سرویس مد و لباس هنرآنلاین: ناهید خالو احمدی، کارشناس ارشد صنایع دستی و مدیر گروه صنایع دستی موسسه بینالمللی میراث جهان با برند "سی دار" است. او به دنبال علاقهاش یعنی پارچههای سنتی از پایاننامه دوران دانشگاه تا یافتن بافندههای محلی حرکت کرده است. احمدی با اشاره به سن بالای بافندگان برخی از پارچههای سنتی درباره نبود آموزش و حمایت از علاقهمندان در این رشته هشدار دارد و گفت: نبود مواد اولیه در کنار بالا بودن میانگین سنی بافندگان برخی از پارچهها زنگ خطری است که انقراض این گونهها را گوشزد میکند. او کمبود مواد اولیه طبیعی و مشکلات واردات را از مهمترین مسائل برای بازسازی و احیاء این رشتهها میداند. آنچه میخوانید گفتو گوی هنرآنلاین با این فعال در بخش پارچههای سنتی است.
"سی دار" با چه هدفی و اساس چگونه راهاندازی شد؟
من و خانم دهدشتی که اکنون مدیرعامل موسسه هستند، بر اساس علاقه به پارچههای سنتی پروژهای را تحت عنوان احیای پارچه سنتی و دستباف ایرانی تعریف کردیم. از سال 90 پروژه برای احیای پارچههای دستباف ایرانی شامل معرفی آنچه از قدیم تا امروز در ایران است و نوع پارچههایی که هست یا منسوخ شده، تعریف شد. پروژه با یک کار تحقیقاتی شروع شد و اکنون با ارائه 23 نوع پارچه سنتی به کار خود ادامه میدهد.
نام "سی دار" بر چه اساسی انتخاب شد؟
بالغ بر 30 نوع پارچه دستباف در ایران وجود دارد به همین خاطر نام برند "سی دار" انتخاب شد. از این 30 نوع 7 مدل منسوخ شده است و مابقی حتی با یک بافنده کار را ادامه میدهند. ما در سفرهای مختلف و طی تلاشهای گوناگون توانستیم با بافندههای این پارچهها ارتباط برقرار کنیم تا محصول خود را جهت فروش به ما ارائه کنند ضمن اینکه ما بتوانیم برای رنگ و طرح بندی اعمال نظر داشته باشیم. در واقع علاوه بر ماجرای فرهنگی نگاه ما اقتصادی است تا بتواند به بافندهها هم کمک کند.
پروژه احیاء پارچههای ایرانی امروز در چه مرحلهای است؟
پروژه احیاء در موسسه شامل بحث تولید، بازرگانی و خدمات است. برای تولید ما روی نوع خاصی از پارچه تمرکز کردیم. مثلا در مورد پارچه کاربافی که در قدیم کرباس بافی نیز نامیده میشد، روی منطقهای مانند یزد تمرکز کردیم و بافندهها شناسایی شدند. برای همکاری طرح، رنگبندی تعیین شد و حمایت از بافندگان با ارائه دستمزد و مواد اولیه انجام شد تا بافندههایی که از کار کنار رفته بودند، هم به کار باز گشتند و به این طریق الان نزدیک به 50 نفر بافنده را موسسه تحت پوشش دارد. این محصولات به تهران میآید و با کاربری جدید وارد بازار میشود. درقسمت بازرگانی نیز با بافندههای مختلف در سراسر ایران که جایگاهی برای کار داشت ارتباط برقرار کردیم تا نماینده فروش محصولات آنها باشیم و بتوانیم اعمال نظر روی طرح و رنگ داشته باشیم
آیا برای نوع کارها طراح پارچه یا لباس هم با شما همکاری دارد؟
در سالهای نخست طراحی نداشتیم و خود ما درباره رنگ و نمونهها نظر میدادیم، اما امروز بر اثر ارتباط با مزونها و طراحان و مشتریان توانستیم یک مجموعه فکری برای کار به دست بیاوریم البته در تکنیک بافت این پارچهها نیز محدودیتهایی وجود دارد زیرا بافت ساده است و کار زیادی روی آن نمیتوان انجام داد. البته ما چاپ سیلک را نیز برای زیبایی پارچه روی آن انجام دادیم، زیرا در بافت امکان نقشاندازی نبود. با همین روش چاپ سیلک طرحهایی نظیر فرش را وارد بافت سنتی کردیم.
فکر میکنید این نوع پارچهها قابلیت فروش در خارج از مرز را هم دارند؟
ما مشتری خارجی داریم اما هنوز تمرکزی روی صادرات نبوده است. سال 93 برای ما مربوط به بازرگانی است، لذا باید کیفیت کارها را افزایش دهیم و بتوانیم در رنگ و ساخت آن تضمین ارائه کنیم. متاسفانه هنوز زیرساختهای نامتعادلی در کشور وجود دارد که مانع رشد این عرصه است. یعنی برای تهیه مواد اولیه و نخ و پنبه مشکل داریم. برای واردات مواد زیر ساختی هنوز موانع زیادی وجود دارد.
آیا قشر جوان هم وارد بخش بافت پارچههای سنتی شدهاند؟
ما در بخش خدمات آموزش را هم برای ورود قشر جوان به این عرصه داریم علاوه بر کارهای پژوهشی و سمینارها برای بالا بردن آگاهی جمعی آموزش در تهران و منطقه را داریم، اما اصرار بیشتر بر این است که در منطقه برگزار شود تا جوانترها وارد این بخش شوند و اشتغالزایی صورت گیرد زیرا این کار باعث کاهش مهاجرت های نامناسب از روستاها به شهر میشود. میانگین سنی بافندههای برخی پارچهها نظیر کاربافی بسیار بالاست. این مساله و وارد نشدن قشر جوان به کار زنگ خطری است برای منسوخ شدن این پارچهها. بنابراین باید فکری برای آن کرد. این مساله دو جنبه اقتصاد و آموزش را با هم و به موازات یکدیگر میطلبد.
آیا تا امروز سازمان خاصی نظیر میراث فرهنگی از شما حمایت کرده است؟
با سازمان میراث فرهنگی اواخر سال گذشته طی یک همایش که در آن خان دهدشتی به عنوان یکی از زنان کارآفرین برگزیده شد، ارتباط برقرار کردیم. نگاه میراث به پروژه جلب شد و بحث تسهیلات مطرح شد ولی هنوز برای دریافت وام که قرار است برای تهیه مواد اولیه و حمایت از بافندههای تحت پوشش صرف شود، اقدام تازهای صورت نگرفته است.
با توجه به قیمت بالای این نوع کارها، عمده مشتری این لباسها چه کسانی هستند؟
از سال 90 که کار شروع شده است برای جذب مخاطب نمایشگاههای خصوصی برگزار کردیم و این پارچهها به صورت کاملا مستقل به نمایش گذاشته شد. واقعا برای تبلیغ و بازاریابی آثار وقت گذاشته شد. تبلیغ اولیه دانشگاهی و با پوستر بود تا اینکه یک سری مخاطبان جمع شدند. امروز بالغ بر 2 هزار نفر مشتری ثابت "سی دار" هستند که برای ما اتفاق خوبی است به خصوص که وقتی کار را شروع کردیم به ندرت پارچههای سنتی را میشناختند قیمت بالاتر از حدی بود که امکان خرید به افراد بدهد. سال 80 من در یک نمایشگاه پارچه دستبافی شرکت کردم که قیمت لباس با مقداری خرج کار پارچه سنتی بالای یک میلیون تومان بود. من فکر کردم چطور میتوان با قیمتی مناسبتر این نوع پارچه را ارائه کرد. وقتیکه به تولید رسیدیم و در مذاکرات فهمیدم که بافندهها برای تعیین بخشی از قیمت حق دارند اما بخش دیگر بالا بودن قیمت به خاطر واسطهها و تبلیغاتی است که رخ میدهد لذا ما قیمت ها را تعدیل کردیم.
رنگبندی و کیفیت کار در حال حاضر و با وجود گذشت چند سال الان در چه مرحلهای است؟
در برخی از پارچهها امکان رنگبندی وجود دارد و جالب اینجاست که برخی از بافندهها در پارچههایی نظیر: عبا بافی و شر بافی و اینها سنین پایینتری دارند و با ما همراه هستند و علاوه بر پذیرش نظرات، بازار را هم خوب میشناسند و ایده میدهند. ضمن اینکه کار در حال حاضر قابلیت تضمین کیفیت را دارد و مجموعه همواره این کار را کرده است و کسانی که مشتری ما هستند این نکته را به خوبی میدانند.
با توجه به قیمت بالای پارچه زربفت آیا بازار فروش این نوع پارچه وجود دارد؟
بله. پارچههایی نظیر زربفت قابلیت فروش دارند. در این نوع پارچه نخ گلابتون یا طلا استفاده میشود به همین خاطر و برخلاف دیگر پارچهها گرمی فروش میرود و تمام ابریشمی است. از این نوع پارچه میتوان برای بازارهای خارجی و هدایای بینالمللی استفاده کرد. ضمن اینکه در داخل نیز برخی پارچه زربفت را به جای سکه و هدیه ارزشمند ارائه میکنند. این پارچه در گذشته برای سفره عقد و هفت سین نوروزی استفاده میشده است. سایز بزرگ این پارچه حدود 15 تا 20 میلیون است و قطعه کوچک آن معادل یک سکه طلاست که به صورت قاب عکس استفاده میشود. باید فرهنگسازی کنیم که به جای خرید سکه استفاده از یک تکه پارچه زربفت صورت گیرد. طرحهای این نوع پارچه به حدی زیباست که تا امروز جایگزینی برای آن یافت نشده است ضمن اینکه هدیه دادن چنین پارچهای علاوه بر ارزش مالی ارائه بخشی از فرهنگ ایران زمین است.
و سخن آخر؟
در بحث فرهنگسازی از مردم می خواهم این موج را گستردهتر کنیم و پارچه سنتی را بین تمام اطرافیان خود اشاعه دهیم زیرا پارچه سنتی بخش عظیمی از صنعت تولیدی ما را در پیشینه خود دارد و قابل درآمد زایی است. به خصوص برای خود بافنده ها بسیار مفید است و از مهاجرت پیش گیری می کند. ما پارچه ترمه دستباف دیگر نداریم در حالیکه قدیم این پارچه به عنوان گل سر سبد بود و با کیفیت بالا وارد بازار میشد، اما دیگر ترمه دستباف نداریم و مدلهای ماشینی جایگزین و تولیدات کارخانهای وارد بازار شده است. تنها دو دستگاه ترمه دستباف در یزد و اصفهان به عنوان نمونه در میراث فرهنگی استانها وجود دارد. ضمن اینکه قیمت تمام شده آن نیز بالا است. ما پارچه شال بافی همان ترمه کرمان است که دیگر نداریم و تنها دو بافنده به این کار مشغول هستند زیرا مواد اولیه خوب وجود ندارد به نوعی نبود مواد اولیه باعث منسوخ شده پارچه سنتی شده است. نبود نخ پشمی ریز ریسیده شده باشد و نخ های ابریشم به اندازه کافی باعث شده که پارچه شال بافی را به شکل قدیمی و با آن کیفیت نداشته باشیم. لباس معروف امیرکبیر در تمام عکسها شال بافی کرمان و ترمه آنجاست که باکیفیت است اما امروز نیست. پارچه های پشمی که با گوسفند و شتر هست به دلیل اینکه نخ ریسیده می شود و ظرافت آن روی پارچه تاثیر دارد و از ضخامت آن کاسته می شود پارچه هر چه ظریفتر باشد کیفیت بالاتری دارد.
انتهای پیام/