سرویس تئاتر هنرآنلاین: "کتابها" از لهستان به گونهای معترضانه دربارۀ بر هم ریختن روال زندگی در جهان امروز است.این نمایش بر آن است که برای نجات زمین تخیل کند. در این تخیل؛ فضایی فانتزی و غیر معمول شکل میگیرد که انگار زمین را چون بهشتی برای زندگی تبدیل میکند. انگار از جایی در دوردست مخترعان برایشان ممکن میشود که به کرۀ زمین دست یابند و اینجا را به شیوۀ خودشان جایی بهتر برای زندگی کنند.
این نمایش صدایی انتقادی دربارۀ زمین است. زمینی که دارد به ویرانهای تبدیل میشود و محیط زیست در حال تهدید شدن است. در این نمایش تخیل واژگونی است که بشود زمین ایدهآل را بازآفرینی کرد. به همین تعبیر شاید نمایش را بتوانیم علمی و تخیلی در فضایی کاملن پسامدرن دستهبندی کنیم. علمی و تخیلی به این دلیل بزرگ که دیگر چنین زمینی وجود ندارد مگر پیش از مدرن شدن و اشراف تکنولوژی در رفتار و زندگی بشر که به تدریج از این امکان به ضرر خود سود جسته است. اما در اینجا هم مهندسی ظریف و دقیقی برای تبدیل زمین به کتاب باغها میشود و این از فکری بسیار دقیق و اسطورهای برگرفته است که جهان ممکن برای رستگاری انسان را مهیا میکند بنابراین باز هم انتقادی از تکنولوژی و علم و دانستگی بشر نیست بلکه شکل کارکرد آن را زیر سوال میبرد که در جهان واقع امروزی، تکنولوژی مسیر ضدبشری خود را با افزوده شدن کارخانجات و تولیدات شیمیایی و صنعتی به وفور نمایان میکند.
"کتابها" نمایشی پسامدرن است که در ارجاع به فلسفۀ کهن زیست و درک هستی شناسانۀ بشر مشرق زمین شکل بهتری از زیستن بر زمین حاکم خواهد شد. انگارههایی همچون فلاسفه چینی (دائو و کنفوسیوس) به چهارچوبهای دقیق فکری برای ایجاد فضایی ایدهآلتر زمین را بسامان میکند. یعنی مهندسی و مدیریت درست جهان در افکار کهن بشری نهفته و آشکار است که شوربختانه با انکار چنین افکاری است که انحراف قطعیتر در روال عادی زندگی مهیا شده است و این خود دلیلی آشکار برای بازآفرینی زمین بنابر الگوهای کهن است. شاید این رویکرد است که میتواند بیداری انسان در دایرۀ غفلتها و تاریکیها را دوباره رقم بزند. به هر تقدیر حال زمین خوش نیست و روز به روز هم بدتر میشود و شاید چنین نگرش و تخیل هنرمندانه و خلاقهای است که ما را متوجه بازآفرینی زمین از همۀ آسیبهای موجود میگرداند.
"کتابها" خلقی ضد دراماتیک است. در آن رویداد و کاراکتری به مفهوم کلاسیکش وجود ندارد و حتی تئاتر در بستری مشخص از روابط و ابزارها و چیدمانها و ترکیببندیهای مشخص اتفاق نمیافتد. در نمایش "کتابها" بازیگر چون ابزار در خدمت روایت است. روایتی که بازگویی یک وضعیت غیر متعارف است که دلالت آشکارش هم همانا تخیل در بازآفرینی یک زمین بهتر است. بنابراین جنس مواجهه هم فکری برتر و درونیتر است تا اینکه آدمها مقابل همدیگر یا مقابل چیزی قرار گرفته باشند. در اینجا فکر برتری هست که دارد بر همه چیز اشراف مییابد که بتواند نجات دهندۀ زمین باشد. نجات زمین گویا نجات و رستگاری انسان است که میشود این گونه تب و تاب بهتری برای جریان یافتن اتفاقات بهتر سمت و سو داد.
در اینجا بازنمایی روی صحنه با امکانات و وسایل تکنولوژیک مانند بلندگو، میکروفن، کتابهای بزرگ صحافی شده، تصاویر متعدد و عکسهای به کار رفته در صفحات دیجیتال، میکروفن، درختکاری با ابزار ریز در سطح سبز رنگ، میز و صندلیهای تاشو و غیره اتفاق میافتد. صدایی راوی که گاهی منجر به صدای یکی از آدمهای مشخص میشود.
کمپانی کومونا یکی از مهمترین کمپانیهای تئاتر مستقل لهستان است که کارهای تجربی زیادی در زمینه حد و مرز هنرهای نمایشی، ویدئو و موسیقی انجام میدهد. این کمپانی در کارهای خود بیشتر به دنبال موضوعات معاصر و فرمهای جدی و معانی تازه است. کومونا فضای جدیدی برای گفتگوهای خلاقانه ایجاد کرده و با هنرمندان جوان زیادی همکاری میکند.
در این نمایش سه بخش به هم پیوسته روایت میشود. بخش اول کتاب مخترع، بخش دوم کتاب آتشانداز و بخش سوم به نام کتاب باغ است. شیوه روایتی است و باید در دل این روایتها به مسالۀ بنیادین نمایش آگاه شد. ساختار غیر متعارف و تجربی است و در آن ارکان نمایشی مدرن همانند مولتیمدیا تاثیرگذار است. قرار نیست که همه چیز تابع شکلی قدیمیتر باشد. به همین دلیل ساده نیز شاید برخی ذائقه تماشا و حوصلۀ درک چنین نمایشهایی را نداشته باشند. باید به تماشاگر ایرانی این حق را داد که نتواند با این نوع آثار ارتباط بگیرد چراکه بیگانهسازی بیش از حد اجراست که دست رد به سینۀ مخاطب ایرانی میزند. البته عده کم و خاصی هستند که شیفتهوار چنین اجراهایی را در ایران دنبال میکنند. اینها انگشت شمارند و ما هنوز بستر اجتماعی پذیرش چنین جریانهایی را نداریم. البته "کتابها" به نوآواران و آوانگاردها و فرمالیستهای ایرانی به زیبایی تاکید میکند که چه نسبت درستی بین شکل و معنا میتواند وجود داشته باشد. چون به اشتباه در ایران فرمالیسم با ضدیت با معنا مترادف گرفته میشود در حالی که در فرمالیسم معنا کمتر آشکار است و زیر متن بستر چنین تبلوری است. با این نگاه بخش عمدهای از تماشاگران ایرانی به راحتی شاید بگویند "کتابها" را نفهمیدهاند یا از حوصلهیشان بیرون است. به هر روی بودن "کتابها" هم در جدول تئاتر فجر برای آشنا شدن اهل تئاتر و برخی از مخاطبان برای نو شدن جریان تئاتر ما الزامی است اما آگاهی و اشراف بر آن هم برای پرهیز از الگوسازیهای مو به مو الزامیتر است. ما اگر بستر جریانی را نداشته باشیم کپی و تقلید راه به جایی نخواهد برد.
انتهای پیام/