سرویس سینمایی هنرآنلاین: در حالی دو سال از عمر گروه هنر و تجربه میگذرد که بنا را بر اکران فیلمهایی گذاشتند که کمتر فرصت نمایش دارند و قرار هم نبود فیلمهایی که پشت اکران ماندهاند در این گروه اکران شوند.
در واقع قرار بود فیلمهایی از جنس هنر و تجربه در این گروه اکران شوند. در حالی که سینمای بدنه سالها این فرصت را از آن خود کرده بود و تمام فرصتها به نفع سینمای تجاری مصادره میشد، اغلب سینمای هنری و تجربی از این گردونه رقابتی عقب میماند و گاه سالها باید فیلمهای خوبی که در این ژانر سینمایی ساخته و تولید میشدند در صف اکران منتظر باقی میماندند و حتی گاهی این فرصت را نمییافتند تا بتوانند رنگ پرده نقرهای سینما را به خود ببینند.
با تشکیل گروه هنر و تجربه تقریباً بخشی از این مشکل برطرف شد و فیلمهای هنری و تجربی نیز این فرصت را یافتند تا بتوانند با مخاطبان خود ارتباط برقرار کنند. در حالی که همه گمانهزنیها مبنی بر این بود که این گروه بتواند با گروه خاصی از مخاطبان ارتباط برقرار کند، اما با اکران فیلمهای خوب این روزها دیده میشود که حتی مخاطبان گروه هنر و تجربه از سینمای بدنه نیز پیشی گرفته و این نویدبخش روزهای خوشی برای سینمای هنر و تجربه است. از سوی دیگر در یک سال اخیر فیلمهای درخشانی برای اکران در این گروه ساخته شدند که توانست اقبال این گروه را میان مخاطبان و فیلمسازان به خصوص جوان که تمایل بیشتری برای تجربه کردن و متفاوت بودن دارند محیا کند.
کیارش اسدیزاده که تجربه حضور در این گروه را با فیلم "گس" داشته است، درباره تشکیل گروه هنر و تجربه میگوید: اگر بخواهیم ایدهآل نگاه کنیم، هنر و تجربه مسیر بسیار درستی بود و کشور ما بسیار به آن احتیاج داشت. در ماههای اول گروه هنر و تجربه، خیلی خوب عمل کرد و توانست بخش وسیعی از مخاطب خاموش سینما را بیدار کند. مهمترین حرکت سینمای ایران در چند سال اخیر این در حالی است که مجید برزگر کارگردان فیلم پرمخاطب "پرویز" نیز درباره عملکرد گروه هنر و تجربه میگوید: نقدهای جدی بر گروه هنر و تجربه دارم، اما به نظرم مهمترین حرکت سینمای ایران در چند سال اخیر تشکیل کارگروه هنر و تجربه بوده است و شکی هم در آن نیست. اتفاقاً نگرانی گروهی از آدمهای جریان اصلی سینما که تا این اندازه از تشکیل این گروه ناراحت هستند، خود شاهد بر این ادعاست که گروه هنر و تجربه موفق بوده است. جلیل اکبری صحت منتقد سینمایی و روزنامهنگار نیز در ارزیابی خود از تأسیس حرکت گروه و تجربه به "آفتاب" گفت: هنر و تجربه در شرایط فعلی سینمای ایران موقعیت مهمی محسوب میشود. در شرایطی که سینمای بدنه به سبب شباهت بیشتر به سلیقه عرف مجالی به جلوه سینمای هنری نمیدهد، تأسیس این گروه امری قطعی و لازم بود. سالهاست سینمای بدنه همه فرصتها را از آن خود کرده است. این در حالی است که پارامترهای هنری سینمای بدنه نیز این روزها کمتر ارائه میشود، اما اشتباه دولتها حمایت یکسویه از سینمای بدنه بوده است در شرایطی که سینمای هنری ما بیشترین درخشش را در خارج از کشور داشته است همیشه به دلیل عرضه نابرابر از دید مخاطبان داخلی پنهان بوده است.
این منتقد سینمایی افزود: قطعاً گروه هنر و تجربه سینمای هنری را به مخاطبان نشان داده و سبب گرایشهای مخاطبان به سینمای هنری خواهد شد. در گذشته برخی از سینماها مانند سینما عصر جدید اقدامی مشابه هنر و تجربه به نیاز مخاطبان پاسخ میدادند، اما این حرکت به سبب روند اکران و دخالت افراد ذینفوذ دوام چندانی نداشت.
با وجودی که تشکیل این گروه سینمایی با توجه به شرایط اتخاذشده به نفع سینماگران بود و بسیار از آن استقبال شد، مخاطبان بسیاری را نیز به سمت خود جذب کرد و در سوی دیگر نیز بسیاری از فیلمسازان و اهالی و اصحاب هنر و رسانه از تشکیل گروه هنر و تجربه ابراز رضایت میکنند و آن را برگی برنده در دولت جدید میدانند، اما در حالی که همه صحبت از مؤثر بودن تشکیل این گروه دارند و اتفاقاً فیلمهایی که در این مدت به نمایش درآمد و یا حتی تولید شدند با اقبال خوبی در داخل و خارج از کشور روبهرو شدند فیلمهای تولیدشده در این گروه با بیمهری از سوی مسئولان در جشنواره فیلم فجر و همچنین جشن خانه سینما روبهرو شدند. چندی پیش تغییراتی در آییننامه جشن خانه سینما مبنی بر شرط داشتن پروانه ساخت و نمایش سینمایی، فیلمهایی که با پروانه نمایش ویدئویی در سینمای "هنر و تجربه" اکران شدهاند از حضور در جشن سینمای امسال محروم شدند. در حالی که سال گذشته گروه هنر و تجربه هم در جشن خانه سینما شرکت داشت و جوایز بسیاری هم کسب کرد. جایگاه هنر و تجربه در جشنواره امسال مشخص نیست کریم لکزاده کارگردان جوان سینمای ایران با اشاره به اینکه حضور هنر و تجربه در جشنواره فیلم فجر امسال در هالهای از ابهام قرار گرفته است، دراینباره عنوان کرد: مهمتر از همه زمانی که هنر و تجربه در جشنواره فیلم فجر وجود داشت، در آخرش هم برای جوایز به سراغ فیلمهای مرتبط به سینمای بدنه میرفتند و فیلمهایی با نگاه تجربی هنوز در جهان خود هنر و تجربه مورد توجه قرار نگرفته بود و فیلمهایی که به سینمای بدنه نزدیک بودند مورد توجه قرار میگرفتند. این به نظر میرسد که وحشتی برای استقلال این گروه وجود دارد. هنوز در جشنواره امسال مشخص نیست که هنر و تجربه چه جایگاهی دارد. از سوی دیگر نکته مهم هنر و تجربه در جشنواره فیلم فجر این بود که فیلمهایی با پروانه ویدئویی هم میتوانستند حضور داشته باشند و اگر امسال هنر و تجربه بدون رقابت باشد و با توجه به اینکه در بخش سودای سیمرغ حتماً باید فیلمها پروانه سینمایی داشته باشند، رسماً حذف غیرمستقیم هنر و تجربه از جشنواره فیلم فجر رقم میخورد. به نظرم هنر و تجربه علیرغم اینکه گوهری است در سینمای ایران، باید فراتر رفته و با شجاعت بیشتری پیش برود.
اسدی زاده دیگر کارگردان جوان سینما نیز درباره حذف گروه هنر و تجربه از جشنواره فیلم فجر گفت: طبیعتاً اتفاق خوشایندی نیست و نمیدانم که این اتفاقات لجبازی با چه کسی است. این اتفاق جز اینکه حقوق یکسری فیلم خوب را ضایع میکند هیچ پیامد دیگری ندارد و این جنگیدن عملاً جنگیدن با یکسری فیلم خوب است که میتواند مخاطب داشته باشد و حتی جوایزی را نیز از آن خود کند اما در این مسیر محروم میشود.
اما جعفر صانعی مقدم عضو شورای سیاستگذاری این گروه در پاسخ به این ابهامات میگوید: اگر خاطرتان باشد همان موقع که جشن خانه سینما راه افتاد، چندان به پروانه ساخت و پروانه نمایش توجه نمیشد. بنابراین چون قرار نیست فیلمهایی که در این رقابت حضور یافتهاند را در جایی نمایش بدهیم، ما انتظار داریم که مانند همان دورههای ابتدایی این جشن، به پروانه نمایش توجه نشود. در ابتدای به وجود آمدن گروه هنر و تجربه، اهالی بسیار زیادی از خانه سینما از این حوزه حمایت کردند که حمایتهای آنها در جای خودش محفوظ است، ولی این انتظار وجود دارد که آنها از دولتی که از هنر و تجربه حمایت میکند، عقبتر حرکت نکنند و آنقدر بحث پروانه نمایش و مباحث اینچنینی برایشان مطرح نباشد، چون این صحبتها برای خود خانه سینما هم خوب نیست. سال گذشته من و آقای علمالهدی خدمت دوستان خانه سینما رسیدیم و با همین دستاندرکارانی که الآن در آنجا مسئولیت دارند، معضل پروانه نمایش را مطرح کردیم و خوشبختانه جواب خوب و مساعدی به ما داده شد. آن موقع آقای تبریزی در کانون کارگردانها حمایت بسیار خوبی از ما به عمل آورد و ما با برخورد بسیار خوبی روبرو شدیم. اما امسال بسیاری از دوستان در خانه سینما به مانند سال گذشته عمل نکردند و رفتارشان ما را آزار داد. در مورد آنچه در جشن خانه سینما رخ داده است برای سال آینده، هماهنگیهایی با گروه هنر و تجربه رخ داده است، یعنی بینمان همنگاهی و همراستایی وجود دارد. اما درباره جشنواره فیلم فجر، ابتدا قرار بود ما جشنواره مستقل هنر و تجربه را برگزار کنیم که البته در این مورد هم مثل مسئله ورودمان به بخش تولید، تا مدتها نظر شورای سیاستگذاری مثبت نبود تا اینکه با اصرار آقای ایوبی، قرار شد جشنواره به صورت مستقل برگزار شود. بعد از آن آقای میرکریمی در جشنواره بینالمللی و آقای حیدری در جشنواره ملی، گفتند که بهتر است این جشنواره مستقل نباشد. از طرفی دوستان فیلمساز گروه هنر و تجربه هم ضمن آنکه طرفدار یک جشنواره مستقل بودند، دوست داشتند از جشنواره فیلم فجر جدا نشوند. بنابراین ما یک شرایط ترکیبی را در نظر گرفتیم که طی آن، قرار است همزمان با جشنواره فیلم فجر، یک برنامه تکمیلی و متفاوت نسبت به این جشنواره، در شهر رشت هم برگزار شود که جزئیات آن را دبیر جشنواره فیلم فجر و آقای علمالهدی اطلاعرسانی خواهند کرد. با توجه به اینکه اخیراً یک همگرایی در بخش مستند، هنر و تجربه، فیلمهای اول و فیلمهای تجاری به وجود آمده و همه به یک چشم دیده میشوند، گروه سیاستگذاران هنر و تجربه موافقت خود را با این برنامه ترکیبی اعلام کرده است. الآن جشنواره فیلم فجر بیش از گذشته فقط بر روی بخش اصلی خود متمرکز شده است. البته در مورد فیلمهای مستند این استدلال وجود دارد که جشنواره سینما حقیقت در کنار جشنواره فیلم فجر وجود دارد و مرتب برگزار میشود؛ اما مورد فیلمهای اول که از ابتدا به منظور رشد و توجه به فیلمسازان اول به جشنواره فیلم فجر اضافه شده بود، الآن این شرایط به وجود آمده که همان فیلمهایی برنده جوایز بخش نگاه نو میشوند که در بخش اصلی جشنواره هم به سیمرغ میرسند؛ در واقع این اتفاقات نشان میدهد که بخش نگاه نو از هدف اصلی خود دور شده است. علاوه بر آن طی سالهای اخیر خیلی از فیلمهایی که ما آنها را به عنوان فیلمهای حوزه هنر و تجربه میشناسیم، در بخش اصلی جشنواره فیلم فجر شرکت کردهاند که ما برای پوشش دادن این اتفاقات، جشنواره رشت را افتتاح خواهیم کرد تا فیلمهای بخش هنر و تجربه در آنجا به نمایش گذاشته شوند و اگر لازم باشد از آن آثار، فیلمی در بخش انتخابی جشنواره فجر حضور پیدا کند نیز فرصت حضور داشته باشد.
وی درباره نحوه پروانه نمایشها و تفاوت آنها نیز افزود: آنچه در جشن خانه سینما اتفاق افتاد، مورد علاقه شورای سیاستگذاری هنر و تجربه نبود. به همین دلیل ما با سازمان سینمایی و اداره کل ارزشیابی نظارت وارد مذاکرات جدی شدیم. حرف ما این بود که حالا که جشن خانه سینما پروانه نمایش سینمایی میخواهد، ما همین فیلمها را وارد پروانه نمایش کنیم. بنابراین ما اصلاً از فضای اصلی هنر و تجربه دور نشدهایم بلکه ما آنچه سیاست و فکر خانه سینما بوده را به مطالبه خودمان تبدیل کردهایم که اگر این مطالبه انجام شود، خواستههای فیلمسازان بخش هنر و تجربه حتی بهتر تأمین خواهد شد. در نامه شکوهآمیز گروه هنر و تجربه، امضای بسیاری از دوستان فیلمساز این حوزه وجود داشت. البته من انتظار داشتم که دوستانمان در خانه سینما، امسال هم مثل دوره گذشته جشن خانه سینما، از ما برای مذاکره دعوت کنند تا مشکلات برطرف شده و حق فیلمسازان گروه هنر و تجربه بهتر ادا شود؛ گرچه من چنین گفتوگوهایی را به صورت غیر رسمی با این دوستان داشتم. ما به هیچ وجه از وضعیتمان دور نشدهایم و اگر قرار باشد در جشنواره فیلم فجر هم حضور داشته باشیم، لازم است که با برگزارکنندگان آن یک تعامل مستقیم داشته باشیم. به عقیده من تمام گفتوگوهایی که ما تاکنون با جشنواره فیلم فجر و یا جشن خانه سینما داشتهایم، هرگز بر مبنای چشمپوشی از خواستههای گروه تازه شکل گرفته هنر و تجربه نبوده است. البته ممکن است ما یک سری برنامهها و سیاستهایمان را تغییر داده باشیم که چنین تغییراتی، ضرورت هر سازمانی است و باید توجه کرد که فقط با بازنگری یک سری برنامهها، سیاست ما عدول نخواهد کرد. یادمان باشد که هر تغییری به معنای عقب نشستن از مواضع نیست و هر سازمانی برای پیشرفت خودش به روشهای تکاملی احتیاج دارد.
ادامه مقاومتهای تاریخی هوشنگ گلمکانی دیگر عضو این شورا نیز در ارتباط با تغییر بند اساسنامه و جدا شدن گروه هنر و تجربه از جشن خانه سینما به "نوآوران" گفت: سال گذشته همین مقاومت از جانب جشن خانه سینما بود که نمیخواستند هنر و تجربه را قبول کنند و بهانههای مختلف هم میآوردند، اما بعد از چند جلسه بالاخره مجاب شدند که دست از این مقاومت بردارند و خوشحالی ما از این بابت بود که فیلم "چند متر مکعب عشق" که گرچه در گروه هنر و تجربه نمایش داده نشد، ولی یک فیلم هنر و تجربه است و جوایز اصلی را دریافت کرد.
گلمکانی درباره جشن خانه سینما نیز ادامه داد: خانه سینما یک نهاد صنفی است که میخواهد رویدادی را برگزار کند که در آن به ارزیابی آثار اعضای خودش بپردازد و جایزههایش را به آنها بدهد کاملاً قابل قبول و درست است، اما نباید فیلمها را حذف کند، که از یک تاریخ تا تاریخی دیگر فیلمهایی که اکران عمومی شدهاند ارزیابی میشوند. میتواند کاندیدا و برگزیدگانش را از میان اعضای خودش انتخاب کند نه اینکه با این شیوه فیلمها را از جشن حذف کند. این حرکت در حقیقت ادامه مقاومتهای تاریخی سنتگراها در برابر نوگرایان انجام دادهاند.
وی همچنین در ارتباط با پروانه نمایش ویدئویی توضیح داد: پروانه نمایش ویدئویی از آن دست تلاشهایی بوده است که سالها در وزارت ارشاد، برای ایجاد محدودیت برای فیلمهای خاصی شکل گرفته است و آمدند فرمت، قطع و اینکه کجا و با چه وسیلهای به نمایش درمیآید را مطرح کردند. این موضوع الان که دیگر فیلم 35 وجود ندارد و همه چیز به سمت پیشرفت میرود و دیجیتالی شده است، بیمعنی است.
سینما و سینماگرانی که هنر و تجربه به آنها میپردازد، از بخشها و افراد اثرگذار سینمای ایران هستند. فعالین این بخش هم میتوانند از جوانان بااستعداد و توانا باشند و هم فیلمسازان صاحب سبک و پیشکسوت. حداقل تأثیر تشکیل گروه هنر و تجربه بر سینمای ملی ایران میتواند این باشد که بسیاری از آثار سینماگران صاحب اندیشه ما که در فرآیند سخت و پیچیده اکران ممکن بود مجال عرضه نیابند یا سازندگانش در این فرآیند خسته و فرسوده شوند، اکنون جایگاهی پیدا کردهاند که دیده شوند و اهل نظر درباره آنها بحث کنند. اندیشه و توجه به کیفیت فیلم و تماشاگر اولویت اصلی هنر و تجربه است و در واقع از مهمترین بخشهای سینمای ایران بخشی است که با اندیشه سر و کار دارد، در دنیا هم این شاخصه سینمای ایران بیشتر مورد توجه است. اکنون این بخش با حداقل هزینه - در واقع بدون هزینه - به زندگی و اثربخشیاش در سینمای ملی ایران ادامه میدهد و به بهانه اکران فیلمها در هنر و تجربه بحثهای مختلف و ایدههای تازه مطرح میشود.
حال که این گروه شکل یافته و با چنین تفکر و اندیشهای چشماندازی طولانی دارد بهتر است این کودک دوساله را با لجاجتها و تصمیمهای عجولانه از ادامه راه باز نداریم و به فکر حمایت مالی و معنوی سینماگرانی باشیم که در این عرصه مشغول فعالیت هستند. عرصهای به وسعت سینما که در آن کجسلیقگیها گاهی جای خوشسلیقگیها را گرفته و خودخواهیها به قیمت پایمال شدن حق بسیاری از هنرمندان فعال در این عرصه تمام میشود.