نمایی ریشه داشته باشد، معلول اشتیاق زایدالوصف مجسمه سازان معاصر به تجربه گرایی و جستجوی ساختارهای نو است. بی‌سبب نیست که در عمده نمایشگاه‌های سال‌های اخیر در عرصه مجسمه سازی، بیشترین حجم آثار تابع نگاهی به ساختار هنری شکل گرفته که سازوکارش در عناصری چون فرم، ماده و بیان هنری خلاصه می‌شود تا شبیه سازی‌های بازنمایانه و مهارت طلبانه که شاید هنرمندان این رشته کارکردش را برای مثال در بخشی از فضای شهری می‌یابند تا در دوسالانه‌ها و نمایشگاه‌های تخصصی.

در هر حال و فارغ از ارزش گذاری بر چنین رویکردی، از نمایشگاه مجسمه سازی هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر می‌توان به اراده هنرمندان این رشته بر فاصله گرفتن از واقع نمایی و تثبیت نگاه تجربه گرا و ساختارمند در آفرینش آثار حجمی بیش از پیش پی برد و اذعان کرد. نکته جالب توجه در این خصوص توافق هنرمندان چند نسل گذشته و امروز بر سر جستجوی امکانات و ظرفیت‌های کمتر پرداخته شده مجسمه سازی است که با گردشی در نمایشگاه حاضر به وضوح قابل مشاهده است. البته این چشم انداز بخش جذاب تری هم دارد و اینکه؛ علیرغم این توافق اصولی، هنرمندان مجسمه ساز نسل‌های مختلف از زاویه نگاه‌های مختص به خود جستجو در ساختارهای نوآورانه را پی می‌گیرند و از نقطه نظرهایی متنوع و متکثر ساختارهای نوآورانه اثار حجمی را تبیین می‌کنند.

در یک منظر کلی شاید این تکثر و گونه گونی در آثار نسل‌های معاصر مجسمه سازان را بتوان تحت لوای دو رویکرد عمده مدرنیسم و پست مدرنیسم دسته بندی وارزیابی کرد اما طبیعی است که این منظر عمومی تنها از طریق پرداختن به ظرایف و مختصاتی که هر یک از هنرمندان در آثارشان بروز می‌دهند می‌تواند معنادار و روشنگر باشد.

یکی از ویژگی‌هایی که می‌توان فارغ از ارزش گذاری به مجسمه سازی این سال‌های ایران نسبت داد در حقیقت همین تثبیت نگاه تجربه گرا است که برای مثال در حرکتی متفاوت با نقاشی ایران گویا قصد دارد تا زمانی که از تمام ظرفیت‌های چنین رویکردی سیراب نشده دست از آن برندارد و بازگشتی به رویکردهای ماقبل خود نشان ندهد. از قضا می‌توان گفت مجسمه سازی ایران در این خصوص تا اندتازه توفیق هم کسب کرده و پس از نگاهی نماد محور در سال‌های گذشته، به تجربه‌هایی ناب‌تر و در حقیقت به ساختارهایی که زیبایی‌شناسی صرف را محور قرار می‌دهند گذر کرده و دریافت مستحکم تری از حجم را ارائه می‌دهد. این گذار هرچه باشد مجسمه سازی ایران را از نمادپردازی‌های تا اندازه‌ای کلیشه‌ای یک دهه پیش رهانیده و افق‌های تازه‌ای پیش روی این هنر گشوده است.

اما شاید آخرین و تازه‌ترین نکته در مجسمه سازی معاصر ایران را همچنانکه در آثار ارائه شده در هفتمین جشنواره تجسمی فجر می‌شود شناسایی کرد، همزمان در آثار نسل‌های جوان تری قابل ردگیری است که همزمان و از دل همین رویکرد ساختارگرا می‌رود تا مختصاتی تازه را ایجاد کند. اختصارگرایی و ریزپردازش در مجسمه سازی، آنچنان که اغلب هنرمندان جوان این عرصه ارائه می‌دهند علیرغم استقلال و متفاوت بودن می‌تواند روندی در ادامه‌‌ همان تجربه گرایی نسل مدرنیست هم قلمداد شود. این دریافت از حجم که با اشکالی از هنرجدید چون اینستالشن‌ها هم قرابت خاصی دارد، بیش از گذشته از کارکردهای سنتی مجسمه‌ها دور می‌شود و در سایه فراغت از محدودیت‌های قالبی مجسمه‌های بازنمایانه، حتی مختصات آشنای مجسمه‌ها از قبیل اندازه‌های بزرگ و یگانگی در ماده را پشست سر می‌گذارد.

به این ترتیب اگر نمایشگاه حجم هفتمین جشنواره تجسمی فجر توانسته به سهم خود آثارنسل‌هایی از مجسمه سازان معاصر را در پیوند با یکدیگر و در روالی متوالی گردهم آورد می‌تواند طرح کننده پرسشی هم باشد و آن اینکه آیا نسل جوان مجسمه ساز هم می‌تواند به طریق دهه‌های گذشته برقرارکننده ارتباطی میان امروز و فردای مجسمه سازی ایران هم باشد و روال منطقی و موثری در تعمیق دستاوردهای زیبایی‌شناسانه، آنچنان که نسل‌های پیش از او دنبال کردند را به پیش ببرد. در صورت چنین توفیقی شاید بتوان مجسمه سازی ایران را یکی از شاخه‌های هنر تجسمی کشور به حساب آورد که درمسیری هموار‌تر و روشن‌تر قادر خواهد بود به حرکت خود ادامه دهد.

انتهای پیام/

روزبه صدر