سرویس مد و لباس هنرآنلاین، امیرحسین مهدیزاده، نام آشنایی در عرصه طراحی لباس به شمار میرود که در ایران و اروپا فعالیتش را به صورت جدی دنبال کرده است. او که سالهای طولانی در قالب طراح و مدرس به فعالیت پرداخته، معتقد است، سیستم آموزشی ایران طراحی لباس را جدی نمیگیرد و برخلاف تمام اقدامات دانشجویان را تنها با سواد اندکی وارد بازار کار میکند. او طراحی لباس را یک صنعت مدرن و درآمد زا مینامد که در ایران تنها با القابی نظیر فرهنگ و هنر دیده میشود. مهدیزاده معتقد است که در تمام این سالها دولت، نبایدهای پوشش را تنها بر حسب سلیقه مسئولان به مردم القاء کرده است در حالی که امروز وقت آن رسیده که پیشنهادات مناسب در این بخش به مردم ارائه کنیم و به جای نبایدها به بایدها بپردازیم. آنچه میخوانید گفتوگوی هنرآنلاین با این طراح پیشکسوت پیرامون حوزه مد و لباس است.
چطور وارد رشته طراحی لباس شدید و به برند "امیر حسین" رسیدید؟
من همیشه به نقاشی و هنر علاقمند بودم تا جایی که پای دفتر مشقم نقاشی میکشیدم. مادرم با دیدن این علاقه مرا به کلاسهای نقاشی استاد حسین ماهر برد. اول دبیرستان بودم که برای ادامه تحصیل به سوئیس رفتم و در آنجا ساکن شدم اما برای دانشگاه به انگلیس مهاجرت کردم. بر حسب علاقهای که به هنر داشتم و مسائل خانوادگی به سمت معماری سوق داده شدم. سیستم دانشگاهی در انگلیس به نحوی است که برای انتخاب رشته به فرد اجازه میدهد، از کلاسها و دورههای مختلف بازدید کند تا بتواند بر حسب یک پیش زمینه درست انتخاب کند. من در این زمان با طراحی لباس آشنا شدم. این در حالی بود که تا قبل از آن هیچ تصوری از این رشته نداشتم. آن زمان به نظرم رسید که شاید جالب باشد که این رشته را انتخاب کنم.
در این بازدید چه اتفاقی افتاد که شما جذب این رشته شدید؟
دقیقا نمیدانم چه چیزی مرا جذب کرد اما آن روز محیط کلاس مرا علاقمند کرد. در واقع نوع کار و فعالیتها من را به سمت خود کشاند. یعنی احساس کردم این رشته به روحیات من نزدیکتر است. ورود به این رشته بسیار مشکل بود. در سال 1998 ، برای این رشته بالغ بر 15 هزار نفر متقاضی وجود داشت در حالی که تنها 38 نفر پذیرفته میشدند. با این وجود من در آزمون ورودی قبول شدم و وارد دانشگاه شدم.
در آزمون ورودی که برای پذیرش در این رشته داشتید، چه مواردی مد نظر قرار گرفت و بر چه اساسی بین این تعداد متقاضی انتخاب صورت میگرفت؟
این آزمون روی دو بخش نقاشی و شناخت نسبت به فرهنگ و هنر تکیه داشت. یعنی نخستین ویژگی در نقاشی جستجو میشد در حالی که به نظر هیچ ربطی به طراحی لباس نداشت. آشنایی من با الگو و خیاطی صفر بود و صرفا به خاطر قدرت نقاشی و نوع نگرش من به هنر انتخاب شدم.
بعد از ادامه تحصیل در انگلستان چگونه وارد بازار کار شدید؟
در حین تحصیل با چند برند معروف همکاری کردم بعد از فارغ التحصیلی نیز به پاریس رفتم و در آنجا نیز فعالیت داشتم.
همکاری شما با برندهای اروپایی در چه قالبی بود، منظورم این است که آیا شما در این برندها طراح بودید؟
در این برندها تنها یک طراح حق طراحی دارد. ورود به این عرصه، یعنی ورود به صنعت لذا من از تمیز کردن کف استودیو تا الگو درآوردن را برای این برندها انجام دادم.
فرمودید که تمیز کردن کف استودیو را نیز در این برندها انجام دادهاید، چطور میشود که یک فارغ التحصیل در انگلستان به چنین کاری مبادرت میورزد در حالی که یکی از مشکلات ما این است که دانشجویان ما به دنبال یک فضای خاص برای شروع کار و ریاست هستند؟
این تفکر که برای رسیدن به تجربه و موفقیت باید تلاش کرد حاصل اتفاق واقعی است که در دنیای طراحی لباس رخ میدهد. زیرا این فضا برعکس آنچه که در بیرون دیده میشود، کاملا پرکار و سخت است. یعنی علی رغم فضای پرزرق و برق شوها و فانتزی بودن آن ساعتهای بسیار طولانی کار انجام میشود و کار فیزیکی بسیار سنگین است ضمن اینکه رقابت نیز وحشتناک و تنگاتنگ وجود دارد. یعنی اگر فردی کار را انجام ندهد چندین نفر آن کار را بهتر، ارزانتر و سریعتر انجام میدهد. لذا تصور بسیاری نسبت به پرستیژ جایی مانند "دیور" اشتباه است تا جایی که من فکر میکنم رئیس جمهور کارش از طراح برندی چون "دیور" راحتتر است. متاسفانه ما در ایران دانشجویانی با سطح سواد پایین، فعالیت اندک و پرمدعا داریم که زاییده سیستم تحصیلی بیمار ما هستند. یعنی دانشجویی که به اندازه کافی دانش ندارد فارغالتحصیل میشود و چون نمیتواند وارد بازار کار شود، مجددا به عنوان استاد وارد دانشگاه میشود و به چرخه باز میگردد.
یعنی فکر میکنید دلیل عدم موفقیت در عرصه مد و لباس نظام دانشگاهی بیمار است؟
تنها این بخش نیست. راحت است از تک تک اجزای این زنجیره ایراد بگیریم اما این مساله باید از یک جا شروع شود. نمیتوانیم بگوییم اگر این همه مشکل داریم دست از کار بکشیم. مد و لباس در تمام کشورها جزء بزرگترین صنایع است. یعنی کشوری که نفت و ذخایر طبیعی ندارد، مد و لباس منبع مالی بزرگی برای او محسوب میشود اما ما چون کشور ثروتمندی هستیم اینچنین فکر نمیکنیم. یعنی یک دانشجو که هنوز فارغالتحصیل نشده حاضر نیست هر کاری را انجام بدهد و میگوید برای من نمیصرفد. این مساله برای من قابل هضم نیست. همه جای دنیا در رشتههای مختلف افراد کار میکنند زیرا به آن علاقه دارند. یعنی زندگی خود را به خاطر اهمیت صرف آن رشته میکنند. در واقع ابتدا خود کار مهم است سپس درآمدزایی اما در ایران اینگونه نیست.
آیا تمام دانشجویان رشته طراحی لباس در انگلیس و اروپا به صورت مجانی کار میکنند؟
در اروپا نه فقط طراحی لباس بلکه تمام رشتهها اینگونه است. یعنی وقتی پولی به فرد داده میشود ده برابر آن کار تحویل داده میشود. یعنی به خاطر رقابت بالا و افراد علاقمند کار خوب از این بخش خارج میشود. من در لندن کار را شروع کردم برای نخستین پروژهام با دانشگاه تماس گرفتم و درخواست دانشجو دادم. روز نخست برای منی که شناخته شده نبودم 25 نفر دانشجو اعزام شد که از میان آنها 5 نفر را انتخاب کردم. این 5 نفر تنها هزینه رفت و آمد را از من دریافت میکردند اما از اینکه امکان طراحی داشتند لذت میبردند. من در ایران بعد از کلی جستجو در دانشگاهها 3 نفر را انتخاب کردم که به اندازه خیاط حقوق میگرفتند اما معضل آفرین شدند. یعنی تفکر این بود که باید حقوقی در سطح بالاتر دریافت کنند. ما هنوز سیستم ذهنی درست نداریم و دانشجو فکر می کند از روز نخست طراح است.
بعد از بازگشت به ایران، چطور طراحی لباس را دنبال کردید و برند امیرحسین چگونه راه افتاد؟
بعد از بازگشتم چند سالی درگیر کارهای متفرقهای جز لباس شدم. سه سال پیش مجددا شروع به فعالیت کردم زیرا حس کردم برای کار آمادهام. من طراح لباس هستم و برای این کار آموزش دیدهام و حتی گاهی فکر میکنم این چند سال دوری نیز اشتباه بود. به مرور نیز کار به این شکل رسید.
آیا ایدهیابی یک طراح مربوط به تسلط او بر هنر نقاشی است، یا یک روند خاص دارد؟ در واقع سوال من این است که چرا کمتر ایده و فکر مشخص در آثار طراحان ایرانی دیده میشود؟
به یک دلیل ساده و آن هم این است که اینجا تعریف درستی از طراحی لباس وجود ندارد.
با توجه به این، به نظر شما تعریف درست طراحی لباس چیست؟
به نظر من طراحی لباس یک هنر نیست. اشتباه نکنیم این بخش یک صنعت است که شاید از هنر در آن بهره برده میشود اما صرفا هنر نیست. سیستم طراحی لباس بر اساس تحقیق پیش میرود یعنی شما موضوعی را انتخاب میکنید و بر اساس تفکر و تحقیقی که انجام میشود به یک مجموعه برای طراحی میرسید. کلمه طراحی یعنی سوال کردن، کنجکاوی داشتن و پیدا کردن پاسخ است. پاسخهای این بخش طراحی را شکل میدهد. یعنی وقتی طراح سوالی داشت و خواست تفکری را پیگیری کند، طراحی آغاز میشود. این مساله میتواند در مورد همه چیز مطرح شود. یعنی یک طراح میتواند در مورد هر چیزی برای خودش سوال ایجاد کند. یقینا پیشرفت طراحی در هر عرصهای نتیجه سوالی است که در ذهن طراح ایجاد شده است. حال این سوال میتواند کیفیتی یا زیبا شناختی باشد.
اینطور برداشت میشود که طرح نشدن سوال در این بخش، همان جای خالی است که هنوز در طراحهای ما شکل نگرفته است. چرا؟
بله زیرا طراحهای ما نمیدانند لباسها از کجا میآید. یعنی صرفا آنچه را که دیدهاند و دوست دارند، اجرا میکنند. به نوعی ایدههای طراحان ما کپی از سبک دیگران است در حالی که فکر میکنند الهام گرفتهاند.
اگر قرار باشد خود شما برای یک فرد خاص لباس طراحی کنید، تحقیقی که ذکر کردید را از کجا شروع میکنید؟
زمانی که طراحی متعلق به شخص خاصی است روند عملکرد متفاوت میشود. یعنی این بخش با زمانی که برای خودم و مجموعهام کار انجام میدهم، فرق دارد. زیرا در زمان طراحی مجموعه خودم سوالی طرح میکنم و بر اساس آن اقدامات شروع میشود.
این که وقتی برای خودتان طراحی میکنید یعنی چه؟ آیا در این روش مخاطب مهم نیست و کار بر اساس سلیقه و علاقه شما صورت میگیرد؟
نه یقینا این کار برای مخاطب است اما این مخاطب را من انتخاب میکنم. یعنی من برای اجرای مجموعهام یک شخصیت را با نگاه به سن، تحصیل، شرایط مالی، شغلی و ... تعیین میکنم و سپس سعی میکنم انتظارات او را پیش بینی کنم. در این حالت من لباسهای متفاوت را با کاربردهای مختلف برای او طراحی میکنم تا او بتواند به انتخاب بپردازد. در اروپا سیستم مشخص است یعنی در شو هفتهای باید کارها را نشان بدهید و در یک زمان مشخص آثار اجرا و دیده میشود اما ما این سیستم را نداریم. ضمن اینکه شو ما با مانکن زنده اجرا نمیشود.
اگر قرار باشد این روند طراحی برای یک مخاطب خاص باشد، چگونه عمل میکنید؟
وقتی یک شخصیت خاص مد نظر است با او صحبت میکنم. اینکه چه انتظاری دارد و قرار است لباس را کجا بپوشد، بسیار مهم است. یعنی باید فرد را تا حدودی بشناسم و بدانم این لباس را چه کسانی با چه نوع روابط و نگاهی قرار است ببینند.
چقدر از کسانی که به شما مراجعه می کنند مفهوم زیباشناسی، نمادین و کاربردهای خاص لباس و تاثیر طراحی را میدانند؟
نمی توانم رقمی بگویم اما قطعا تعداد آنها کم نیستند.
این ژورنال قرار دادن مقابل مخاطب چه کمکی به روند کار و خلاقیت شما میکند؟
این مساله 5 درصد کار من است و هیچ امکان خلاقیتی به من نمیدهد و صرفا سود مالی در بر دارد. در شروع کار به خاطر کم بودن مخاطب مجبور بودیم با هر کسی تعامل کنیم تا سوددهی به جایی برسد که کار کنیم. در حال حاضر به نقطهای رسیدهایم که به راحتی کاری که دوست داریم را انجام بدهیم. برای سیستم طراحی لباس ایران که مزونی است و باید منتظر مشتری باشیم، وضعیت همینگونه ادامه دارد. زیرا این سیستم جزئی از مشکلات ما است.
به نظر شما آیا میتوان مد را منطقهای تعریف کرد؟
بله این امر امکانپذیر است. متاسفانه این حوزه در ایران به حدی پیچ و خم دارد که به سختی میتوان آن را روی غلتک انداخت. مسائل کشور ما در عرصه مد پیچیده است به این خاطر روند مشخصی هنوز شکل نگرفته است.
با توجه به اینکه شما نظام آموزشی را بیمار میدانید برای بهبودی وضع چه میتوان کرد؟
کارهای بسیاری میتوان انجام داد اما به نظر میرسد بهانههای بسیاری برای عدم پیشرفت هست. ما باید یک الگوی مشخص را به عنوان پوشش بر اساس فرهنگ خودمان تعریف کنیم. اینجا یک کشور است که دین، فرهنگ و دولت خود را دارد که همه اینها قابل احترام است لذا نباید این موارد به چشم محدودیت دیده شود بلکه باید با افتخار همراه باشد. ما طی این سالها مدام میگوییم این را نپوشید اما چه چیزی برای پوشیدن ارائه دادهایم؟ وقتی کسی را از کاری منع میکنید قطعا باید راه دیگری پیش روی او قرار دهیم اما این اتفاق تا امروز رخ نداده است. در نخستین قدم سیستم آموزشی ما باید بپذیرد که این یک فرهنگ خارجی است که باید برای آموزش وارد کشور شود. لذا ابتدا باید آن را درک کنیم سپس آن را به فرهنگ خودمان نزدیک کنیم. وقتی یک راه منطقی و مشخص جلوی پای مردم بگذاریم این سردرگمیها فراموش میشود. یکی از مشکلات ما این است که در خود تهران از شمال تا جنوب فرهنگ پوشش متفاوت است. نمیتوان با باید و نباید مساله را حل کرد. یکی از مشکلات ما این است که نمیتوانیم مانتو را تعریف کنیم که چه کارکردی دارد و اصلا چیست؟
خوب تعریف یک لباس خود به نوعی باید و نباید است، آیا منظور شما این است؟
نه. موسسهای که امروز در حال فعالیت و زحمت کشیدن است باید قدرت اجرایی داشته باشد. یا یک نهاد اجرایی مساله را به عهده بگیرد و از طراحان جوان استفاده کند. وقتی طرح ترک وارد کشور میشود، نمیتوان انتظار داشت با معیارهای فرهنگی ما همخوانی داشته باشد. من معتقدم تا تعاملات بین سازمانی رخ ندهد پیشرفتی حاصل نمیشود. حل این مساله بسیار راحت امکانپذیر است. به جای اینکه دانشجو انتخاب کنیم و جشنواره برگزار کنیم یک موسسه رسمی تاسیس کنیم که طراحان مورد تایید ارشاد در آن فعالیت کنند و سپس خروجی کار را با برند همان سازمان به عنوان پوشش مورد پذیرش وارد کشور کنند. در این صورت مردم میدانند، چه باید بپوشند. اما امروز سر این مانتو، رنگ و طرح آن اختلاف نظر بسیاری وجود دارد.
منظور شما این است که طراحان ما اطلاعات چندانی از به تصویر کشیدن ایدئولوژی ملی و مذهبی ما ندارند؟
این حرف نیز منطقی است. یعنی بسیاری از اساتید ما هنوز طراحی را در فرم و محتوا تعریف میکنند.
با این شرایط چطور میتوان به این گروه استقلال فکری داد ؟
ما تعلیم درستی در این زمینه نداریم یعنی بهترین چیزی که داریم 30 سال از آن گذشته است و این سیستم بیمار است.
خوب با این وضعیت باید چه کرد؟
نخستین اقدام باز کردن فیلترهای دانشگاههاست یعنی اجازه دهیم دانشجویان با طراحی لباس آشنا شوند. کتاب، اینترنت، مقاله و ... همان فضای لازم هستند.
سیستم سنتی تولید طراحان را نمیپذیرد، به نظر شما آیا صرفا طراحان مقصر هستند و تولیدکنندهها در این روند آشفته دخالت ندارند؟
من نمیگویم که تولیدکنندهها مقصر نیستند. حرف این است که ما بدانیم از کجا شروع کنیم. اگر خودمان را جای تولیدکننده بگذاریم میفهمیم، مشکل کجاست. در تولید بحث پول است یعنی سلیقه، علاقه و ... دیده نمیشود و این بخش صرفا به دنبال سود است. در این محیط که کلا مردانه است، چطور میتوانیم انتظار داشته باشیم که یک خانمی که فارغ التحصیل نشده و هنوز الگو، نمونه دوزی و ... را بلد نیست و تنها نقاشی میکند، بیاید و در قالب یک رئیس به یک خیاط با 40 سال سابقه دستور بدهد؟ واقعیت این است که اگر خیاط من مطمئن نباشد کار را از او بهتر بلدم حرف مرا نمیپذیرد. من خودم همه کارهای خیاطی را میدانم به این خاطر قدرت مانور بیشتری دارم در حالی که طراحان ما صرفا نقاشی میکنند.
آیا این تجربه خیاطی حاصل دوران تحصیل در انگلستان است؟
نه فقط نتیجه تلاشم بود. در 4 سال لیسانس 4 ساعت دوره خیاطی بیشتر نداشتیم. اما تمام طراحان مطرح دنیا به خیاطی مسلط هستند یعنی طراحی که از این بخش سر درنیاورد، موفق نیست.
و سخن آخر ؟
انتظار من فهم بیشتر این رشته است. اساتید دانشگاه، مسئولین دولتی و بخش تولید کمی ذهن خود را با این رشته آشناتر کنند. اگر اتفاقی در دنیا رخ داده یعنی این بخش چیز بدی نیست. اگر دنیا با استخدام طراح سود برده پس شاید این کار برای یک تولیدی سود ده باشد. اساتید دانشگاهی باید کمی با این عرصه آشنا شوند و ذهنشان را باز کنند. سیستم آموزشی ما تنها به عنوان طراحی لباس نقاشی میآموزد و بعد از چهار سال دانشجو هیچ آمادگی برای بازار کار ندارد. یک طراح باید بتواند بدوزد. نقاشی زبان طراحان است اما خیاطی توانایی این بخش است. دانشجویان ما باید کمی تلاش خود را بیشتر کنند.
انتهای پیام/61
گفت و گو سمیه باقری