سرویس مد و لباس هنرآنلاین: نشست زندگی روزمره و مد، از سری نشست‌های هنر و زندگی روزمره شهری، عصر چهارشنبه 17 دی ماه در خانه هنرمندان برگزار شد. در این برنامه که شامل سه بخش نظریه، مطالعه و تجربه بود، محمد سعید ذکایی، سیامک میلانی و ساقی مظاهری به بیان نکات مختلفی پرداختند.

محمد سعید ذکایی که در رشته جامعه‌شناسی ارزش‌ها تحصیل کرده و مطالعات بسیاری در زمینه فرهنگ، زندگی روزمره، جوانان و... دارد، در بخش نظریه این نشست، گفت: مد را باید سبک‌های خاصی دانست که توسط گروه‌های خاصی از افراد پذیرفته شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. مد بیان کیستی و چیستی و آن چیزی است که فرد دوست دارد در مورد خود و ارتباطش با جامعه انتقال دهد.

او با اشاره به اینکه چرخه‌های مد به طور مداوم تکرار می‌شوند افزود: مد نیاز به پذیرش، اقبال و انتخاب دارد و در پذیرش مد هم باید به سطحی از سلیقه اعتنا کرد. مدهای کلاسیک اصالت بیشتری دارند و کمتر تغییر می‌کنند، از سوی دیگر مدهای کم دوام و زودگذری وجود دارند که بیشتر در میان سنین پایین رایج می‌شوند.

ذکایی ادامه داد: برای جامعه شناسی و حوزه فرهنگ، مد بخشی از فرهنگ عامه‌پسند و یک فرهنگ اجتماعی است که با آن می‌توان جامعه، ارزشها و تغییرات آن را بررسی کرد. علاوه بر این مد قدرت هنجارسازی دارد و با خودش جاذبه‌ای ایجاد می‌کند که میل به هم شکل شدن را به وجود می‌آورد، پس می‌توان از مد برای ایجاد نظم در جامعه استفاده کرد. در ایران گرایش به مد از جنس توده‌وار و انبوه است و کمتر نخبه‌گرا است و بخش عمده این مسئله را باید در قدرت جاذبه مد جستجو کرد.

او با بیان اینکه مد در همه جوامع وجود دارد گفت: مد جزیی از حیات اجتماعی است که منطق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پشت آن است. در علوم اجتماعی گفته می‌شود نظم، تغییر و امنیت، جامعه را می‌سازد، و در مد همه اینها به صورت هم‌زمان نمایش داده می‌شود.

مدرس دانشگاه علامه طباطبایی افزود: کسانی که در مد نقش دارند شامل رهبران و طراحی‌کنندگان مد، نوآوران، انگیزش دهندگان، پیروان و قربانیان مد هستند. باید توجه داشت که مد محدود به لباس نیست و در امور مختلفی مانند آرایش، غذا خوردن، رژیم، تناسبات، جراحی پلاستیک و... هم وجود دارد. در واقع مد منبعی برای لذت و تقویت فانتزی‌ها برای جوانان و نوجوانانی است که هویت‌یابی برایشان مهم است. مصرف مد امکان ساختن هویت‌های مختلف در فضاهای مختلف را فراهم می‌کند. در بخش فردی به افراد قدرت می دهد و در بخش اجتماعی، خیلی از جوامع برای قدرت انضباطی از آن استفاده می‌کنند.

ذکایی با اشاره به وجوه مختلف مد گفت: در وجه روانشناسی، مد وسیله ای برای نشان دادن پایگاه اجتماعی، شغل، اعتماد به نفس، ارزش‌های دینی، هوش و... است. در وجه اقتصادی، مد به عنوان یک کالای ضامن بقای سرمایه‌داری شناخته می‌شود. در وجه جامعه شناسی، مد صورتی از انتظام یا کنترل اجتماعی و تعیین سلسله مراتب اجتماعی است.

او با بیان اینکه مکانیسم‌های مختلفی برای پذیرش مد وجود دارد گفت: نظریه سنتی مد از رخنه به پایین حکایت دارد، یعنی ابتدا طبقات بالای جامعه مد جدید را می‌پذیرند و این مد طبقه به طبقه پایین می‌آید تا جامعه اشباع شده و آن را حذف کند. نظریه دوم از پذیرش معکوس و رخنه به بالا حکایت دارد، به این معنی که گاهی طراحان به آنچه مورد استفاده توده مردم است توجه می‌کنند و فرهنگ عامه‌پسند را بر اثر رواج در رسانه‌ها به طبقات بالاتر نفوذ می‌کند. سومین نظریه در مورد اشاعه انبوه و رخنه از اطراف است که مد در یک خط افقی بین گروه‌های مختلف پخش می‌شود.

ذکایی افزود: آسیب‌شناسی مدگرایی در ایران نشان می‌دهد پیروی از مد و ظهور آن از جنس انبوه است و وقتی تب یک شیوه به وجود آید همه می‌خواهند به آن شکل درآیند. در این حالت تنوع کافی وجود ندارد و از کارکردهای اجتماعی به دور است. این مد تقلیدی و وارداتی است و ضعف‌های دیگری هم دارد مانند خلاقیت ضعیف در تغییر مد، برندگرایی افراطی، بازنمایی ضعیف از هویت ملی و دینی، قرار نداشتن در چرخه تولید فرهنگ، تاثیرپذیری زیاد از رسانه‌های جدید، توجه افراطی به دیده شدن و در متن توجه قرار داشتن و نداشتن احساس مثبت به بدن خود.

او با اشاره به دلایل عدم توفیق در ترویج مدهای بومی در ایران گفت: تنوع ناکافی، عدم پیوند با سبک زندگی، محدود شدن به لباس و بی‌توجهی به لوازم جانبی، بی‌توجهی به چرخه تولید مد و عدم توجه به مد به عنوان پدیده‌ای فرهنگی دلایل این عدم توفیق است. در ایران تولید پایدار، ارزان، رقابتی و مستمر وجود ندارد. گروه‌های مختلف باید مد را از آن خود بدانند تا از آن استفاده کنند و از سوی دیگر قوانین کپی رایت و کیفیت هم باید رعایت شود. دولتی بودن و سفارشی بودن تولید مد و بی توجهی به انتخاب‌های فردی باعث می‌شود نتیجه مطلوبی به دست نیاید. مشکل دیگر پیوند ناکافی با فضای جهانی است. رمز موفقیت همه برندهای دنیا بازار جهانی آنها است و ما نمی‌توانیم ادعای ساختن مد داشته باشیم اما نخواهیم جهانی باشیم.

چگونگی انتشار و پخش مد در ایران

سیامک میلانی کارشناس ارشد رشته مطالعات مد که پژوهش‌هایی در زمینه چگونگی انتشار و پخش مد در میان جوانان ایرانی دارد، با پخش تصاویری از مردم تهران به بیان دستاوردهای خود پرداخت. او با بیان اینکه محققان از لباس برای ثابت کردن تئوری‌ها و بررسی رفتارهای اجتماعی استفاده می‌کنند گفت: 3 سال قبل در سفر به ایران در مورد اینکه چگونه مد در ایران پخش می‌شود تحقیق کردم.

او با اشاره به سه تئوری انتشار مد افزود: همه تئوری‌های مد در ایران استفاده می‌شوند. انتقال از بالا به پایین به این شکل است که لباس‌های جدید به کلانشهر وارد می‌شود و ابتدا در بهترین پاساژها و فروشگاه‌ها پخش می‌شود. به مرور به بازارها و مغازه‌های کوچک می‌رسد تا تمام شهر را اشغال کند. بعد به مغازه های سایر شهرهای بزرگ می‌رود و در نهایت به شهرهای کوچک می‌رسد تا در سراسر کشور استفاده شود.

میلانی افزود: تئوری پایین به بالا به این شکل است که تعدادی طراح که تولید محدود ولی ارزنده دارند در صحبت با اطرافیان خود متوجه می‌شوند آنها چه چیزی می‌خواهند. این طراحان لباس‌های مورد نظر را به تعداد محدود تولید می‌کنند و دوستان آنها از آن لباس‌ها استفاده می‌کنند. با دیده شدن این لباس‌ها، عده بیشتری خواهان آن بوده و به دنبال تهیه آن در فروشگاه‌ها هستند، بنابراین تولید کننده‌ها اقدام به تولید نمونه‌های مشابه آنها می‌کنند. به این ترتیب لباسی که در قسمت مرفه جامعه استفاده می‌شده به سرعت کپی شده و با قیمت ارزان همه جا پخش می‌شود.

طراحی لباس مبتنی بر هویت سازمانی

ساقی مظاهری، کارشناس ارشد نقاشی و طراح لباس دانش آموختگی برای چند دانشگاه ایران، در بخش تجربه به پخش تصاویری از لباس‌های طراحی شده برای دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، آزاد و... اقدام کرد و گفت: 14 سال پیش که طراحی لباس را شروع کردم فرصتی به وجود آمد تا طرح‌های خود را به یک مزون در آلمان بفرستم. با وجود اینکه آن لباس‌ها برگرفته از پوشش اقوام ایرانی بود در آلمان تولید شده و مورد استفاده قرار گرفت. این اتفاق این باور را در من تقویت کرد که همان‌طور که در دهه 60 میلادی نقاشی‌های موندریان توانست انقلابی در طرح‌های ایو سن لوران ایجاد کند، آثار هنری دیگر هم می‌تواند در طراحی لباس تاثیر بگذارد.

او با اشاره به تاثیر فرم معماری گوتیک بر لباس زنان اشراف آن دوره افزود: فرم یک بنای معماری می‌تواند با فرم لباس ارتباط برقرار کند. بنابراین با مطالعه جامع روی لباس‌های ایران قبل و بعد از اسلام، برای طراحی لباس جامع دانش‌آموختگی دانشگاه تهران اقدام کردم و این لباس با الهام از لوگوی دانشگاه و معماری کاخ تچر طراحی شد. البته وفاداری به فرم‌های تاریخی باید تا اندازه‌ای باشد که مانع یا متضاد زندگی و لباس‌های مدرن نباشد.

مظاهری با پخش تصاویری از چگونگی طراحی و اجرای لباس دانشگاه‌های مختلف افزود: باور داشتم که طرح نو با بزک کردن پوسته به دست نمی‌آید. اگر کل پارچه را نقش کاشی و فرش بزنیم بعد روی ساختار و برش تکراری یا برند خارجی ارائه دهیم، نمی‌توانیم بگوییم طرح نویی ارائه شده است. طراحان لباس می‌توانند سلیقه بخشی از مردم را پوشش دهند و وقتی دیدگاه آنها منتشر شد، هیچ‌کس حتی خود طراح نمی‌تواند جلوی آن را بگیرد یا اصلاحش کند.

انتهای پیام/