سرویس نمایش هنرآنلاین : در آغاز کلمه بود. و کلمه نزد خدا بود. همه چیز به میانجی او بود. "گفتگوی فراریان" درباره کلمه و زبان است. درباره گفتگو. درباره مهاجران، مهاجرانی از بهشت برین. انسانی که به واسطه گناه از بهشت بیرون رانده شد و هزاران سال در سرگردانی به سر خواهد برد تا دوباره به بهشت باز گردد.

"گفتگوی فراریان" روایت مهاجران یا به عبارتی فراریان است. انسانی که مدام از چیزی فرار می‌کند. آنچه او از آن می‌گریزد خود کلمه است. گفتگو است، دیالوگ است، تعامل است. تعاملی که در این نمایش شکل نمی‌گیرد. زبان که خاستگاه سوء تفاهم است، در عین حال نماینده قدرت نیز هست. هر چه بر ساختار زبان فزوده می‌شود، بر پیچیدگی آن نیز اضافه می‌شود. معناها روی هم انبار می‌شود. این انباشت انبوهی از تداعی‌ها به وجود می‌آورد. تداعی‌هایی که می‌تواند معنای اصلی را در خود پنهان کند. هر تداعی تداعی دیگری را پیش می‌کشد و به همین ترتیب هر دم معنا در این پیچیدگی گم و گم‌تر می شود. زبان سایه‌ای بر واقعیت می‌کشد.

نمایش زمانی پیش از آنکه تماشاگران به سالن وارد شوند شروع می‌شود. زمانی که هنوز تماشاگر به جایگاهش ننشسته و دارد خود را برای دیدن نمایش آماده می‌کند، بازیگران اما نمایش را آغاز کرده‌اند. موسیقی نمایش توسط خود بازیگران و از باندهای بزرگی که روی صحنه قرار داده شده، پخش می‌شود. سه بازیگر نشسته‌اند و گاه به گاه به هم نگاه می‌کنند، چیزی می‌نویسند، راه می‌روند و گویی منتظرند. چراغ صحنه که روشن می‌شود. موسیقی را قطع می‌کنند تا با هم حرف بزنند. گویی دیگر تاب این انتظار را ندارند.

دو بازیگر مرد رو به روی هم می‌ایستند. یکی در مقام نویسنده و کارگردان و دیگری در مقام بازیگر. مهرداد مصطفوی در نقش بازیگر از رضا بهبودی در مقام کارگردان و نویسنده می‌خواهد که متن را برایش توضیح دهد و کارگردان از توضیح دادن متن و کاری که می‌خواهد انجام دهد سر باز می‌زند. او هیچ چیزی برای گفتن ندارد. یا فکر می‌کند بازیگرش حرف‌هایش را نمی‌فهمد. او قاطعانه ادعا می‌کند آنچه که می‌خواسته بیان کند در کلمه، در متن گفته است و اگر بازیگر نمی‌تواند متن را بفهمد، پس حرف‌های او را نیز نخواهد فهمید. اما از بازی او رضایتی ندارد و مدام تمرین را قطع می‌کند و تنشی بین بازیگر و کارگردان رخ می‌دهد.

در این تمرین‌هاست که متن راهی برای بیان خود پیدا می‌کند. داستان درباره تمرین یک نمایش است. خط دومی داستان آن چیزی است که کارگردان درباره‌اش متنی نوشته و از بازیگرش می‌خواهد متن را تمرین کند بدون اینکه چیزی بپرسد. نمایشنامه نوشته شده داستان یک فراری است که به فراری دیگری پناه می‌برد. یکی از سرهنگ‌های ارتش هیتلر به پناهگاه مردی ناشناس فرار کرده است. اما در نهایت متوجه می‌شود این مرد خود به تمامی از پیروان نگاه و نگرش هیتلر است. مرد ناشناس برایش از باغ‌های بابل می‌گوید. از بخت‌النصر که چگونه تلاش کرده است به معنای ناب دسترسی پیدا کند. او می‌خواهد به طور کامل به کلمه مسلط شود. آن را کنار بزند تا به معنای اصیل به امر واقع به آنچه در زبان و تداعی‌های گوناگون گم شده دسترسی پیدا کند. به همین خاطر شروع به ساخت برج بابل می‌کند. تا خود را به آسمان برساند. جایی درست نزدیک خداوند. جایی که تنها یک دست با آسمان و با خدا فاصله داشته باشد. به کسی که کلمه را نزد خود دارد و آن کلمه چنان قدرتی دارد که زمانی که می‌گوید بشو، می‌شود و جهانی آفریده می‌شود.

مرد غریبه برای سرهنگ فراری تعریف می‌کند که تنها راه رسیدن به این قدرت بی‌پایان رسیدن به معنای ناب است. بخت النصر به بالای برج می‌رود. جایی که تنها یک دست با آسمان فاصله دارد. اما مرد غریبه درگیر کلمات خودش است. درگیر تداعی‌هاست. او در بالای برج با تمامی قدرت فریاد می‌کشد که تمامی معنا را در اختیار گرفته است. کارگردان در نقش بخت‌النصر با بازی با کلمات در بالاترین نقطه جهان دستش را دراز می‌کند. به سوی آسمان. تا معنای ناب را به چنگ آورد. او با قدرت فریاد می‌کشد. درست مثل هیتلر. با کلماتی نامفهوم. احساس می‌کند همه جهان زیر پایش قرار دارد. زبان را مرعوب خود کرده است. معنا را به چنگ آورده و در جایگاه خدا نشسته است. او خود را صاحب کلمه، صاحب زبان می‌داند. همینجا است که بازیگر متن را پیش روی کارگردان ریز ریز کرده و تمرین را ترک می‌کند. کارگردان از منشی صحنه می‌خواهد او نیز وی را ترک کند و غرق در کلمه‌هایش برجای می‌ماند.

نمایش "گفتگوی فراریان" با بازی مهرداد مصطفوی، رضا بهبودی، آوا شریفی از لحاظ مفهومی که بیان می‌کند قابل تامل است. اما آنچه که بر صحنه می‌رود نمایشی چندان دیدنی نیست. نمایشنامه فرصت بازی برای منشی صحنه که آوا شریفی نقش آن را بازی می‌کرد جا نمی‌گذارد. به لحاظ اجرا چندان نکته جالب توجهی ندارد و تمامی بار نمایش بر دوش رضا بهبودی قرار داده شده است. در واقع می‌توان گفت نمایشنامه "گفتگوی فراریان" متنی است برای خواندن و نه برای دیدن. آنچه که در این نمایش عمل می‌کند مفاهیم عمیقی است که درباره زبان گفته می‌شود، اما در نهایت نمی‌تواند تماشاگر را چندان راضی از خود نگه دارد.

گفتگوی فراریان با بازی رضا بهبودی، مهرداد مصطفوی و آوا شریفی، نویسنده محمد رازع و به کارگردانی میلاد شجره در سی سومین جشنواره تئاتر فجر در سالن چهار سو به اجرا در آمد.

افسانه شفیعی

انتهای پیام/