سرویس تئاتر هنرآنلاین: خانواده منتظر بازگشت "رضا" است. تک تک اعضای خانواده که هرکدامشان مشکل خاص خودش را دارد چشم امیدشان به رضا است. به گمان آنها رضا که سالها پیش به قصد تحصیل به آلمان رفته و ظاهرا دکتر شده و اکنون زندگی خوبی دارد، می تواند حلال تمام مشکلات- عمدتا مالی- آنها باشد. اما همانگونه که تماشاگر هم پیش بینی می کند، بعد از بازگشت رضا، اعضای خانواده شامل پدر و مادر رضا، مسعود برادرش و آرزو همسر مسعود متوجه می شوند که نه تنها رضا تحصیل نکرده است بلکه در تمام این سالها تنها کارگری کرده و تازه همان شغل کارگری را هم هشت ماه پیش از دست داده است و حالا که آه در بساط ندارد نزد خانواده بازگشته است. تازه پس از بازگشتش متوجه می شود که پدر کارگاه ساخت سازش را به دلیل مشکل ریوی که پیدا کرده رهن داده است و ظاهرا به خاطر تماس مداوم با گرد چوب آلبالو - چوب مخصوص ساخت سه تار- توانایی کار کردن را نیز به کلی از دست داده است. از طرفی به خاطر بدهی های معوقه خانه شان در شرف مصادره توسط بانک است. از طرف دیگر مسعود نیز به تازگی بیکار شده و نه تنها توانایی مالی برای برگزاری مراسم عروسی اش را ندارد بلکه نمی تواند پس از سه سال حداقل ملزومات آغاز یک زندگی مشترک را فراهم کند.
"یک زندگی بهتر" به نویسندگی مسعود هاشمی نژاد و کارگردانی شهاب حسینپور در هشتمین روز از سی و سومین جشنواره تئاتر فجر در سالن سمندریان مجموعه ایرانشهر به نمایش درآمد. نمایشنامه با شرح مختصری از معرفی شخصیت ها در قالب گفتگویی که میان پدر و مادر خانواده شکل می گیرد آغاز می شود. مادر شخصیتی است کلیشه ای و قابل پیش بینی که بیش از ایفای نقشی محوری به عنوان عاملی برای پیشبرد داستان و برقراری گفتگو میان آدم های نمایش در نظرگرفته شده است. اما پدر شخصیتی است نسبتا غیرقابل پیش بینی. خشونت شدید او، زبان گزنده اش و ظاهر بی تفاوت و بی احساسش او را به شخصیتی تبدیل می کند که از همان ابتدا ارتباط میان او و مخاطب را دچار اشکال می کند. البته این عدم ارتباط تعمدا از سوی نمایشنامه نویس اعمال شده تا در پایان نمایش در خدمت انتقال محتوای مورد نظر نمایش قرار گیرد. میزانسن بازیگران در شروع نمایش بیشتر از آنکه حاصل تحلیل درست گفتگو باشد نتیجه تحمیل کارگردان است. البته این اتفاق در صحنه های بعدی به ندرت رخ می دهد اما همین کم توجهی سبب شده که نمایش فاقد شروعی درگیر کننده باشد. حضور مسعود، پسر خانواده و بعدتر همسرش آرزو و گفتگوهای غالبا جدل آمیز آنها، به همراه شوخی های کلامی نمایش که عمدتا از زبان مسعود شنیده می شود، فضایی پویاتر را به صحنه می آورد.
اصولا در هر نمایشنامه ای و به ویژه نمایشنامههای واقع گرایانه، گفتگوی شخصیتها باید جذاب تر و موجزتر از صحبتهای روزمره باشد. زیرا زندگی واقعی آنقدرها هم برای نشان دادن بر صحنه جذابیت ندارد. از این حیث "یک زندگی بهتر" توانسته تا حد زیادی در پدید آوردن گفتگوهای رئالیستیِ نمایشی، موفق عمل کند. تنوع بیانی بازیگران هم به برجسته سازی دیالوگ ها کمک کرده است. هر شخصی، لحن خاص خودش را دارد و هر لحنی، حاوی فردیت شخص مورد نظر است. البته برخی شخصیت ها مثل شخصیت آرزو و پدر نیاز به پرداخت عمیق تری دارند. خصایص فردی که برای این آدم ها تعریف شده است یا بیش از اندازه در سطح می گذرند یا با اشارات و دیالوگ هایی بسیار مستقیم گفته می شوند و یا برای تماشاگر متقاعدکننده نیستند. مادر هم البته وضعیت بهتری ندارد. اما در مورد مسعود و رضا قضیه کاملا متفاوت است. تضادهای شخصیتی که برای آنها تعریف شده است، راحتی گفتار و اجرای خوب بازیگران سبب شده که این شخصیت ها برای مخاطب قابل درک تر و پذیرفتنی تر شوند و ارتباط میان این دو شخصیت و تماشاگران سهل تر صورت گیرد. همین عوامل سبب شده که گفتگوی دونفره میان مسعود و رضا به یکی از تأثیرگذارترین صحنه های نمایش تبدیل شود.
اینکه نمایشنامه نویس خود را موظف دانسته که حتی قبل از حل شدن معضل کنونی، معضلی دیگر در نمایشنامه مطرح کند و درواقع همه راهها را به بن بست منتهی کند هم مزایایی دارد و هم معایبی. این خرده پیرنگ ها، ضرباهنگ مناسبی را در نمایش به وجود می آورند و شخصیت هایی کنشگر را خلق می کنند. اما طرح بی وقفه آنها می تواند نمایشنامه را به ورطه تکرار کلیشه ها و بیان های شعاری سوق دهد. اتفاقی که در نیمه دوم نمایش "یک زندگی بهتر" هم رخ می دهد. یکی از دلایل این امر آن است که نمایشنامه نویس همواره نخستین انتخاب هایی را که به ذهن متبادر می شود برای داستانش در نظر گرفته است. در نیمه دوم نمایشنامه، حتی شکل گفتگوی میان آدم ها هم تغییر می کند و شخصیت ها به جای آنکه در مسیر اصلی خود حرکت کنند با اعمال فشار از سوی نمایشنامه نویس قدم در مسیری انحرافی می گذارند.
در برخی قسمت ها و به خصوص در تک گویی ها، نمایشنامه نویس سعی می کند شخصیت ها را مجبور کند تا آنچه را در سر دارند به زبان آورند. اما این تک گویی ها نه تنها تکرار مکررات است و مطالبی غیرضروری را عمدتا به شیوه ای کاملا مستقیم به تماشاگر ارائه می دهد، بلکه فرصت کشف و پیش بینی را نیز از مخاطب می گیرد و سبب ایجاد اخلال در ضرباهنگ منطقی روایت می شود. "یک زندگی بهتر" می توانست با کمی دقت بیشتر در پرداخت و پرهیز از انتخاب های سهل انگارانه به یک تراژدی مدرن تبدیل شود و تأثیری ژرف و گسترده بر مخاطب بگذارد اما با پرداختی شتابزده به ملودرامی تبدیل شده که گرچه اندوهناک است و مخاطب را برای لحظاتی متأثر می کند اما نمی تواند او را به تأملی عمیق وادارد.
طراحی صحنه چندان خلاقیتی ندارد اما با فضای نمایشنامه و شیوه کارگردانی در هماهنگی به سر می برد. البته برخی از وسایل صحنه به دلیل غیرکاربردی و غیرضروری بودن می توانستند حذف شوند. طراحی نور گرچه چندان با سبک اجرایی نمایش همخوانی ندارد اما تابلوهای زیبایی را خلق می کند که دست کم سبب ایجاد التذاذ بصری می شود.
"یک زندگی بهتر" از لحاظ طرح داستانی ساختار نسبتا منسجمی دارد و حوادث آن با ترتیبی منطقی رخ می دهند و در بدنه نمایشنامه تا حد زیادی قابل باور هستند. شعارزدگی، قابل پیش بینی بودن رخدادها و نداشتن زاویه نگاه ویژه مواردی هستند که سبب افت کیفیت نمایشنامه شده اند. کارگردانی هم به تبع نمایشنامه از افت و خیز برخوردار است. ضرباهنگ، نواخت و فضای حاکم بر صحنه ها در بیشتر موارد حاصل درک صحیح کارگردان از رخداد درحال وقوع است اما صحنه هایی هم یافت می شوند که این تعادل را برهم می ریزند و به نقاط ضعف نمایش تبدیل می شوند. کوشش آدم ها گرچه در رسیدن به "یک زندگی بهتر" بیحاصل می ماند اما کوشش گروه اجرایی با کمی دقت و وسواس بیشتر می تواند به "یک نمایش بهتر" منتج شود.
انتهای پیام/
مهتاب صفدری