سرویس مد و لباس هنرآنلاین: محققان و پژوهشگران تاریخ ایران بر اساس بررسیهای مختلف اعلام کردهاند که زنان ایرانی از پیش از اسلام لباسهای پوشیدهای به تن میکردند و حتی در اغلب موارد پوششی روی سر خود استفاده میکردند. یکی از مهمترین دلایل استفاده از حجاب در میان زنان ایران باستان محافظت از آنها در زمان سفر بود. زمانی که زنان به همراه مردان در کاروان سفر میکردند پوششی بلند روی سر و لباس خود میانداختند تا علاوه بر حفاظت آنها در مقابل گرد و خاک، باعث شود راهزنان تفاوت میان زن و مرد را در کاروان تشخیص ندهند و با تصور اینکه تعداد مردان زیاد است، احتمال حمله به کاروان کاهش پیدا میکرد. این در پوشش قرار گرفتن به تدریج در میان زنان ایرانی باب شد و به مرور در شرایط عادی هم مورد استفاده قرار گرفت.
استفاده از پوششی بلند مانند چادر از دوره هخامنشی در ایران دیده شده است. قدیمیترین نمونه پوشش زنان ایرانی در فرش پازیریک (قدیمیترین قالی ایرانی) دیده شد. در این فرش ملکههای هخامنشی موهای خود را پوشاندهاند و تاجی کنگرهدار بر سر دارند که پوششی چادر مانند به صورت پارچهای با حاشیهدوزی بسیار زیبا از پشت تاج آویزان است. نکته قابل توجه در این فرش آن است که زنان ندیمهای که همراه و پشت سر ملکه ایستادهاند، با سرهای برهنه دیده میشوند درحالی که زنان درباری از پوششی مانند چادر به عنوان وجه تمایز از زنان متعلق به اقشار پائینتر استفاده میکردند.
در دوره اشکانی زنان از چادری استفاده میکردند که در قسمت پشت سر به کلاه بلند و مخروطی شکل آنها وصل میشد و مانند تور عروس از پشت سر آویزان بود که گاهی آن را به دور کمر خود میبستند. زنان در دوره ساسانیان نیز از چادر و دستار استفاده میکردند که بلندی آن تا زانو میرسید. گاهی مانند زنان روستایی آن را به دور کمر میبستند و یا مانند بالاپوش روی دوش خود میانداختند. در دوران سامانیان تا ایلخانان، زنان از تاج، دیهیم، مقنعه و چادر و گاهی پیشانی بندی که مزین به جواهر بود استفاده می کردند و چادر زنان که پوششی سراسری بود به رنگهای زرد ،آبی و سیاه مورد استفاده قرار میگرفت.
زمان افشار و زند پوشش بیرونی زنان چادر بود که از رنگهای سفید، سیاه و بنفش تشکیل میشد. روبندههایی نیز در کنار آن وجود داشت و چادر با قیطان و بندی نگه داشته میشد. در دوره قاجاریه تا اوایل مشروطیت زنان از چادر کمری و رو بندههایی استفاده می کردند که چادر چاقچول نام داشت.
در زمان پهلوی قانون تغییر لباس اعمال شد و تغییرات خاصی در پوشاک ایجاد کرد که باعث شد از سال 1314 شمسی رسما سنت حجاب منسوخ شود. اما در سالهای مبازرات سیاسی مردم ایران، حجاب اسلامی نیز دوباره در میان زنان مطرح شد. در دهه 40 چادرهای ساده معروف به کله قندی رواج یافت که هنوز هم به عنوان مدل اصلی چادر نزد زنان شناخته شده و مورد استفاده قرار میگیرد. از این دوره کمکم حجابهای سفید یا رنگی که در طول تاریخ ایران وجود داشت کنار گذاشته شد و مشکی به عنوان رنگ اصلی حجاب زنان ایرانی جا افتاد.
اما سختیهای استفاده از چادر کله قندی مانند آزاد نبودن دست هنگام فعالیت در جامعه و یا افتادن سنگینی چادر روی سر و شانه باعث شد زنان به دنبال راهی برای رفع این مشکلات باشند. به همین دلیل استفاده از چادر عربی به دلیل استفاده راحتتر در بین عدهای از زنان رواج یافت.
در سالهای اخیر تعدادی از زنان چادری تصمیم گرفتند با رفع مشکلات چادر کله قندی، چادرهایی را طراحی کنند که با فعالیتهای اجتماعی زنان هماهنگ باشد. به اعتقاد آنان حجاب باید آسان شود تا رغبت به آن زیاد شده و باعث دلزدگی نشود، و به این ترتیب چادرهای مدلدار وارد بازار شدند.
اولین نمونه از این طراحیها با عنوان چادر دانشجویی شناخته میشود. این چادر کاملا شبیه به چادر ساده ایرانی است با این تفاوت که برای بیرون آوردن دستها شکافهایی در نظر گرفته شده تا فرد بتواند از دستها هم استفاده کند. بعد از آن چادر ملی براساس پایه اصلی چادرهای کله قندی طراحی شد اما از قسمت آستین برشهایی خورده و آستینهای مرغکداری را در چادر ایجاد کردند تا دست فرد آزاد شود. سپس چادر شالی وارد بازار شد که در واقع یک مانتو گشاد و دکمهدار است که یک شال به صورت سرتاسری به آن دوخته میشود.
با گذشت چند سال از شروع طراحی مدلهای مختلف چادر، تاکنون نزدیک 200 مدل چادر معرفی شده است که بسیاری از آنها تفاوتهای بسیار جزئی با هم دارند. چادرهایی با نام لبنانی، صدف، ملی، جلابیب، دانشجو، اماراتی، روزنامهنگار، ملائک ، معلم، مریم، مارال، شالی، سریر ، حسنا و ... که بیشتر این چادرها با اندکی تغییر نام جدیدی به خود گرفتهاند.
سحر تلقانی یکی از افرادی است که به صورت تخصصی در زمینه چادر و پوشاک حجاب فعالیت میکند و عقیده دارد الزام به استفاده از رنگهای تیره در حجاب، تفکر اشتباهی است که در ایران رواج دارد و در بسیاری از کشورهای اسلامی چنین دیدگاهی وجود ندارد. به همین دلیل او در طرحهای خود تنوع بیشتری به وجود آورده و از رنگهای شاد هم در چادرها استفاده میکند.
تلقانی عقیده دارد مشکل اصلی حجاب در جامعه ما به نبود تنوع برمیگردد و این موضوع باعث شده چشم مردم ما به سمت مدهای اروپایی دوخته شود. این طراح لباس اضافه میکند در کشورهای مسلماننشین و عربی تنوع لباس برای افراد محجبه بسیار بالاست اما در ایران عدم تنوع لباس نتوانسته نیاز زیباییشناسی خانمهای محجبه را برطرف کند، در حالی که یک خانم محجبه حق دارد شیکپوش باشد و بتواند به جایگاهی که مد نظر اوست دست یابد.
با وجود این مخاطب اصلی چادرهای جدید زنان و دختران جوان دانشجو و شاغل هستند که ضمن استفاده از پوشش مورد علاقه خود خواهان راحتی بیشتر در حرکت و فعالیتهای اجتماعی هستند. در عین حال علاقه به تنوع و به روز بودن، موضوعی است که نمیتوان نادیده گرفت. زیبایی و پوشیدگی در ضمن راحتی، دلیل اصلی استفاده از این چادرها است.
اما چادرهای رنگی و طرحدار که در مجموعههای بعضی از طراحان لباس دیده میشود هنوز در جامعه مقبولیت پیدا نکردهاند. در جامعه ایرانی بیشتر اوقات در برابر تغییر سنتها و آنچه به عنوان عرف جا افتاده است، مقاومت وجود دارد. به همین دلیل استفاده از چادرهای جدید نیز تا به حال رواج چندانی نداشته است.
انتهای پیام/