سرویس مد و لباس هنرآنلاین: لیلی گلستان را همه ما با عنوان مترجم و گالریدار میشناسیم. نام او به عنوان مترجم انگیزهای برای خرید و خواندن کتاب است و گالریاش از معتبرترین گالریهای ایران، که شاهد رشد هنرمندان بسیاری بوده است، اما شاید کمتر کسی بداند که او تجربیاتی هم در زمینه طراحی پارچه و لباس داشته و در روزگاری که کمتر کسی در ایران به این مقوله توجه میکرد، گلستان از میان رشتههای مختلف هنری تحصیل در این زمینه را برگزید. همین موضوع بهانهای شد تا اینبار به جای بخش تجسمی، از سرویس مد و لباس به دیدن او برویم و با او گفتوگو کنیم.
چه طور تصمیم گرفتید در رشته طراحی پارچه تحصیل کنید؟
من به دلیل اینکه در یک خانواده فرهنگی هنری بزرگ شده بودم با طراحی و نقاشی آشنا بودم و طبیعی بود که به سمت هنر گرایش پیدا کنم. بعد از اینکه به پاریس رفتم مدارس مختلف را دیدم و متوجه شدم این کار را خیلی دوست دارم، بنابراین درس آن را خواندم.
قبل از آن با این رشته آشنایی نداشتید؟
با طراحی پارچه نه ولی با نقاشی، طراحی و مجسمهسازی آشنا بودم. با وجود این همیشه دوست داشتم پارچههای قشنگ را نگاه کنم. به طراحی آنها دقت میکردم و برایم جالب بود که یک نفر این نقشها را کشیده و بعد روی پارچه چاپ شده است.
در زمان تحصیل چه اصولی را به شما آموزش دادند؟
ما در 4 سال دوره تحصیل فقط طراحی پارچه نمیخواندیم، بلکه طراحی بدن، ترکیببندی رنگ، طراحی پوستر، تبلیغات و... هم جزء درسهای ما بود. حتی مجسمهسازی و سفالگری هم میخواندیم تا با حجم آشنا شویم. اصل کار هم طراحی پارچه بود که پارچههای مختلف را از نظر جنس، شیوه بافت آنها و اینکه هر جنسی چه طرحی را میطلبد به ما معرفی میکردند. بنابراین به تمام هنرها اشراف کامل داشتیم و این طور نبود که با یک سونگری فقط طراحی پارچه انجام دهیم. در کنار اینها طراحی لباس هم میخواندیم تا بدانیم پارچههایی که با جنسهای مختلف طراحی میکنیم برای چه لباسی مناسب است.
با طراحی لباس تا چه حد آشنا شدید؟
من در کنار رشته تحصیلی خودم، طراحی لباس برای تئاتر هم خواندم که خود آن مقوله دیگری بود. تاریخ هنر تئاتر را از ابتدا که در یونان شروع شد میخواندیم و لباسهایی را که در تئاترهای آن دوره میپوشیدند بررسی میکردیم. زندگینامه و آثار تمام نمایشنامهنویسان معروف دنیا را میخواندیم و طراحی لباس کارهای آنها را که در کشورهای مختلف اجرا شده بود به ما نشان میدادند تا ببینیم در هر کشور چه لباسی برای آن طراحی شده است. بنابراین میتوانیم بگوییم که من هم طراحی پارچه خواندم و هم طراحی لباس تئاتر.
فعالیت حرفهای هم در این زمینه داشتید؟
حدود سال 44 وقتی به ایران برگشتم به کارخانجات مقدم رفتم که اولین کارخانه پارچهبافی رسمی در ایران بود. آن زمان کارخانه مقدم مغازههای مختلف داشت و کارش خیلی گرفته بود. آنجا با یک حقوق خیلی بالا یعنی ماهی 1000 تومان استخدام شدم و دو سال آنجا کار کردم. ولی بعد از مدتی متوجه شدم بیشتر کار آنها کپیکاری است. یعنی رئیس کارخانه به ایتالیا میرفت و یک چمدان تکه پارچه میآورد و به من میگفت از روی اینها طراحی کن. اما من اصلا این کار را دوست نداشتم و میخواستم خودم طراحی کنم.
در طراحیهای خود چه نکاتی را در نظر میگرفتید؟
سعی میکردم از موتیفهای ایرانی هم استفاده کنم، البته نه به صورت خیلی مشخص، ولی طرحهایم را به نحوی ایرانیزه میکردم. به هر حال من خارج از ایران درس خوانده بودم و طراحیهای غرب بیشتر بر کارهایم غلبه داشت. ولی وقتی به ایران آمدم سعی کردم از موتیفهای ایرانی مانند منحنیهایی که در نقاشیهای قدیمی ایران وجود دارد استفاده کنم و چیزهایی در طرحم بگذارم که کمی حالت ایرانیتر به آنها بدهد.
طرحهای شما در کارخانه استفاده شد؟
خیلی از کارهای من استفاده شد که بیشتر آنها روی پارچه چیت برای استفاده به عنوان پرده یا لباس خنک تابستانی چاپ شدند. خیلی خوشحال بودم از اینکه طراحیهای من پشت ویترین مغازهها هست و دیدن آنها برایم بسیار لذت بخش بود. ولی وقتی که دیدم به کپیکاری میپردازند از کارم دلزده شدم و بعد از 2 سال از آنجا بیرون آمدم.
کارتان را در زمینه لباس ادامه ندادید؟
بعد از ترک کارخانه مقدم به تلویزیون ملی ایران رفتم که به تازگی راه اندازی شده بود. آنجا به عنوان طراح لباس برای تئاترهای تلویزیونی استخدام شدم. بعد از مدتی هم رئیس برنامه کودکان و نوجوانان شدم و حدود 7 سال در تلویزیون مشغول به کار بودم.
در تلویزیون برای چه کارهایی طراحی لباس انجام دادید؟
برای تئاترهای مختلف مانند کارهای عباس جوانمرد و علی حاتمی که تازه به تلویزیون آمده بودند طراحی لباس کردم. زمانی که رئیس برنامه کودک و نوجوان بودم علی حاتمی تازه از دانشکده صدا و سیما فارغ التحصیل شده بود. روزی به تلویزیون آمد و گفت میخواهم برای کودکان فیلم بسازم. سناریوی او را که "خرگوش و روباه" نام داشت به شورا بردم و بعد از تصویب، ساخت اولین فیلم او آغاز شد. من هم مسئولیت طراحی لباس کار را بر عهده داشتم و به همراه علی حاتمی و نعمت حقیقی که فیلمبردار کار بود به شمال کشور رفتیم و فیلم کمدی جالبی ساخته شد.
برگردیم به موضوع طراحی پارچه. مشخص است که پارچههای زنانه طراحی میشوند و طرح و نقش متنوعی دارند. اما پارچههای مردانه و به ویژه پارچه فاستونی طرحهای متنوعی ندارند، در حالی که برندهای مختلف آنها را با قیمتهای بالا تولید میکنند. طراحی پارچه در لباس مردانه چه نقشی دارد؟
در آن پارچهها بافت خیلی مهم است. مثلا "توییت" به نوعی پارچه گفته میشود که در آن چند نخ با رنگهای مختلف به هم بافته میشود و یک افه خاکستری یا کرم به وجود میآورد. این پارچه از دور به صورت تک رنگ دیده میشود ولی وقتی در آن دقت کنید متوجه میشوید که چند رنگ مختلف با هم ترکیب شده و این حالت را به وجود آورده است. در طراحی پارچه مردانه بیشتر تکنیک وجود دارد و طراحی خاصی برای آن انجام نمیشود.
فضای کاری یا تحصیلی در این رشته طوری بود که بین طراح پارچه و طراح لباس ارتباط وجود داشته باشد؟ آیا اصولا وجود چنین ارتباطی لازم است؟
نه، ما پارچهها را طراحی میکردیم و طراح لباس هم جداگانه کار خودش را میکرد. طراح لباس میتوانست به ما بگوید من نوع خاصی از پارچه را برای کارم لازم دارم و ممکن بود برایش به صورت اختصاصی طراحی کنند. ولی به طور کلی قرار نیست رابطهای بین این دو باشد، مگر اینکه طراح لباس نقش پارچه خاصی را سفارش دهد.
نظر شما در مورد وضعیت فعلی طراحی لباس در ایران چیست؟ با کار طراحان مختلف آشنا هستید؟
بعضی از آنها خیلی خوب است. کسانی هستند که حتی خودشان پارچه را هم میبافند و با آنها لباس میدوزند. اما بعضی از کارها خیلی غلو شده است و از نقوش ایرانی بسیار زیاد استفاده کردند. اگر کسی در یک مهمانی چنین لباسی بپوشد خیلی دیده میشود، در صورتی که شما نباید ناگهان دیده شوید و باید آرام آرام حضورتان در آن مجلس جا بیفتد. ولی اگر به دلیل لباسی که به تن دارید حضور شما اغراقآمیز جلوه کند، استفاده از آن لباس کار درستی نیست. گاه لباسهایی طراحی میشوند که در آنها بدسلیقگی وجود دارد.
شاید این کار به دلیل تمایل به طراحی یک پوشش با ویژگیهای ایرانی است. فکر میکنید ما پوشش ایرانی داریم؟
نه نداریم ولی میتوانیم داشته باشیم. میتوان مدرنیته و سنت را با هم ترکیب کرد و طرحهای موفقی به وجود آورد. موفقیت در این است که وقتی یک نفر لباسی را میپوشد مشخص شود که طراح آن چه کسی است و به نظر من این موضوع خیلی مهم است.
یکی از مشکلات طراحان لباس این است که محلی برای ارائه کارهای خود ندارند و گالریدارها چون لباس را اثر هنری نمیدانند آن را در گالری نمایش نمیدهند. به نظر شما کسی که طراحی لباس خوانده و مبانی هنرهای تجسمی، رنگشناسی، طراحی و... را گذرانده است، محصول کارش هنر هست یا نیست؟ گالری جای نمایش آن هست یا نه؟
ببینید من چون خودم این رشته را خواندم و تمام هنرهای دیگر را هم در کنارش خواندم، فکر میکنم مثل کسی که نقاشی یا مجسمهسازی میکند کار او هم هنری است. به نظر من باید این موضوع پذیرفته شود و در ذهن مردم جا بیفتد که طراحی لباس یک هنر است و میتواند در گالری نمایش داده شود، البته نه به صورت شوی لباس. خود من یک بار در گالری نمایشگاهی از کارهای یاسمن نبیزاده برگزار کردم که از تمام دستگاهها و بافندههای سنتی استفاده کرده بود و پارچههای زیبایی بافته و با آنها لباس طراحی کرده بود. کارهای بسیار زیبایی بودند که با استقبال مواجه شدند و بسیار هم پرفروش بود. به نظر من باید برایش نمایشگاه میگذاشتم چون کار او یک اثر هنری بود. البته همان زمان هم ارشاد به من ایراد گرفت که لباس جزو هنرها نیست و نباید در گالری نمایش داده شود، اما من آنها را مجاب کردم که این کار هنر است. به خاطر طراحی پارچهها و اینکه یک کار تازه کرده بود از او دفاع کردم، ولی کس دیگری این کار را نکرد. معلوم بود که هنوز جا نیفتاده که این کار هنر است و میشود در گالری ارائه شود.
گالریدارها میگویند لباسی که قابل فروش و استفاده است را نمیتوان در گالری نمایش داد و در صورتی لباس را اثر هنری میدانند که غیر قابل پوشیدن باشد. به نظر میرسد این نوعی تناقض است چون تابلو نقاشی یا مجسمه هم خریداری شده و استفاده میشوند.
بله از اثر هنری هم استفاده میشود، مثلا استفاده تابلو این است که آن را نگاه کنید. به نظرم این حرف درستی نیست و نباید اصلا به این حرفها استناد کرد. شما مجسمه را گوشه خانه میگذارید و تماشا میکنید، پس از آن استفاده کردید. در واقع این نوع استفاده از مجسمه است. لباس را هم میپوشیم و این اشکالی ندارد. چهطور میتوانیم بگوییم "ایو سن لوران" یا "پیر کاردن" هنرمند نیستند؟ در کشورهای خارجی این موضوع کاملا پذیرفته شده است و موزهها کارها را هم به صورت طراحی و هم خود لباس میخرند. اما این موضوع هنوز در ایران جا نیفتاده است.
در سالهای اخیر هنرهای تجسمی ایران در جهان شناخته شده و جایی برای خود پیدا کرده است. فکر میکنید در طراحی لباس هم امکان آن هست که چنین موقعیتی پیدا کنیم؟
به دلیل نوع پوششی که ما داریم کمی کارمان مشکل است، مگر اینکه همین را دستاویز کنیم و روی همین پوشش کار کنیم. نباید بگوییم چون حجاب داریم پس هیچ کاری نمیتوانیم بکنیم. به نظر من باید این مقوله جا بیفتد و هر طراحی که میشود حتما باید حجاب اسلامی در آن رعایت شود. البته حتما نباید کاری کنیم که آنطرف مورد استقبال قرار گیرد، اگر ما بتوانیم همین جا نکاتی را جا بیندازیم کافی است. فعلا همین که خانمها بدانند طراحی هست که کارهای زیبایی دارد و میتوانند از او خرید کنند خوب است. رفتن به آنطرف را باید بگذاریم برای بعد. هنوز مردم اینجا با مقوله نقاشی یا مجسمهسازی آشنا نیستند، بنابراین فعلا باید ایران را پوشش دهیم، خودمان را بشناسانیم و جایمان را سفت کنیم، بعد اگر کارمان عالی بود خودمان از سوی غرب کشف میشویم.
انتهای پیام/
مریم درویش