سرویس تئاتر هنرآنلاین: "به اتفاق خانواده"، نمایشی رئالیستی است و دربارۀ دعوای زن و مرد جوانی پیش از شب عروسی است که منجر به سقط جنین نوزاد یکماهه می‌شود و از آن دردناکتر اینکه دیگر زن برای همیشه بچه دار نخواهد شد.

داستان در یک خانواده و دربارۀ روابط بین افراد آن است. روز عروسی است و دقایقی مانده تا مراسم جشن در تالار آغاز بشود. حالا بچه‌ها بر در و دیوار کاغذ و بادکنک و ریسه می‌بندند. دایی بزرگ (تینو صالحی) آن وسط ولو شده و گل می‌گوید. مسئلۀ آغازین قهر کردن عمو حمید است که نمی‌خواهد پا به عروسی بگذارد چون روی کارتش ننوشته‌اند:"به اتفاق خانواده". او مردی اجاق کور است و بچه‌ای ندارد و برای همین سخت است که او را با بچه‌های نداشته‌اش بخواهند در جشن و جمع خود دعوت کنند. همین طور اتفاقات کش و قوس می‌گیرد روابط و در این بین محمد (داریوش رشادت) با زن و دختر عمه¬اش ژیلا (الهه شه-پرست) بگومگو دارد. سر آرایشگاه و مو رنگ کردن و پول خرج کردن و از این چیزهای دم دستی و بیهوده که راه به جایی هم نخواهند برد و بازهم قربان صدقۀ هم خواهند رفت چون این دعوا مثل حباب است، مهری دو جانبه آنها را به هم گره زده است. زن مریض است و مرد باید خرجش کند و این را به رخ می‌کشاند هر چند قصدش این نیست. بلکه می‌خواهد بلوف بزند برای درآمد و خرج کردن‌هایش و این اسبب خنده همه می‌شود. دایی هم مدام گیر می‌دهد به الهام که به آرایشگاه برود و صورتش را سرخ کند که در میان جمع خوبیت ندارد. او یک زن مطلقه است. تنها کسی که غم بسیار دارد. به بیان دیگر همین زن غمگین ترین است اما دیگران شنگول و منگولند و مدام می‌خندانند و اسباب خنده‌اند. البته مهدی نمی‌خندد اما اسباب خنده است. او برادر بزرگ عمه اکرم است که مدام در حال عوض کردن لباس‌هایی است که مناسبتی با یک جشن عروسی ندارد. او انگار نمی خواهد کت و شلوار بپوشد. در این بین اتفاقات ریز و درشت می‌افتد که جلوه‌ای از یک روز شاد است اما ناگهان خبر بستری شدن نازنین همسر مسعود در بیمارستان حال و هوای نمایش را دگرگون می‌کند. همه جبهه می‌گیرند اما به ناچار تن می‌دهند به قضایا که باید این جشن برای حفظ آبروی خانواده برگزار شود. اما مسعود می‌داند که گناهمار است و موقع زدن نازنین نمی دانسته که او بچه دار شده است. حالا این بچه سقط شده و مسعود عذاب وجدان گرفته است. بنابراین حس عروسی و جشن گرفتن را از دست می‌دهد. مهدی به دروغ می‌خواهد متقاعدش کند که نازنین امروز صبح پایش در حیاط به شلنگی گیر کرده و حالا منجر به سقط بچه¬اش شده است. بریدن از کندی و ورود به تراژدی به تعادل نمیرسد. همین رعایت نشدن گونۀ ادبی-نمایشی است که ما را با اثری نفوذناپذیر مواجه نمی‌کند چون همچنان حال و هوای کمدی بر روند باورپذیری و ذهنیت ما از اثر نفوذ خواهد داشت. این مانعی بزرگ برای باور مرگ بچه و از آن مهمتر، تراژدی بچه دار نشدن مسعود و نازنین است. روال غیر معمولی که در ابتدا آن را به شکل فاجعه آمیزی در بچه دار نبودن عمو (دایی) حمید دیده ایم. به بیان دیگر مسعود و نازنین ادامۀ همان بیچارگی دایی حمید هستند. این همانی آدمها به باور و سنت های اجتماعی گره می‌خورد. در روابط زناشویی بچه یک امکان و ضرورت است که خانواده مفهوم بنیادین خود را بیابد. یعنی نداشتن بچه یک نقص اساسی برای یک رابطه تلقی خواهد شد.

رسول کاهانی ایدۀ مناسبی دارد و نگاهش به مسائل و دغدغه¬های اجتماعی بسیار هوشمندانه است. این گام اساسی را حتما در آتیه کامروایش خواهد کرد اما نیاز به بازنگری در پردازش اثر است. نمی‌توان رئالیسم را همین طوری در نظر گرفت. هر مکتب و سبکی سختی‌های خاص خود را دارد. یک نویسنده باید معادلات را به درستی بشناسد که از پس حل کردن مسائل در این معادلات برآید. جبر و آنالیزی که باید منجر به شگفت زدگی مخاطب شود اما شتابزدگی و ندانست‌ها و عدم شناخت از تکنیک‌ها و شیوه‌های بسیار خطرناک خواهد بود. نباید دربارۀ الی (فیلمی از اصغر فرهادی که برای بسیاری الگوی ساختاری در درام نویسی شده است) همین طوری به دیگر آثار نمایشی ما تعمیم یابد بلکه باید دانست که هر اثر نمایشی فرآیند خاص خود را خواهد داشت. باید عمیق شدن در لحظه لحظۀ فرآیند نوشتاری و اجرایی اتفاق بیفتد.

رسول کاهانی مسالۀ ازدواج بین جوان‌های امروز را به خوبی درک کرده اما کتک زدن به هر بهانه¬ای باید با تعمق بیشتر پرداخته شود. یک رفتار امروزی (زودتر از موعد مقرر، شب عروسی، بچه دار شدن) در رویارویی با رفتاری قدیمی¬تر (کتک زدن زنها) باید به درستی در کنار هم قرار بگیرد. از آن حساس‌تر اینکه اگر قرار است که مردی برای همیشه از نعمت بچه دارشدن به واسطۀ داشتن یک زن خاص (نازنین که دیگ بچه دار نخواهد شد پس از این سقط جنین) محروم شود، باید سر بزنگاه تصمیمش به درام جهت بدهد. همین است که پردازش درام را برایمان دقیق‌تر می‌کند. این خنده بازارو انرژی بیهوده باید طور دیگری سمت و سو بگیرد که در نهایت تراژدی پیش رویمان واقع شود. به بیان دیگر باید از ال و هوای کمدی کاست و به تدریج حال و هوای اثر را به سوی تراژدی و اندوه سوق داد.

انتهای پیام/

رضا آشفته