سرویس تئاتر هنرآنلاین: هنگاهی که نمایشی مثل "پارازیت" را میبینیم؛ در قیاس با آثار دیگری که تهی از معنا شدهاند، تازه میفهیم نمایش کارساز یعنی چه. آن تهیشدگان از معنا، این کار را تحت سیطرۀ فرمگرایی انجام دادهاند و البته که به اشتباه این کار را کردهاند چون فرمگرایی ضدیتی با معنا و سنخیتی به تهی شدگی از معنا ندارد. بلکه در ایران ما فرمزدگی را به اشتباه فرمگرایی قلمداد میکنند در حالیکه فرمگرایان در برخورد با معنا از صراحت و سطحینگری پرهیز میکنند و در زیر لایهها به دنبال معنای ژرف و عمیق خواهند بود که این هم کاملا بیانی غیرمستقیم خواهد بود. یعنی باز هم تاکیدی بر ارائه معنا ندارند اما در واقع به دنبال بیان معنایی چندگانه و بیکرانگی معنا خواهند بود. آنها اصالت را در شکل میدانند و معنا برایشان امری غامض و پنهان است.
با این مقدمه چینی میخواهم بگویم که "پارازیت" یک ضرورت نمایشی در جغرافیای ایران است و اگر فرصت بیشتری برای بیان مصائب و مسائل مبتلا به در اجتماع داشته باشیم آنگاه تئاتر ما لبریز از مخاطب خواهد شد. تئاتر باید آیینه اجتماع و انسان باشد. اگر بین این دو سنخیت و هماهنگی نباشد، دور شدن تئاتر از انسان به گریختن مخاطب از تئاتر میانجامد. تئاتر همواره آیینه انسان است که بتواند بازتاب درونیاتش را ملاحظه کند. "پارازیت" یکی از موفقترین نمایشهایی است که میتواند انسان ایرانی را با تمام ملاحظات ریز و درشت اجتماعیاش نمایان کند. شاید این نمونۀ بارزی برای بازنمایی اجتماع باشد و به بیان بهتر مشت نمونۀ خروار است که به زیبایی میتواند ما را در ما قرار دهد. بازیگرانی که به نمایندگی از ما روی متنی سوار میشوند که برگرفته از بریدهای از مسائل و مصائب اجتماع است. این راه حلی دقیق و درست برای بازنمایی انسان در هر اقلیم و جغرافیایی است. در اینجا روابط انسانی برجسته شده است و این ضرورتی است که باید کمتر در آن ممیزی کنیم. جامعۀ پیشرو به قاعده در بازنمایاندن خودش در آثار ادبی و هنری میکوشد. اگر چنین نباشد و نشود ما مدام به تکرار اشتباهاتمان تاکید میورزیم.
"پارزایت" نوشتۀ بهزاد آقاجمالی، از آن دست نمایشهای اجتماعی است که به روابط اجتماعی در یک مجموعۀ مسکونی در کلان شهر بزرگی چون تهران میپردازد. نمایشی که در آن روابط یک زن و شوهر به نام میترا (بیتا معیریان) و مهرداد (محمد زیکساری) تحت تاثیر بچهدار شدن واقع شده که مرد کاملا با آن مخالفت میکند و زن گویا اصرار بر بچهدار شدن میکند. نمایش طوری پردازش شده که انگار این دو اختلافشان بالا گرفته و وسایل را برای رفتن از این آپارتمان در بستههایی گردآوردهاند. سپس اتفاقاتی در راه است که پیوند و گسست این رابطه را با تلاطماتی مواجه خواهد کرد.
در این بین دختر خاله مادر میترا به نام پانتهآ به این خانه پا میگذارد که تحت درمان هورمونی واقع شده و کاملا جنسیت زن یافته است. ورود او به این خانه هم با توجه به پیشینه این خانم دردسرهایی را به دنبال خواهد آورد. مهرداد دلخوشیای از این رابطه ندارد هر چند به ظاهر چیزی نمیگوید اما در گوشه و کنایههایش این خواسته به درستی آشکار است.
در این بین غلامی (سجاد تابش) به دنبال صاف کردن "پارازیت" ماهوارهاش مدام به این خانه سرک میکشد. شاید هم قصد و غرض دیگری دارد، شاید خبرچین است و شاید... متاسفانه در بخشی از جامعه هنوز بین افراد جامعه با دستهبندیهایی گسست است و این خود عامل گریز و پنهان کاری است. ما از سالهای دور در این رابطه پا به پیش گذاشتهایم و فاصلههایی بین خود و ناخودی برداشته شده اما هنوز هم بخشهایی با هم احساس غریبگی و عدم اطمینان دارند. مهرداد و میترا از حضور این مرد که در شهرداری کار میکند و ظاهری موجه دارد در هراسند. او میخواهد به جای مهرداد مدیر مجتمع شود. شاید هم آمد و شدش به همین خاطر است که مهرداد پا پس بکشد که او برای مدیریت پا پیش بگذارد.
در این بین آمدن یک دختر فراری از بیرون که میتواند شلوغ کار باشد، روابط اینها را بیشتر تحتالشعاع قرار میدهد که چگونه خود را از این دردسر برهانند. شاید فیلم "گوزنها" را دیده و ماجراهای مجوز اکرانش را شنیده باشید. ما هنوز هم داریم خود را به اجبار ممیزی میکنیم، در صورتی که هیچ ضرورتی بر ممیزی در برخی موارد اجتماعی نیست. ما باید بدانیم که مساله داریم و باید به دنبال حل و فصلش بکوشیم.
در واقع اینها یک گروه دانشجویی هستند که برای مهرداد بازی میکنند. یعنی نمایشی در دل نمایش دیگر اتفاق میافتد. در اینجا هدف ارائه فرم است. فرم نه به معنای فرمزدگی بلکه فرمگرایی اصیل که در آن روایت به بازی گرفته میشود. هدف القای مفاهیم و مسائل در شکلی قابل قبول است که تا حد زیادی هم در این کار موفقیتهایی هست. اینها هم دارند بین نمایش و مسائل اجتماع فاصلهگذاری میکنند که اندیشه شود همۀ مسائل و مصائب. چیزی زیباتر از این نیست که بخواهیم و بتوانیم این گونه نمایشی را در مقابل دیدگان تماشاچی قرار دهیم که در آن فرم و معنا به گونهای دقیق و زیبا تنیده شده است.
مهرداد نقش مرد ویراستاری را دارد که یک کتاب از دیگران را که سالها در خانهاش خاک میخورده، به نام خود چاپ کرده و حالا ممنوع الخروج شده است. "پارازیت" دربارۀ زندگی اجتماعی امروز با تمام بدبینیها و گریز و ترسهایش است. با این حال میتوان تاثیرات چندگانهای از این روابط و اتفاقات در زمان یک ساعت گرفت. میتوان با این وضعیت مخالفت کرد. میتوان موافق صد در صدیاش بود. میتوان بدبینیها و خاطرات و مخاطرات خودمان را از این وضعیت پیش رویمان بیاوریم. ما هم جزیی از این اجرا هستیم و خود را بدون چون و چرا در این بدنۀ نمایشی یکتا شده مییابیم.
این نمایش زیباییها و معناهای خاص خود را دارد و یکی از بهترین آثار نمایشی است که در جشنوارۀ سی و سوم شرکت کرده است. اگر بازهم به نمونههایی از این دست در جشنواره میرسیدیم آنگاه امیدوارانهتر میتوانستیم کامروایی یک جشنواره را فریاد بزنیم؛ این شعار نیست که...
انتهای پیام/