سرویس مدو لباس هنرآنلاین : در بخش اول این مصاحبه در مورد چگونگی ورود آنا ثانی به حوزه طراحی لباس و فعالیتهای او در زمینه طراحی لباس سینما و تئاتر، و پس از آن شروع فعالیت در زمینه طراحی لباس اجتماع را خواندید. او عقیده دارد مردم هر کشوری استانداردهای فیزیکی خاص خودشان را دارند و به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت همه لباسهایی که در کشورهای دیگر تولید میشود برای مردم ما مناسب باشد. به همین دلیل افراد جامعه باید در انتخاب پوشش خود دقت کنند و بدانند بعضی از لباسها مناسب اندام آنها نیست. اینک ادامه این گفت و گو:
نظر شما درباره استفاده از نمادهای سنتی در لباس چیست؟
مشرق زمین منبع بسیار قوی از طرح و نقش است. الان اگر مجموعه آخر والنتینو را نگاه کنید کادر تمام لباسهای او کاشیهای ایرانی است. یا مجموعه دیگری که برای همه خیلی لذتبخش بود استفاده برند هرمس از نقش فرشهای تبریز بود که بدون ذرهای تغییر کل تصویر فرش را روی لباس استفاده کرده بود. اروپاییها به دلیل آنکه با نقش جدیدی روبهرو شدند از آن لذت بردند ولی من ایرانی که طرح را میشناسم میبینم هیچ تغییری در طرح ایجاد نشده است و به نظر من تکراری میآید. ضعفی که در کار ما وجود دارد این است که طرحها از مخزن اولیه تاریخی خود تا قرنی که الان در آن هستیم خوب بازسازی نمیشود. امروزه عده زیادی دوست ندارند لباسهای سنتی را بپوشند و من به آنها حق میدهم چون طرحهای سنتی را مدتی به همان شکل که از قبل بوده استفاده کردند، ولی این نحوه استفاده دیگر کافی است و باید آن را بازسازی کرد.
باید به این فکر کنیم که الان یک دختر متولد 70 که جین و کتانی فسفری میپوشد باید چه نشانی از ایرانی بودن در لباسش داشته باشد و این نشان با چه ترکیب مدرنی ارائه شود که بتواند آن را بپوشد. مثل کارهایی که پرویز تناولی انجام داد و آن خوشنویسی که همیشه به شکل سنتی میدیدید را طوری بازسازی کرد که هم در قلب امریکا پذیرفته شد و هم یک جوان ایرانی دوست دارد آن را به گردنش آویزان کند. یعنی تغییری صورت گرفته که آن نقش سنتی برای نسل جدید پذیرفتنی باشد. این درست نیست که من ترمه را از یزد بگیرم و بگذارم روی مانتو و بعد بگویم زن ایرانی آن را به عنوان نماد ایرانی بپوشد. این ماده خام باید با نگرش آدم تلطیف شود و به فرم و ذوقی برسد که جامعه را با خود درگیر کند. آن موقع است که شما مدساز میشوید. آن موقع شما تبدیل به برندی میشوید که مردم میخواهند بپوشند.
ولی طراحان ما هنوز به یک هویت خاص نرسیدهاند که بتوانند شکلدهنده یک روند باشند.
نه نرسیدهاند و یک دلیل اینکه مردم ما هنوز بین طراحان لباس سردرگم هستند و از یک مزون به مزون دیگر میروند همین است. چون هنوز خط آنها آنقدر قوی نشده که به مشتری آن احساس را بدهد. طراحان ما الان از طراحی لباس فقط بخش تجاری آن را مورد توجه قرار دادهاند. البته این اصلا بد نیست چون لباس یک صنعت است، مثل سینما که یک صنعت است و جنبه تجاری آن مهم است، ولی این موضوع دلیلی بر ندیده گرفتن قالبهای هنری آن نیست. هرچیزی به صرف صنعتی شدن نباید هویت خود را از دست بدهد. آن چیزی که در طراحی لباس اینجا آموزش داده نمیشود این است که طراحان آن روح تاثیرپذیری از جامعه را ندارند. طراح لباس چیزی دارد به اسم mood board و قبل از طراحی هر مجموعه جدیدی حال خود، دیدگاه جامعه شناسانه، فرهنگ و نیاز جامعه و همه حسهایش را روی آن برد میزند و به همه آنها یک قالب میدهد و آنها را میچکاند تا امضایش را بیرون بکشد.
طراح لباس کسی نیست که برود بازار تجریش و آنجا برایش تصمیم بگیرند که این پارچه را بخر و کنار آن یکی بگذار. در بخشی از کار ممکن است این طور باشد ولی کل طراحی لباس این نیست و طراحانی که اینطور بار میآیند حتی اگر خیاطی را خیلی خوب بلد باشند باز هم ضعیف هستند و نمیتوانند به انسجام برسند. در دنیا کنار هر طراح لباسی یک استایلیست هست که از حال جامعه اطلاعات جمع میکند و به طراح لباس میدهد تا به او خط دهد. البته طراح لباس هم به این نکات توجه دارد ولی استایلیست به او کمک میکند. استایلیستها در هر جامعه لینکهایی هستند که بین برندها قرار میگیرند و با هم مشورت میکنند تا به یک mood مشترک میرسند و این حال مشترک مُد میسازد. تا وقتی این فرهنگ زیربنایی و تفکر هنری آن در کشور ما وجود نداشته باشد استایلیستی وجود ندارد که به طراح لباس و یک استایلیست دیگر لینک شود تا طرحها منسجم شود و جامعه مد خاص خود را بسازد. این روند زمان میبرد و تا مدتها اتفاق نمیافتد. تنها راه حل این است که طراحان ما مسیری را که وجود دارد به صورت تخصصی طی کنند. یعنی همان راهی را پیدا کنند که در دنیا پیش میرود.
یک جمله از مهاتما گاندی هست که من آن را خیلی دوست دارم، او میگوید "من دوست دارم پنجرههای خانهام باز باشد و نسیم تمدنهای غرب به من بوزد اما نمیخواهم طوفانی شود و مرا با خود ببرد". من با اقتدا به این جمله میگویم که قطعا باید برداشت کنیم و نگاه کنیم که ببینیم مسیر را چگونه رفتهاند، چون آنها خیلی جلوتر از ما از این مسیر گذشتهاند. ولی نمیگویم که ژورنال را باز کنیم و همان طرحها را بی خلق و ایدهای تکرار کنیم. آنها را باید بگذاریم به حال خودش که با فرهنگ خود پیش برود ولی در عین حال باید نگاه کنیم که از چه مسیری میرود که توانسته در دنیا اینقدر تاثیرگذار باشد. باید ببینم برای اینکه جامعه شناسی محیطش را یاد بگیرد از چه عناصری استفاده میکند. من این تلفیق را دوست دارم ولی دوست ندارم در آنها هضم شوم چون باور دارم هیچ جای دنیا اتفاق خارقالعادهای نمیافتد. خارقالعاده و هیولا فقط تا زمانی است که تو نمیدانی چه اتفاقی دارد میافتد اما وقتی نزدیک میشوی و تحقیق میکنی و میفهمی چه اتفاقی دارد میافتد هیبت آن پایین میریزد و برایت شدنی میشود.
این روند در دنیا چگونه طی میشود؟
بچههای طراحی لباس و مردم که آن run way و ضرباهنگ را که با صلابت از جلوی ما رد میشود میبینند اگر کمی پرده را کنار بزنند و سیکل شروع تا خروج آن را ببینند دیگر اینقدر به نظرشان عظیم نمیآید. اتفاقی که آن پشت در جریان است وجود آدمی است که خوب تامل کرده، خوب مطالعه میکند، خوب به زیباییشناسی نظر میاندازد و خلاقیت خود را رشد میدهد. انجام این کار هم برای اینجا چیز غریبی نیست، درست است که دست ما بسته است اما بالاخره در سالهای آینده این فرهنگ جا میافتد و یا مشابه مدل اسلامی صنعت مد مانند مالزی در ایران هم به وجود میآید تا من طراح لباس بتوانم بیلبورد کارهایم را در خیابانهای شهر نصب کنم تا تاثیر روانی کارم چند برابر شود.
ایرانیها در پیدا کردن کیفیت افراد توانمندی هستند و باور دارم که وقتی بخواهند کیفیت ایجاد کنند قدرت این کار را دارند. پیدا کردن کیفیت هم چیز عجیبی نیست. مثالش در کار خودم، وقتی دیدم به دلیل فرم سرشانه خانمهای ایرانی بیشتر حلقه آستینها به تن بد میایستد، با وجود اینکه تجربه زیادی نداشتم همه الگوها را از برندهای مختلف بررسی کردم تا فهمیدم بین حلقه آستین لباسی که به فرم ایرانی بخورد با لباسی که در اروپا وجود دارد چقدر تفاوت وجود دارد. و بعد این مشکل حل شد و به این کیفیت دست پیدا کردم و برش مناسب را روی لباسها پیاده کردیم.
قبلا درباره حسهای مختلفی که در کارهای شما وجود دارد صحبت کردید، این حس در عکس کارهای شما هم وجود دارد و یک فضاسازی دارد که نشان دهنده فضای ذهنی شماست.
من یک لباس را طراحی میکنم و از عکاس میخواهم حسم را نشان دهد. برای همین به عکاس میگویم که در چه فضا و محیطی عکاسی کند و گریمور و فیلمبردار و همه عوامل در خدمت این هستند که این حس متبلور شود. در واقع من کار را کارگردانی میکنم و اینطور نیست که لباس را به عکاس بدهم تا برود عکس بگیرد. همیشه به بچهها میگویم اگر کاری کردید که لباس و حس آن دیده شود همه برندهاید ولی اگر هر کس بخواهد کار خودش را نشان دهد کل کار از بین میرود. و بارها پیش آمده است که من مجموعههای عکس زیادی را به همین دلیل استفاده نکردهام.
کارهایی هم با سروش میلانیزاده داشتید که برای شخصیتهای آن عکسها لباس طراحی کردید.
آن کارها قصه متفاوتی دارد. اینجا کارگردان سروش میلانیزاده بود و به من گفت نمایشگاه عکسی دارم از زنان باردار که مفاهیمی را انتقال میدهند. آنها افرادی قابل لمس و خانگی هستند که از جای عجیبی نیامدهاند. کادر این عکسها بزرگ است و در این ابعاد زیباییشناسی مهمتر است، پس لباس خانگی مهم میشود. روح لطیف زن و نگاه میلانیزاده به آن مهم میشود. این کار شبیه کاری است که در سینما میکردم و کارگردانی وجود دارد که فرقی نمیکند بخواهد فیلم بسازد یا آن را به صورت عکس تثبیت کند. من در خدمت آن شخص کار میکنم و خروجی کار من کاملا در خدمت ذهن او بود.
در اجرای اخیر نمایش خشکسالی و دروغ بازیگران از لباسهای شما استفاده کردند. این کارها برای نمایش طراحی شد یا لباسهایی بود که بازیگران از قبل داشتند؟
بازیگران بعضی از لباسها را از قبل داشتند ولی تعدادی هم برای نمایش طراحی و دوخته شد. البته طراح لباس کار شخص دیگری بود اما در یک زمان کوتاه قبل از شروع نمایش به من مراجعه کردند و تعدادی لباس خواستند و فرصت زیادی برای طراحی لباس نبود. مثلا لباس قرمز و آبی آیدا کیخایی برای آن کار طراحی شد که به دلیل درخشندگی رنگها چشم را به خود جلب کند. من با جزییاتی که از شخصیت و قواعد و استایل آنها به من دادند سعی کردم لباسی طراحی کنم که در ارتباط با متن باشد. همیشه یک اصل در سینما حاکم است که وقتی کارگردان فیلمنامه را طراحی میکند اگر طراح صحنه و لباس و فیلمبردار و همه عوامل در جهت تکمیل ذهن کارگردان حرکت کنند و فقط به فکر کار خود نباشند یک کار گروهی منسجم تولید میشود.
یکی دیگر از جاهایی که کار شما دیده شد لباس مریلا زارعی در جشنواره فیلم فجر بود. بحثی درباره نحوه پوشش بازیگران در صحنههای مختلف ایرانی و بینالمللی وجود دارد و گاه پوشش بازیگران با حرفهای زیادی مواجه شده است. به نظر شما بازیگران ایرانی چه رویکردی به این موضوع دارند؟
بازیگران مبحث خیلی جدی در مدسازی هستند اما اینجا هنوز این ماجرا را خیلی جدی نگرفتهاند. بازیگران ستارههایی هستند که کم یا زیاد یک بعد اسطورهای دارند و در نگاه یونگ بازیگر تنها اسطوره عصر حاضر است. یعنی کسی است که به کمک تصویر جایگاهی پیدا میکند که افراد دیگری از او پیروی میکنند. در دنیا این را خیلی خوب فهمیدهاند و به همین دلیل تمام برندها سرمایهگذاری عجیبی کردهاند که مد و حس خود را از طریق یک شخص شناخته شده به مردم نشان دهند. به همین دلیل در جهان فرش قرمزها خیلی جدی است.
اوائل که من برای بازیگران طراحی میکردم دیگران میگفتند که نگاه من تجاری است. بله من نگاه تجاری دارم ولی قالب هنر را اصلا نادیده نگرفتهام و این دو را مکمل هم میدانم. هنر بدون پول را قبول ندارم چون اعتقاد دارم که هیچ وقت رشد نمیکند و همیشه مهجور میماند. هنری که پشتوانه مالی داشته باشد مثل سینمای امریکا هر چیزی را میتواند به خورد مخاطب بدهد. من به واسطه کار کردن در سینما با افراد زیادی دوست هستم و ما بیشتر توانستیم به هم اعتماد کنیم. مثلا وقتی مریلا زارعی اینجا میآید میداند که من به قواعدش احترام میگذارم و از اینکه فقط یک لباس زیبا به او بدهم فرار نمیکند. در زمان طراحی آن لباس با هم صحبت میکردیم و او نکاتی میگفت که گاه میپذیرفتم وگاه میگفتم این کار غلط است چون دوربین تو را میبیند. مثلا او رنگ سیاه میخواست ولی من به سمت فیروزهای هدایتش کردم و بعد که تصویر او روی جلد مجلات آمد دیدیم که این رنگ تاثیر بیشتری داشت. من سعی میکنم به حس مشتری احترام بگذارم، مثلا چون او لباس بلند دوست دارد بیشتر لباسهایی که برایش طراحی کردهام بلند هستند.
محدودیتها بخشی از کار ماست ولی ابهت بازیگر روی فرش قرمز نباید فراموش شود. من اصلا نمیپذیرم یک بازیگر با لباسی که در روز با آن بیرون میرود روی فرش قرمز بیاید. باید قواعد تاثیرگذاری رعایت شود. من خوشحال شدم که بعد از سالها یک عکس قدی از بازیگر زن در روزنامهها چاپ شد و محدودیت دوربین نداشت، چون همه استانداردها وخط قرمزها را رعایت کردیم. البته نقدهایی شد با این موضوع که لباس حریم سلطانی بود. بله شاید شباهتهایی داشته باشد ولی نه به خاطر اینکه حریم سلطان مد نظرم بوده است. جنس مخمل با آن قواعد باعث ایجاد شباهت با آن سریال شد ولی نقوش روی لباس همان نقوش اسلیمی ایرانی بود. به هر حال مرز مشترک بین ایران و عثمانی وجود دارد و فرهنگها شبیه یکدیگر هستند.
شاید این ضعف ما بوده که قبلا از داشتههای خود خوب استفاده نکردیم و حالا مردم این داشته را در جای دیگری دیدهاند و متعلق به آنها میدانند.
دقیقا همین طور است ولی ایرادی هم ندارد اگر شباهتی وجود داشته باشد. هرچند که این فیلم هم چندان قواعد تاریخی پوشش لباس در آن مقطع را رعایت نکرده بود. در زمان طراحی آن لباس، سریال حریم سلطان پس ذهن من نبوده ولی چون هر دو در یک مقطع زمانی بودند باعث شد در بعضی نقدها این موضوع مطرح شود. و البته به نظر من چقدر خوب بود که این نقدها انجام شد چون قبلا ندیده بودم لباسی در ایران نقد شود. در حالیکه در کشورهای غربی لباسها بسیار جدی نقد میشوند و درنهایت من این نقد را نشانه خوبی میدانم.
یکی از چیزهایی که ما در ایران نداریم منتقد لباس است که این هم به خاطر نوپا بودن صنعت مد در ایران است. به نظر شما یک منتقد لباس چه شرایطی باید داشته باشد؟
هر قاعدهای که یک منتقد باید در هر عرصه هنری داشته باشد در این رشته هم باید رعایت شود. مثلا یک منتقد سینما وقتی میخواهد نقد کند اول باید مغرض نباشد. باید اطلاعات بسیار جامعی از تکنیک تا معنا داشته باشد. منابع اطلاعاتی و دانش او زیاد باشد. کارهای بزرگ دنیا را بررسی کرده باشد و جزییات آنها را بشناسد. نقد طراحی لباس هم همینطور است و به همین اندازه منتقد باید از طراحی لباس و عناصر وابسته به آن اطلاع داشته باشد.
و سخن پایانی...
در نهایت امیدوارم نگاه زیباشناسانه بین مردم قوی و قویتر شود و خودشان به این تشخیص برسند که غلطها را رد کنند. دوست دارم در جامعه شهری هم ببینم که زیبایی پوشش چشمنواز باشد و صدمهای که به معماری ما، به دلیل کارهای افرادی بدون پشتوانه علمی و فرهنگی خورد و مناظر چشمآزاری به وجود آورد، در لباس پوشیدن ما این وضعیت به وجود نیاید و مردم و طراحان زیبایی شناسی را طوری یاد بگیرند که چشم بسته مقلد دیگران نباشند.
انتهای پیام/
مریم درویش