سرویس نمایش هنرآنلاین : "سرود صد هزار افیلیای عاشق" تکگویی بلندی است که توسط زنی به اجرا در میآید. داستان این نمایش بستر واقعی و تاریخیایست که باعث مرگ هزاران غیر نظامی کرد عراقی شد. فاجعهای که به نام "انفال" در یادها مانده است.
انفال نام عملیاتی نظامی است که در طی ۸ مرحله در سالهای ۱۹۸۷ و ۱۹۸۸ در کردستان عراق بیش از ۱۲۰۰ دهکده کردنشین را با همه احشام و باغها و کشترازهایش نابود کرد. در طی این عملیات یک صد و هشتاد و دو هزار زن و مرد دستگیر شده و پس از فرستادن آنها به اردوگاههای نظامی، آنها را با توجه به جنسیت و سن و سالشان بیهیچ دادگاه یا محاکمهای به بیابانهای مرز جنوب عراق انتقال داده و بر لب گودالهایی بزرگ به طور دسته جمعی تیرباران و در همانجا دفن کردند. بسیاری از زنان و دختران کرد در این عملیات به کنیزی افسران گماشته و یا به کشورهای کویت و عربستان و مصر فروخته شدند.
این نمایش را قطب الدین صادقی برای صحنه نوشته و توسط هیوا قهرمانی به زبان کردی ترجمه شده است.
دیدن نمایشی به زبان کردی میتواند یکی از جذابیتهای نمایش باشد. حتی به فرض که بسیاری از حرفها و داستان نیز مفهوم نباشد و جشنواره تئاتر فجر امسال هم هیچ قصدی نداشته باشد تا نمایشهایی را که به زبانی غیر از زبان فارسی به روی صحنه میروند، با نشان دادن ترجمه آن بر روی یک مانیتور ساده، برای تماشاچی فارسی زبان قابل درک و فهم کند. موضوع داستان البته موضوعی تراژیک است. واقعهای تاریخی که نشان از زجرها و ستمهای انسانهای مظلومی دارد که به دست حکمرانان ستم پیشه و زیاده خواه به کام مرگی فجیع و دسته جمعی فرو بلعیده میشوند.
آنچه بر صحنه میرود اما تک گویی زنی است که با تمام احساس و انرژیاش سعی میکند فضایی ایجاد کند تا ما واقعه را باور کنیم، با آن همسو شویم، همزاد پنداری کنیم و یا درد او را و آنها را دریابیم. بازیگر روی صحنه از تمام امکاناتش استفاده میکند. میگرید، میخندد، خشمگین میشود، فریاد میکشد و گاهی سعی میکند آنچه بر او و بر دیگران گذشته را بازی کند. اما هر چه بر تلاشهایش بیشتر بیفزاید کمتر تاثیر خواهد گذاشت. بیتاثیری اما در ذات حکایت نهفته است. نه در ذات حکایتی که روایت میشود، بلکه در خود موضوع حکایت گفتن. زن روی صحنه ماجرایی را نقل میکند. نقال قصه است. حکایت گو است. چیزی که اتفاق افتاده و به پایان رسیده حالا توسط او حکایت میشود. نقل میشود. گفته میشود.
به عبارتی باید گفت دردها التیام گرفته و حالا در این سکوت پس از فاجعه، زن تنها میتواند آن را به یاد آورد. میتواند تنها به تذکری درباره آن ماجرا و آن قصه بسنده کند اما ناتوان است تا همان لحظه را به تمامی عرضه کند و به نمایش در بیاورد. چرا که او صرفا قصه را نقالی میکند. ماجرا جایی دیگر و در زمانی دیگر اتفاق افتاده و به پایان رسیده است. حتی اگر با زبان همان آدمها یعنی کردی هم بیان شود، باز تفاوتی در اصل داستان ندارد. ماجرا به پایان رسیده است و دیگر نیست. اینجا نیست. روی صحنه نیست. جایی است در دور دست. در خاطره بازیگر شاید. شاید در خاطره نویسنده و شاید در خاطره آدمهایی که آنها نیز اینجا حضور ندارند.
متن و به دنبال آن، بازیگر، حتی اشارهای به آن ماجرا نمیکنند. " ببینید آنجا" یا "اینجا"، " نگاه کنید". بازیگر قاصر است از نشان دادن. قادر نیست انگشتش را به جهتی بکشاند و در آن جهت چیزی را که در سایه افتاده نشان دهد. او ناتوان است از نمایش دادن چیزی چرا که در مقام نمایش دادن نایستاده است. اما او روی صحنه نمایش ایستاده است. به تمامی. ولی چیزی را نمایش نمیدهد و حتی اشاره نیز نمیکند. او بر صحنه نمایش ایستاده اما تکیه بر روایت کرده است. تکیه بر حکایت کردن، نقل کردن و نقل کردن درست در جهت مخالف نشان دادن است. چیزی را تعریف میکند اما قاصر است از نشان دادنش. متن به دام گفتن افتاده است، به دام نقل کردن، حکایت کردن و در بالاترین مرتبه به دام مفاهیم کلی.
مفهوم، هم متن و هم به سبب آن کارگردان و بازیگر را در بر گرفته و ایماژ را از صحنه نمایش خالی کرده است. در این نمایش ما با هیچ ایماژ و تصویری رو به رو نمیشویم. ما تنها با یک مشت حرف درباره واقعهای رو در رو میشویم که گذشته و از ما دور شده است. ما واقعه را نمیبینیم. متن نمیتواند آن را به ما نشان دهد و کارگردان و بازیگر نیز روی صحنه با تمامی انرژیای که به خرج میدهد، نمیتواند چیزی از ماجرا نمایش دهند و به همین ترتیب نمایش پیچیده شده است در ارائه احساساتی چون اشک، گریه، فریاد، خشم و اندوه تا به زور این احساسات، ما را تحت تاثیر قرار بدهد. اما مخاطب در مقام شنونده نمیتواند تحت تاثیر قرار بگیرد مگر اینکه از دایره مفاهیم کلی بیرون رود و بتواند چیزی ببیند. بتواند واقعه را ایماژ کند و آن وقت است که همه چیز در نظر مخاطب دگرگون خواهد شد.
کارگردان در این نمایش که متن دست و پایش را حسابی در خلق ایماژ و تصویر بسته است، متوصل به کلیشههایی شده است که بارها برای این چنین متنهایی به اجرا در آمده. از این نظر نیز حرف تازهای نیست. ندارد که بزند. گروه اجرایی تلاش کرده است تمهیداتی نمایشی به کاربرد تا کمبودها را جبران کند. تمهیدات نیز کلیشههایی بارها تکرار شدهاند. حجمی مثلثی شکل تنها چیزی است که روی صحنه برای بازی بازیگر فضا سازی میکند. گاه قبری است که زن از آن بیرون میپرد، گاه پلکان وگاه خانه وگاه کوه وگاه پناهگاه. اما ساختن فرم، شکل، تصویرهای نمایشی، میزانسن، نور و چیزهای دیگر نمایش را تنها بزک میکند ولی جای خالی ایماژ در ذهن مخاطب را نخواهد گرفت.
نمایش از این لحاظ در نهایت از بیان آنچه میخواهد قاصر میماند و مخاطب با مشتی حرف و فرم و شکل از سالن بیرون میرود تا خیلی زود آنها را به فراموشی بسپارد. چرا که در ذهنش هیچ ایماژی برساخته نشده است.
نمایش سرود صد هزار افیلیای عاشق به کارگردانی امید خاکپور و بر اساس متن قطب الدین صادقی به زبان کردی به روی صحنه رفت.
لیلا مولودی و امید خاکپور در این نمایش به ایفای نقش پرداختند.
انتهای پیام/