سرویس تئاتر هنرآنلاین: اول اینکه میشود با این دراماتورژی کاملا موافقت کرد، زیرا تغییرات به نفع تماشاگر است. کاری که باید دو سه ساعت وقت برای دیدنش گذاشت، در هفتاد دقیقه جمعبندی شده و البته به ضرورت درک و دریافت بهتر هم این کوتاه شدنها اتفاق افتاده است. دوم این که فقط هم کوتاه شدن نیست بلکه در متن و مسیر نگاه به آن نیز تغییراتی داده شده و ما شاهد درنگی متفاوت از کلیت اثر خواهیم بود. به ناچار گذر بیش از یکصدسال چنین نگاهی را به متن چخوف تزریق میکند که طور دیگری نمایشنامه برای اجرای عمومی در زمان حاضر تنظیم شود. شخصیتها همانها هستند که در متن چخوف هم آمده البته نوع نگاه به آدمها و پردازش شخصیتها کمی تغییر هم کرده است.
نمایش درباره ورشکستگی طبقۀ فئودالی است که باید جایگزین شوند. این سرآغاز فروپاشی نظام ارباب و رعیتی است و اینکه طبقۀ متوسطی حاکم میشود و البته خیلی زودتر هم جایگزیناش در روسیه نظام کمونیستی و شورایی خواهد بود. به گونهای این متن پیشگویی دو انقلاب 1905 و بعد 1917 است که تغییرات بنیادین در روسیه تزاری و ایجاد نظام کمونیستی شوروی در آن به وقوع میپیوندد. ارجحیت این متن چخوف هم همین پیشگوییهایی است که به عنوان سندی تاریخی- ادبی میتواند بازگوکننده شرایط سیاسی و اجتماعی آن سالها باشد.
شب بازگشت خانم رانوفسکی (بهاره رهنما) از پاریس به مسکو است. همۀ فامیل و دوستان گرد آمدهاند از او استقبال کنند. این شب باعث شگفتی همگان خواهد شد چون خبر ورشکستگی خانواده را لوپاخین (آتیلا پسیانی) اعلام میکند و برای نجات به آنها پیشنهاد میدهند که باغ آلبالو را به قطعههای کوچک برای ساختن ویلاهای ییلاقی به طبقۀ متوسط مسکو بفروشند. این نظر را به سخره میگیرند غافل از اینکه به زودی بانک به دلیل در گروه بودن باغ آلبالو، آن را به مزایده میگذارد. همه با نگاه پست لوپاخین را دهاتی میدانند غافل از اینکه او با ثروتش هم این باغ را به نام خود خواهد کرد و هم فرصتی است برای دوام و بقای اهل این خانه در کنار خودش که آنها ترجیحا لوپاخین را طرد میکنند. حتی واریا، دختر خواندۀ رانوفسکی (نگار عابدی) هم حاضر به ازدواج با لوپاخین نیست.
ایده اجرا و طراحی صحنه کاملا متفاوت با نگاه ناتورالیستی در دستورات صحنۀ چخوف متفاوت است. یعنی سعی بر آن شده که این وضعیت در حس و حال متفاوتتری نسبت به متن اصلی اجرا شود و این هم باز از آن تاکیدات اصلی است که اجرا را تازهتر و شاید هم کارسازتر خواهد کرد. یک میز چوبی شش گوش که دور آن همه مینشینند و به گپ و گفت مشغول میشوند. بالای آن هم مجسمههای کوچک درخت است که در واقع تداعیگر باغ آلبالو است. این اختصار و ایجاز و نورهای زرد، نارنجی و آبی فضا را میسازد. فضایی که تداعیگر حس و حالتهای امپرسیونیستی و اکسپرسیونیستی است. ماهیت درونی افراد و از منظر لوپاخین در این اجرا واکاویده میشود. این گروه از آدمها بنا برخواست ذهنی این مرد است که چیدمان متفاوتی به متن چخوف داده و باعث میشود که حتی پایان غیرمترقبهای برای اجرایش رقم زده شود. لوپاخین دوست دارد همه گرد او جمع شوند و بقای باغ آلبالو ممکن شود اما همه ترکش میکنند چون از نظر آنها، اشراف به ورشکستگی رسیده، لوپاخین هنوز هم یک دهاتی پیش پاافتاده است. به جز دونیاشا (سروناز نانکلی) و یه پی خودوف (روح الله حقگوی لسان) در کارش میمانند چون اینها اصالت خانوادگی و جایگاه معتبر اقتصادی و اجتماعی ندارد و درست از همان طبقۀ پایینی هستند که لوپاخین ریشه در آنها دارد. به همین دلیل رویای پایانی اجرا نیز بنا بر میل درونی لوپاخین اتفاق افتاده است و همه در این رویا گرد او آمدهاند که در مراسم شادباش فتح این باغ شرکت کنند. اما این فقط یک رویاست که به گونهای نظم جدید را جایگزین نظم قدیمتر خواهد کرد. به هر تقدیر پیروزی لوپاخین و نابودی فئودالها در این ورطۀ تاریخی روسیه رقم خورده است و این کشور و بخشی از جهان پا به جریانی متفاوتتر از کل دنیا خواهد گذاشت که قریب به هفتاد سال این نظام بسته نیز به درازا میکشد.
آتیلا پسیانی بهترین بازی گروه را در اجرای "باغ آلبالو" داشت. نگاه یک آدم تیز و فرصت طلب که در میان جمع با تمام مخالفتها و طرد شوندگیها همچنان در پی کسب جاه و مقام است. البته او برای به اینجا رسیدن زحمتها کشیده است و مثل رانوفسکی ولخرج نبوده است. بقیه افراد نیز به نسبت کمابیش در کنار آتیلا قرار میگیرند. شاید انتخاب اشتباه که عمدهترین ضعف کار هم باشد انتخاب بهاره رهنما باشد. این نقش بسیار سخت است و حتی در کار محمدحسن معجونی نیز هما روستا هم آن طور که باید و شاید نتوانسته به این نقش پروبال بدهد. الان هم بهاره رهنما بسیار جوان برای این نقش است، و از سوی دیگر درک درستی از این آدم و ابعاد چندگانهای که او را به اضمحلال و نابودی کشانده است، ندارد. در واقع تراژدی در حضور زانوفسکی ممکن میشود، و باید زمانی که لباسهای فرزند کشته اش به دلیل غفلتها و هوسرانیهای این زن به مرگ غلتانیده شده است، به گونهای بارزتر و باشکوهتر بازی شد. متاسفانه درکی از این لحظه و قتل احتمالی فرزند نیست. از سوی دیگر بولهوسیهای زانوفسکی که با مردی بیگانه تا به پاریس به درازا کشیده شده و نابودی باغ آلبالو را رقم زده است، باید در این حضور و بازی درک بشود که شود. رامین ناصر نصیر هم درک درستی از برادر زانوفسکی، گایف، ندارد. این مرد هم گرفتار منیتها و خودخواهیهایی است که هوز هم دوست دارد همه را زیر دست ببیند و به همه توهین کند. او هم باید دچار جوشش و خروشی در لحظههای پایانی این تراژدی باشد که شوربختانه هنوز بازیاش آن طور که باید بازنمایی نمیشود. بازی مهدی صدر (تروفی موف) و فاطمه نقوی (فیرز) نسبت به دیگران قابل قبولتر است. آتیلا پسیانی هنگامی در گود باشد یحتمل هدایت بازیگران برایش سختتر خواهد شد. شاید این همه نکتهای است برای ایجاد انحرافات در بازیگری جمعی باشد. شاید یک دستیار اول می توانست یاریگرش در این بازنمایی درست بازیها باشد.