به گزارش هنرآنلاین ، روزی که کاترین اشتون، با لباسی از نقوش ایرانی طراحی شده از سوی کارگروه ساماندهی مد و لباس به دیدار وزیر امور خارجه ایران در تهران آمد، این امیدواری بروز کرد که بالاخره نهادی پیدا شده و سروشکل مناسبی به این ماجرای همواره مناقشه برانگیز داده است؛ میهمانان خارجی مقامات ایرانی، گاه پوششی را انتخاب میکردند که از موازین عرف دیپلماتیک ما به دور بود اما پس از سفر نماینده اتحادیه اروپا به ایران، کمتر میهمانی بوده که با پوشش سروصدای رسانهای به پا کرده باشد.
با این حال، ماجرای پوششهای رسمی همچنان در عرصه سینما، مساله ساز است. سینما، به عنوان یکی از حوزههایی که ارتباط مستقیم و وثیقی با دنیای مد و طراحی لباس دارد، طبیعی است که بیش از باقی عرصهها در این باره، مورد توجه قرار بگیرد.
در دهه اخیر بازیگرانی چون لیلا حاتمی، مریلا زارعی، فاطمه معتمدآریا، نیکی کریمی، نگار جواهریان و... با حضور خود در جشنوارههای جهانی، موجبات توجه رسانهها را فراهم کردهاند، اما همین جنجالهای گاه به گاه، موجب شده که سینماگران ایرانی نیز دقت بیشتری در انتخاب لباس برای حضور در اینگونه جشنوارهها داشته باشند.
حضور آراسته و موجه سینماگران ایرانی در جشنواره شصت ونهم کن که چند روز پیش به پایان رسید، موید همین مطلب میتواند باشد.
قانون خوب است یا بد؟ شاید پربیراه نباشد اگر بگوییم توجه به آنچه هنرمندان میپوشند، در سی وچهارمین دوره برگزاری جشنواره فیلم فجر در بهمن ماه اخیر، به اوج خود رسید؛ جایی که سینماگران در معرض نکتهبینی قرار داشتند و این بار اتفاقاً نه فقط رسانهها، بلکه مردم نیز، به برخی پوششها اعتراض میکردند که در شأن هنرمندان ما نیست یا برای حضور در مراسمی رسمی مناسب به نظر نمیرسد.
حتی سایت "مدآنلاین" به عنوان رسانه تخصصی حوزه مد و پوشاک، طی نظرسنجی گستردهای دست به انتخاب بهترین پوششها در هر روز زد و نتایج نشان میداد که مردم پوشش کسانی را میپسندند که نه عجیب و غریب و گاه به دور از شئون و عرف که هر چه رسمی تر و آراسته تر و متناسب با موازین رسمی باشد.
از همین جا بود که برای نخستین بار، موضوع وضع قوانینی برای حضور سینماگران در جشنوارههای داخلی نیز مطرح شد؛ البته فقط در رسانهها و بین طراحان لباس و فعالان این حوزه. برخی میگفتند بهتر است مانند جشنوارههای معتبر خارجی، فجر هم به قانون "کد لباس" پایبندی کند؛ قانونی که سینماگران را موظف میکند پوششی را که یک فستیواِل به خصوص برای آنها تعیین کرده، انتخاب کنند. البته بحث بر سر وضع چنین قانونی، طبعاً مخالفان و موافقانی داشت.
حالا اما ماجرا روی دیگری نیز پیدا کرده است. اگر خبرهای مربوط به کن را دنبال کرده باشید، متوجه شدهاید که برخی از بازیگران زن مطرح دنیا در اعتراض به اجبار جشنواره به پوشیدن کفش پاشنه بلند، بدون کفش به این جشنواره آمدهاند. این خود باعث شده تا حالا بتوان این پرسش را مطرح کرد که "کد لباس" در خود جشنوارههای معتبر خارجی، موجب اعتراض شده، چطور میتواند برای الگوبرداری ما مناسب باشد؟
هر چند نسیم ملکی، طراح لباس سینما و تئاتر، با اشاره به اینکه قانون کد لباس و قوانین پوشش و حتی مراسم فرش قرمز، سالهای سال است که در کن اجرا میشود، معتقد است حالا پس از این همه سال رعایت قوانین، سعی بر نوآوری و شکستن قوانین شده که این نشانه بیقانونی نیست بلکه نوعی خلاقیت است.
از این رو است که میگوید: از آنجا که در کشور ما یکی، دو سال است که مراسم فرش قرمز در جشنواره فجر برگزار میشود و هنوز به درستی شکل نگرفته، هنوز این برای افکار عمومی پذیرفته شده نیست که این مراسم هم میتواند مانند باقی مراسم سینمایی دنیا با قوانین و به شکل زیبا برگزار شود. پس مقایسه و هماهنگ کردن آن با مراسم کن ممکن است نامتناسب باشد.
بنابراین چه باید کرد؟ پاسخ ملکی این است که شاید بهتر باشد کشوری مثل ما، برای مراسم خود، با وجود فرهنگ و مذهب خود، قوانین مناسب خود را داشته باشد، البته نه قوانینی دست و پاگیر که سلیقه شخصی هر فرد را از بین ببرد.
ادنا زیلنلیان، یکی دیگر از طراحان لباس سینما و تئاتر، اما تحلیلی دیگر درباره قانون شکنی بازیگران حاضر در جشنواره کن اخیر دارد: آنها دو شیوه برای مطرح کردن خود در اینگونه مراسم دارند؛ یا مجبورند برای جلبنظر رسانهها بهترین باشند و با بهترین لباسها روی فرش قرمز حاضر شوند، یا با شمایلی غیرعادی حضور پیدا کنند تا از این طریق بتوانند نظر رسانهها را به خود جلب کنند. گاهی بازیگران چندان مطمئن نیستند که بتوانند در رقابت بازار مد چندان موردتوجه قرار بگیرند. بدون کفش بودن جولیا رابرتز، فراروی از یک قانون است که گاه او را بیش از برتن کننده بهترین لباس در صدر اخبار و توجه رسانهها قرار میدهد.
حجاب؛ عامل محدودیت در طراحی لباس نیست روی دیگر سکه توجه رسانههای خارجی به پوشش سینماگران ایرانی در جشنوارههای خارجی است. دلیل مورد توجه قرارگرفتن سینماگران ما و بهخصوص زنان هنگام حضورشان در جشنوارههای بین المللی از سوی رسانههای خارجی، تفاوت عمدهای است که به هر حال آنها با دیگر حاضران دارند.
ادنا زینلیان، طراح لباس و صحنه سینما و تئاتر معتقد است در اینگونه جشنوارهها، جهانیان اتفاقاً با علم به اینکه ایران، کشوری اسلامی است، میدانند که بازیگران و عوامل با حجاب روی فرش قرمز ظاهر میشوند و از همین رو رسانهها منتظر حضور بازیگران ما هستند. زینلیان میگوید: اصولاً در اینگونه مراسم، بازیگران با لباس سوآره یا لباس شب مجلسی در میهمانیهای شام حاضر میشوند. این کنجکاوی همواره برای خبرنگاران وجود دارد که این لباسها و انتخابها حالا در تلفیق با شئون ما چگونه خواهد بود. اما طراحان لباس بازیگران ما با خلاقیتهایشان نشان دادهاند، حجاب، هیچ عامل محدودکنندهای در طراحی لباس نیست. چه بسا در برخی موارد، طراحی لباس مبتنی بر شئون اسلامی و عرفهای ایرانی، سببساز بروز تفاوت نیز باشد. از همین روست که این طراح لباس و صحنه سینما و تئاتر میگوید: ما مدتها درباره اینکه چگونه میتوانیم به نوعی از طراحی برسیم که حجاب، نه تنها عاملی محدودکننده نباشد بلکه جزئی از لباس سینماگرانمان باشد و به زیبایی هم طراحی شود، فکر کردهایم.
حالا میتوان گفت که دستاوردها، چشمگیر بوده است. ملکی نیز معتقد است با اینکه طبعاً با درنظرگرفتن حجاب، برخی طراحیها ممکن نیست اما همین میتواند باعث شود طراح به فکر خلاقیت در بخشهای دیگر باشد مثلاً در به وجودآوردن فرمی جدید، خلاقیت در انتخاب پارچهها و... . گذشته از اینها زیلنیان اما معتقد است بهترین صورت ممکن، تشکیل تیمی از طراحان است که همه این ملاحظات را در نظر بگیرند تا بازیگر، دیگر دغدغه لباسِ مناسب برای حضور در جشنوارهها را نداشته باشد و تنها به بازیاش فکر کند. او میگوید به همین دلیل و به خاطر خلأ چنین تیم منسجمی، نمیتوان از پوشش بازیگران ایرانی در خارج، به عنوان جریانی هدایتشده یاد کرد و به بررسیاش نشست، چون اغلب این لباسها محصول سلایق شخصی بازیگران ایرانی و طراحانشان بودهاند. با این اوصاف به نظر میرسد بهترین طراحی برای پوشش بازیگران ایرانی حاضر در جشنوارههای خارجی، نوعی از طراحی است که بتواند با حفظ قوانین هر جشنواره، یعنی احترام به قوانین میزبان، شئون مذهبی و عرفی ایران را نیز در نظر گیرد.
ملکی میگوید: وجود عنصر خلاقیت، استفاده از سبکهای متفاوت و استفاده خلاقانه از عناصر ریشه ای فرهنگ و تمدن ایرانی، میتواند از سویی اینگونه از طراحی را غنا ببخشد.
زینلیان اما میگوید با اینکه میتوان به معیاری دست یافت اما نباید از یاد برد که مقوله طراحی لباس، مربوط به دنیای مد و گرایشهای تازه است؛ بنابراین یک طراح، علاوه بر اینکه محقق است، با گوش و چشمی باز به تازهها مینگرد و با توجه به پسندها و گرایشهای روز است که طراحی میکند و البته این طراحی علاوه بر اینها مبتنی است بر گرایشهای ملی، ویژگیهای کسی که لباس را خواهد پوشید، محل و زمان و دیگر ویژگیهای برگزاری مراسم مورد نظر.
نگار حسینخانی/ روزنامه فرهیختگان