هنرآنلاین: ثبت روزهایی برای حرفه‌ها در تقویم رسمی یک کشور، یادآوری جایگاه قشری از جامعه است که نقشی اساسی در تحولات و فرهنگ‌سازی در میان آن جوامع دارند. این روزها بیانگر آن است تا به یاد آوریم که در میان اقشار مختلف جامعه، کدام مشاغل می‌توانند دید ما را به محیط پیرامونی‌مان تغییر دهند و در جهت بهبود زندگی اجتماعی به ما کمک کنند.

حرفه خبرنگاری از مشاغلی است که بخاطر اهمیت آن در زندگی اجتماعی، روزی همچون 17 مردادماه را برای این حرفه در ایران در نظر گرفته‌اند تا تاکیدی بر حرفه خبرنگاری برای زندگی اجتماعی باشد.

خبرنگار، صدا اقشار جامعه و چشم مردم برای دیدن زوایا عیان و نهان آنچه در جامعه می‌گذرد است. این حرفه حلقه‌ اتصال جامعه و مدیریت جوامع است. حرفه‌ای که می‌کوشد تحولات، رویدادها، نقایص، کمبودها و... را به مردم جامعه انتقال و از زبان جامعه مطالبات آنان را از مدیریت جوامع طلب کند.

به مناسبت فرا رسیدن روز خبرنگار با چند خبرنگار باسابقه عرصه فرهنگ و هنر که سال‌هاست در این عرصه حضور دارند و امروز بیشتر آنها را در سمت سردبیری و دبیر سرویس رسانه‌هایی فرهنگ و هنر می‌بینیم به گفت و گو نشستیم تا از احوالات دنیای رسانه و خبرنگاری را از آنها جویا شویم.

خبرنگاران حمایت‌های لازم را ندارند

متأسفانه به طور کلی خبرنگاران از حمایت‌های لازم برخوردار نیستند و به‌ویژه بعد از تعلیق فعالیت انجمن صنفی در سال ٨٨ این عدم حمایت مشهودتر و حادتر شده است.

حمیدرضا عاطفی از خبرنگار پیشکسوت حوزه موسیقی در گفت‌وگو با هنرآنلاین درمورد آسیب‌شناسی صفحات هنرى رسانه‌ها این مسئله را از چهار منظر قابل بررسی دانست و گفت: اول، در مقام آسیب‌شناسی، سطح نازل کیفی هم به لحاظ محتوا و هم به لحاظ نگارش از مهم‌ترین نقاط ضعف اغلب صفحات فرهنگی است. باید توجه داشت که صفحه فرهنگی به اقتضای موضوع و زمینه کاری باید از ادبیات فاخر روان و مستحکمی برخوردار باشد، چرا که می‌تواند در ارتباط بیشتری با مخاطبان فرهیخته و نخبگان جامعه باشد.

دوم، در ارائه ناقص و رعایت نشدن قواعد و اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری، در زمینه ایجاد بستر مناسب برای برقراری ارتباط مخاطب با مطالب و موضوعات مختلف صفحات فرهنگی و هنری باید کاملاً به اصول و تکنیک‌های جذب سریع مخاطب در سیطره دانش روزنامه‌نگاری وفادار بود، اما متأسفانه اکثراً شاهد ضعف و کم‌دانشی در خصوص حرفه تخصصی در رسانه هستیم. این ضعف در قالب‌های مختلف گزارش مصاحبه نقد و... دیده می‌شود. نداشتن لید مناسب، نبود سوتیتر، تیترهای مبهم و گمراه‌کننده، شروع ضعیف و پایان ناقص، نقص در ارجاعات و مواردی از این دست در کنار گزافه‌گویی، تعریف و تمجیدهای بیجا و بی‌مورد، اشاره نداشتن به سابقه موضوع، نبود مکمل‌های خبری و یادداشت‌های مرتبط و غیره به شدت موجب ریزش مخاطبان این‌گونه صفحات می‌شود.

سوم، رفتار کلیشه‌ای، غلتیدن در کلیشه‌های رایج مثل پرداختن به مناسبت‌های تاریخی و تکراری بدون هیچ تلاشی در نوآوری و ایجاد پنجره‌های جدید در همین زمینه‌ها موضوعات سالانه و تکراری هم از نظر قالب و هم محتوا و مضمون.

چهارم، از منظر صنفی: متأسفانه به طور کلی خبرنگاران از حمایت‌های لازم برخوردار نیستند و به‌ویژه بعد از تعلیق فعالیت انجمن صنفی در سال ٨٨ این عدم حمایت مشهودتر و حادتر شده است. در این بین خبرنگاران حوزه فرهنگ بیشتر در مضیقه هستند. از طرف دیگر از آنجا که مدیران رسانه غالباً به آموزش و ارتقا سطح کیفی خبرنگاران سرویس‌های ادبی و هنری کمتر توجه دارند، معمولاً خبرنگاران این بخش خیلی زودتر از بقیه بخش‌ها دچار تغییر و تحول می‌شوند و همین تزلزل و نبود امنیت شغلی موجب می‌شود تا سابقه کاری خبرنگاران فرهنگی کوتاه‌مدت شده و مدام خبرنگاران تازه‌کار و بی‌تجربه در سنگین‌ترین و تخصصی‌ترین حوزه کاری مشغول به فعالیت شوند و همان مشکلاتی را به آن‌ها اشاره شد ایجاد کنند.

یک نکته مهم دیگر که باید به آن تأکید کنم متأسفانه عدم رعایت یکی دیگر از اصول روزنامه‌نگاری حرفه‌ای است که همانا رعایت اصل بی‌طرفی رسانه و خبرنگار در عین رعایت انصاف و حق‌طلبی است. در سال‌های اخیر بعضاً شاهد بوده‌ایم که برخی خبرنگاران به جای انعکاس رخدادها، دیدگاه‌های تأثیرگذار و بیان دقیق اتفاقات پیرامون یک واقعه و تلاش برای رازگشایی و تحقیق جهت روشن شدن همه‌ زوایا، به‌طوری که در نهایت مخاطب قضاوت کند، بیشتر به بیان اظهارنظر شخصی و تحمیل نظر برخی جریان‌ها به منظور برتری یک طرف به طرف دیگر و حکم صادر کردن و مسائلی از این دست بوده است که باید اصلاح شود.

عاطفی درمورد ارتقاى سرویس هنرى رسانه‌ها گفت: اول، بهره‌مندی و طلب همکاری از نیروهای متخصص، باتجربه و پویا. در این مسیر باید به نکته روزآمدی و آموزش نگاه ویژه داشت. دوم، نظارت گروه‌های خبری توسط یک اتاق فکر و یا شورای تخصصی که در مواقع خاص از انحراف و یا به بیراهه رفتن سرویس‌های مختلف از جمله جریان‌های فرهنگی و هنری در حوزه خبرهای تحلیلی جلوگیری کندو سوم، مخاطب شناسی و داشتن افق روشن برای رسانه به‌منظور تعمیق تأثیرگذاری و جذب مخاطب است.

او درباره مهم‌ترین رویدادهاى هنرى یک سال اخیر گفت: ما رخدادهای مختلفی را از نظر اهمیت در یک سال گذشته شاهد بوده‌ایم که هرچند به لحاظ اهمیت و جذب مخاطب شاید یکسان و هم‌طراز باشند، اما از نظر ماهوی کاملاً متفاوتند مثلاً جایزه اصغر فرهادی در جشنواره کن خبر مهم و خوشحال‌کننده‌ای برای جامعه فرهنگی ما بود، اما درگذشت عباس کیارستمی هم یک بمب خبری و در واقع فاجعه‌ای بود که به همان اندازه برای ما حائز اهمیت بود.

عاطفی در پایان در پاسخ به این پرسش که در یک سال پایانی عمر دولت به نظر شما دوست دارید کدام وعده دولت در حوزه فرهنگ و هنر محقق شود، گفت: دوست دارم این وعده آقای روحانی که گفته بود امور فرهنگی و هنری به صنف واگذار می‌شود در آخرین سال دولت یازدهم محقق شود.

دوغ و دوشاب در رسانه یکی شده است

کیوان کثیریان روزنامه‌نگار و منتقد سینما معتقد است مطبوعات سینمایی در طی این سال‌ها به سینما بسیار کمک کردند و گاهی بیشتر از وظیفه خود این کار را انجام دادند.

کثیریان مدیر مسئول سایت "سینما سینما" در حوزه آسیب‌شناسی صفحات فرهنگی و هنری روزنامه‌ها به خبرنگار هنرآنلاین، گفت: درمجموع روزنامه‌ها و سایت‌ها برای مخاطب و مردم منتشر می‌شوند و تا حد زیادی پرداختن به موضوعات مهم روز سینما اعم از خود فیلم‌ها و جریاناتی که در خود سینما وجود دارد، از مواردی است که حتماً باید به صورت پررنگ دیده شوند، چون مخاطب اصلی روزنامه و رسانه عموماً، مردم هستند باید دغدغه‌های روز مردم در حوزه سینما را مد نظر قرار داد. باید برای فیلمی که دیده می‌شود یا آدم خبرساز این عرصه یک نگاه رسانه‌ای وجود داشته باشد. از سوی دیگر از آنجایی که جامعه ما سیاست‌زده هم هست، خیلی مسائل ما نیز سیاسی است و مدیریت‌زده که شاید برای عام مردم جذاب نباشد، اما برای فعالان این حوزه جذابیت داشته باشد. بنابراین هم رسانه‌های سایبری و هم کاغذی باید جمع‌بندی بین این دو حوزه به وجود آورند تا هم به فیلم‌های در حال اکران به معنای واقعی و هم به سینما به عنوان یک پدیده فرهنگی و هنری بپردازند و در انتها اینکه باید سطح سواد بصری و سطح سلیقه مردم توسط همین رسانه‌ها بالا برده شود. خوشبختانه امروز این تأثیر را تا حد زیادی با توجه به شرایط موجود می‌توان مثبت ارزیابی کرد.

وی در تحلیل موقعیت فعلی خبرنگاران این حوزه اظهار کرد: به طور کلی رسانه در ایران به نسبت سایر رسانه‌ها در کشورهای مختلف ضعیف است. قدرت رسانه و حسابی که روی آن باز می‌کنند به تعداد مخاطبان آن و تیراژش مرتبط است. تیراژ در رسانه‌های کاغذی و بازدید مخاطبان در رسانه‌های سایبری بسیار مهم است و هر رسانه بابت تعداد مخاطبین خود می‌تواند قدرت‌نمایی کند. متأسفانه امروز تیراژ رسانه‌ها در هر دو حوزه قابل طرح نیست و نمی‌شود آن را ارزیابی کرد و گفت که به لحاظ مخاطب رسانه‌های قوی داریم. واقعیت این است که تیراژ روزنامه‌های ما بسیار پایین است و از روی تیراژ و تعداد روزنامه‌های برگشتی تازه می‌توان متوجه شد که چند نفر این نشریه را مطالعه می‌کنند. بنابراین انرژی که صرف نوشتن مطالب برای تهیه روزنامه می‌شود، عمدتاً هرز می‌رود و این هرز رفتن انرژی شامل انرژی مادی و معنوی می‌شود. رسانه خوانده نمی‌شود و طبیعتاً وقتی خوانده نمی‌شود، تأثیرگذاری هم ندارد. با این توصیف وضعیت خبرنگاران جدا از وضعیت رسانه‌هایشان نیست. همکاران ما در تمام حوزه‌ها زحمت می‌کشند، ولی حوزه اثرگذاری آن‌ها محدود شده به سینماگران و علاقه‌مندان جدی سینما. در کل در رسانه‌های ما، مردم کمرنگ هستند. یکی از دلایل آن در رسانه‌های چاپی، هزینه است که مجله و روزنامه خریده نمی‌شود و در فضای مجازی هم بحث وقت مخاطب مطرح است که خیلی مطالب جدی نمی‌خواند، وجود فضاهای مجازی مثل تلگرام باعث شده تا مردم وقت بیشتری صرف آن کنند و خیلی علاقه‌ای به خواندن مطالب بلند و جدی نداشته باشند و چون این نیازها در فضای مجازی رفع می‌شود، اثرگذاری رسانه‌های سینمایی محدود شده است. مگر اینکه مخاطب هدف ما، مردم باشند که آن وقت موضوع فرق می‌کند. به طور کلی یا باید یک رسانه لایت و سبک داشت که مردم ببینند و یا اینکه اگر حرف جدی قرار است زده شود، حوزه اثر محدود می‌شود به همان کارشناسان سینمایی، در نتیجه خبرنگاران سینمایی نیز تابع همین امر هستند. اینکه خبرهایشان کجا دیده می‌شود و مخاطب اصلی آن‌ها کیست؟ مطبوعات سینمایی در طی این سال‌ها به سینما بسیار کمک کردند و گاهی بیشتر از وظیفه خود این کار را انجام دادند. اهالی سینما به این رسانه نیاز دارند و به نظرم بیشتر سینما از رسانه سود برده است تا رسانه از سینما.

این منتقد سینما با اشاره به اینکه صنف تنها می‌تواند وظیفه رفاهی خبرنگاران را بر عهده داشته باشد بیان کرد: متأسفانه بیشتر از این در کشور ما به صنف بها داده نمی‌شود. اگر به طور مثال سردبیر یا مدیرمسئولی خبرنگاری را اخراج کند، صنف اجازه ورود به این بخش را ندارد، تنها زمانی که انجمن خبرنگاران و روزنامه‌نگاران مشغول فعالیت بود این کار را می‌توانست انجام دهد، ولی الان این‌گونه نیست و این یک خلأ جدی در این حوزه است و کسی نیست که به لحاظ صنفی بتواند از حقوق خبرنگاران دفاع کند. ما عملاً نمی‌توانیم به مدیرمسئول یا سردبیر بگوییم از این آدم استفاده نکن، چون عضو صنف نیست و یا قابلیت پایینی دارد. رسانه‌های استخوان‌دار حتماً از بچه‌های حرفه‌ای بهره می‌گیرند، ولی خیلی جاها نمی‌شناسید که این منتقد یا خبرنگار کیست و ضمانت اجرایی هم برای برخورد با این افراد وجود ندارد و ساز و کار قانونی برای آن چیده نشده است. بنابراین بخش صنفی تنها به همان بیمه و مسائلی از این دست خلاصه شده است.

کثیریان با اشاره به اینکه کیفیت کار به وجود آدم‌های حرفه‌ای و نخبه وابسته است افزود: بسیاری از رسانه‌ها کیفیتشان به کیفیت آدم‌های فعال در آن رسانه بازمی‌گردد. وقتی یک دبیر خوب فعالیت می‌کند و خبرنگار خوبی هم دارد و کارش دیده می‌شود سطح کار هم بالا می‌رود و در نقطه مقابل هم خیلی اوقات وقتی این آدم‌های خوب و کاربلد از آن فضا دور می‌شوند به بدنه کار لطمه وارد می‌شود. در واقع کیفیت کار به وجود آدم‌های حرفه‌ای و نخبه بستگی دارد. کیفیت را تا حدود زیادی آدم‌ها می‌سازند، اگر برای صاحب رسانه کیفیت مهم باشد، هزینه بیشتری پرداخت می‌کند و آدم‌های قوی‌تری می‌آورد تا نتیجه بهتری بگیرد ولی وقتی مهم نباشد کیفیت هم پایین می‌آید و این به چهره صنف ما که در مقابل آن صنف سینماگران ایستاده‌اند لطمه وارد کرده و آن را ضعیف نشان می‌دهد.

وی در پاسخ به این سؤال که چرا فعالیت در حوزه سینما نسبت به سایر حوزه‌ها راحت‌تر است، گفت: بسیاری از حوزه‌ها تخصصی‌تر به نظر می‌آیند، اما در حوزه سینما این‌گونه نیست و به‌واسطه برنامه‌های تلویزیونی که دائماً از خوب بود و بد بود سخن گفته‌اند امروز هر کسی که بتواند نظری بدهد و بگوید خوب است یا بد می‌شود صاحب‌نظر و وارد این عرصه شده است. صاحب روزنامه اگر ضوابطی برایش تعیین شود و یک حوزه‌ای وجود داشته باشد که این افراد را تأیید نماید، قطعاً این مشکلات نیز برطرف می‌شود. باید فیلتری وجود داشته باشد تا فرد بتواند وارد این عرصه شود که متأسفانه امروز این‌گونه نیست. در زمان گذشته روزنامه‌ها کم تعداد بودند و برای اینکه مطلبی در صفحات روزنامه منتشر شود بسیار سخت‌گیری می‌شد، مطلب شما باید از چند فیلتر عبور می‌کرد تا درنهایت منتشر شود. ولی امروز این‌گونه نیست و همه‌چیز راحت شده است و من فکر می‌کنم این تنها به این دلیل است که دل خبرنگار با مطلب خودش نیست. من اولین باری که مطلبم منتشر شد حالم بسیار عجیب‌وغریب بود، ولی امروز دیگر این‌گونه نیست. متأسفانه امروز هر مطلبی منتشر می‌شود و حاصل آن ضعف رسانه‌ است. درواقع امروز دوغ و دوشاب یکی شده است.

این منتقد سینما در ادامه به محقق نشدن وعده‌های دولت در حوزه فرهنگ اشاره کرد و افزود: وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در اوایل به روی کار آمدن در دولت، مصاحبه‌ای داشتند که در آن اعلام کردند ما روی مجوزهایی که ارشاد صادر می‌کند می‌ایستیم. این وعده ساده‌ای بود که روی آن هیچ‌وقت نایستادند و از این موضع فرهنگ‌مان بسیار لطمه خورد. ممیزی‌ها، لغو کنسرت‌ها، بستن تئاترها، عدم مجوز اکران فیلم‌ها همگی جزو مواضعی است که ارشاد بر آن‌ها اشراف مستقیم دارد، اما متأسفانه خارج از ارشاد برایش تصمیم گرفته می‌شود و این نقطه‌ضعف حوزه فرهنگ‌مان شده است و این نقطه‌ضعف فرهنگی، نقطه‌ضعف دولت است. در واقع آنچه گفته شد محقق نشده و شاید فشارها زیاد بوده است، اما ما دولت را وقتی می‌خواهیم که بایستد و پشت هنرمندش باشد. شاید در بخشی این ایستادگی هم دیده شده باشد، اما هنوز هستند فیلم‌هایی که نشد اکران شوند، درحالی که باید می‌شدند. فشار همیشه از بیرون هست ولی اینکه بتوانیم به خوبی در مقابل این فشارها بایستیم و کنترل کنیم موضوع مهم‌تری است. آنچه محقق شده جزو وظایف ذاتی دولت است و منتی هم نیست. کارهایی که باید انجام می‌شد و نشد را باید دید. کمتر از یک سال به اتمام دولت فعلی باقی است و هنوز وعده‌های روز اول محقق نشده است.

کثیریان در خاتمه فوت عباس کیارستمی را مهم‌ترین رویداد سال دانست و گفت: از نظر من مهم‌ترین اتفاقی که در سال جاری رخ داد، فوت آقای کیارستمی بود که از همه رویدادهای هنری مهم‌تر بود.

خبرنگاری شغلی با اعمال شاقه است

پرویز براتی دبیر سرویس فرهنگ و هنر روزنامه شرق در گفت‌وگو با هنرآنلاین از مصائب خبرنگاری فرهنگ و هنر در رسانه‌ها گفت.

براتی گفت: یکی از نکاتی که صرف نظر از خبرنگاری یک حوزه خاص به طور کلی باید مدنظر قرار داد، نفس خبرنگاری در شرایط امروز ایران است. ما شرایط بی‎سابقه و خاصی داریم. سال‌هاست کار می‌کنیم، بدون آنکه از بدیهی‌ترین حقوق یک "کارگر فکری" برخوردار باشیم. مهم‌ترین مطالبه ما، فعالیت مجدد انجمن صنفی روزنامه‌نگاران است. ما روزنامه‌نگاران متأسفانه نهادی نداریم که از ما حمایت کند و حقوق خود را از طریق آن پیگیری کنیم. از سوی دیگر خبرنگاری در ایران، کار با اعمال شاقه است و اکنون شرایط خوبی برای خبرنگاران وجود ندارد.

وی ادامه داد: کار خبرنگاران فرهنگی مانند باقی حوزه‌هاست. یک خبرنگار هنری باید یک راهبرد منسجم خبری داشته باشد و هر لحظه درک هنری و زیباشناختی خود را بالا ببرد. خبرنگاران هنری خود به چند بخش تقسیم می‌شوند و این موضوع کار آنان را سخت‌تر می‌کنند. هرکسی باید بر مسائل حوزه خود اشراف کامل داشته باشد و از این شاخه به آن شاخه نپرد. اینکه خبرنگار فرهنگی مدام میان حوزه‎های این بخش سرگردان باشد موضوع جالبی نیست و برای مخاطب نیز در نهایت ناخوشایند خواهد بود.

دبیر بخش فرهنگ و هنر روزنامه شرق درباره این موضوع افزود: توجه به حوزه‌های مختلف سرویس فرهنگ و هنر رسانه‌ها باید با جدیت بیشتری انجام شود. تفکیک حوزه‌ها موجب می‌شود که خبرنگاران یک حوزه هنری خاص به عضوی از خانواده این هنر تبدیل شود، عضوی که البته کار او در زمینه نقد این هنر است. از سوی دیگر توقعات و برخوردی که با ما خبرنگاران وجود دارد مطابق با خواست‌های رسانه‌ها، مسئولان و سفارش‌دهنگان مطالب است. در همه جای دنیا خبرنگاری به کارآگاهی پهلو میزند، خبرنگاران می‌توانند درباره یک موضوع تحقیق کرده و قضاوت داشته باشند در حالی که در ایران این‌گونه نیست و کسی نمی‎خواهد مورد انتقاد قرار گیرد. به نظر من اعتماد دولتمردان با خبرنگاران باید بیشتر از پیش شود تا این فضا تغییر کند. فراموش نکنیم حق خبرنگار است که به گردش اطلاعات دسترسی داشته باشد.
براتی همچنین تغییر نگاه سردبیران و مدیرمسئولان روزنامه‌ها را به مقوله هنر از نکاتی دانست که می‌تواند در بهبود کیفیت شرایط کار خبرنگاران این حوزه مؤثر باشد: سردبیران باید موضع خود را در قبال هنر روشن کنند و توجه داشته باشند هنر فقط به چند چهره و نام خاص، خلاصه نمی‎شود. به علاوه آنان باید برای همه حوزه‌های فرهنگ و هنر ارزش قائل شوند و یکی را بر دیگری مهم‌تر نشمارند.

اهمیت به حوزه روزنامه‌نگاری تبدیل به شوخی شده است

شاهین امین روزنامه‌نگار می‌گوید رسانه باید پرسشگر باشد در حالی که امروز بیش از پرسشگری تنها بازتاب‌دهنده اتفاقات هستند.

امین در گفت‌وگو با خبرنگار هنرآنلاین درباره وضعیت صفحات رسانه‌های فرهنگی و هنری و آسیب‌شناسی آن گفت: مشکل اصلی رسانه‌های فرهنگی و هنری به خود فعالان آن بازمی‌گردد. متأسفانه در فضایی قرار گرفته‌ایم که انگار کمبود اطلاعات و اشراف به موضوع و پیشینه موضوع دیگر خیلی ضعف محسوب نمی‌شود و در بسیاری از موارد ساده، وقتی نگاه می‌کنیم می‌بینیم اطلاعات غلط، در این صفحات و مطالب بسیار زیاد است و یا اینکه فرض کردیم باید تمام اطلاعات را از اینترنت بگیریم. درباره اتفاقاتی که رخ داده هیچ اشاره‌ای در پیشینه خبر یا گزارش نشده است. مشکل دوم این است که در کل رسانه‌ها، گزارش، در آن بی‌معنا شده و دیگر گزارش تحقیقی و توصیفی نداریم. به نوعی همه پشت‌میزنشین شده‌اند و این گزارش را به هر شکلی که بنویسید و هر اطلاعاتی درآورید، مشخص است که این گزارش زنده نیست و در اغلب آن‌ها تحقیقی صورت نگرفته است.

وی ادامه داد: در اغلب روزنامه‌ها و رسانه‌ها آنچه به عنوان گزارش منتشر می‌شود، بیشتر نظرخواهی است و نه گزارش، تحقیقی روی آن‌ها دیده نمی‌شود. کمبود اطلاعات و احاطه نسبت به آن موضوع از نوع سؤالات مشخص است و کاملاً می‌توان فهمید که این خبرنگار اشرافی به سابقه فرد مورد نظر ندارد و این بسیار بد است. حتی خبرنگاران نسل جدید خود را مکلف به ارتباط و جستجو نمی‌دانند. در واقع ساده‌پسندی و ساده‌انگاری رواج شدیدی یافته است و از سوی دیگر خودمان بی‌دلیل بدون اینکه دوست داشته باشیم سلبریتی درست می‌کنیم. در بسیاری از سایت‌ها حوزه فرهنگ مهجور باقی مانده است و بخش اعظمی از حجم اخبار فرهنگی ما، مطالب سینمایی است و بعد تئاتر قرار می‌گیرد و آن هم بیشتر بازیگران و کارگردان‌ها، مگر فیلم فقط با حضور این دو ساخته می‌شود؟ رسانه‌های ما پرسشگر نیستند و در اغلب حوزه‌ها چه در بخش فرهنگی و چه در بخش غیرفرهنگی این دیده می‌شود و بیشتر از اینکه پرسشگر باشند بیشتر بازتاب‌دهنده هستند. این در حالی است که پرسشگری یک فن است و مشکل اصلی ما این است که به روزنامه‌نگاری به عنوان یک تکنیک و یک فن نگاه نمی‌کنیم. امروز این فنون تدریس می‌شوند و تخصصی هستند و منابع بسیاری در این حوزه وجود دارد که حتی برخی از منابع خارجی ترجمه نیز شده‌اند. فقط به صرف خواندن روزنامه‌نگار خوب نمی‌شوید. روزنامه‌نگاری یک حوزه تخصصی، جدی و آکادمیک است و در تمام دنیا تا مرحله دکتری تدریس می‌شود. از سوی دیگر باید دیگر صاحبان رسانه چقدر به روزنامه‌نگاری اهمیت می‌دهند که تقریباً این موضوع تبدیل به شوخی شده است و همه تنها ادعا می‌کنند.

این روزنامه‌نگار موقعیت خبرنگاران را از نظر صنفی نیز ارزیابی کرد و ادامه داد: از نظر صنفی خبرنگاران هم تابع کلی این فضا هستند و در اغلب رسانه‌ها موقعیت صنفی خوبی وجود ندارد.

امین همچنین درباره بهتر شدن هرچه بهتر صفحات فرهنگی اظهار کرد: به حرفه روزنامه‌نگاری و سطح توانمندی نیروها فکر کنند و خود آن افراد هم بخواهند. سواد مهم‌ترین بخش است و خبرنگاران باید مطالباتشان را از صاحبان رسانه بخواهند و صاحبان رسانه هم باید بپذیرند که به این موضوع توجه کنند. سطح خبرنگار این‌گونه نیست که در زمان جشنواره لزوماً در برج میلاد بایستد و منتظر باشد تا با فلان هنرپیشه عکس سلفی بگیرد یا روابط عمومی یک پروژه سینمایی شود. خبرنگاری و روابط عمومی دو حوزه متفاوت از هم هستند و باید جدا از هم باشند. در حالی که امروز هر دو کار را یک نفر انجام می‌دهد و این درست نیست. روابط عمومی کار سختی است و باید از روزنامه‌نگاری جدا باشد. خبرنگار باید پرسشگر باشد و این حساسیت‌ها متأسفانه امروز اصلاً نیست.

وی با اشاره به اینکه سردبیر خوب به دنبال نیروی حرفه‌ای است گفت: سردبیر خوب و درست خبرنگار خود را درست و سخت انتخاب می‌کند و هر مطلبی را منتشر نمی‌کند و آرام‌آرام او را به جلو هل می‌دهد، حتی اگر آن خبرنگار بااستعداد باشد. مشکل اصلی صاحبان رسانه‌ها هستند و بسیاری از صاحبان رسانه هم باوری به این ماجرا ندارند وهم اشراف خوبی نسبت به حوزه روزنامه‌نگاری ندارند.

این روزنامه‌نگار درباره وعده‌های دولت در عرصه فرهنگ و هنر نیز عنوان کرد: امیدوارم فضایی ایجاد شود که برای گفتگو راحت‌تر باشیم و یکدیگر را محکوم نکنیم.

امین در خاتمه به مهم‌ترین اتفاق این دولت در عرصه فرهنگ و هنر اشاره کرد و گفت: از نظر من تشکیل کارگروه هنر و تجربه مهم‌ترین اتفاقی بود که در این دولت محقق شد.

خبرنگاری؛ بالانس زدن بر لبه تیغ است

همیشه می‌گویند خبرنگاری مانند راه رفتن بر لبه تیغ است من به آن سخت‌تر نگاه می‌کنم و می‌گویم خبرنگاری بالانس زدن روی تیغ است.

علی اکبر عبدالعلی‌زاده سردبیر سایت ایران تئاتر با بیان این مطلب در رابطه با آسیب‌های پیش روی صفحات هنری در رسانه‌ها به خبرنگار هنرآنلاین گفت: عموما در مسیر حرکت رسانه‌های هنر به کار روزمره بسنده می‌شود و کمتر جریان‌های اثرگذار رقم می‌خورد؛ گاهی موضوع‌های مهمی به صورت روزمره روی خروجی رسانه‌ها قرار می‌گیرد و در مدت کوتاهی، با همان سرعتی که ایجاد شده فراموش می‌شود.

او ادامه داد: به نظر می‌رسد آن نگاه دارای تجربه در حوزه هنر کمتر فعال است و جریان شتاب‌زدگی به شدت گریبان فرهنگ و هنر را گرفته است. این پدیده آنچنان رو آمده که در کمتر رسانه‌ای تاثیرگذار می‌توانید آن را دنبال کنید. در سال‌های اخیر تعداد رسانه‌های تخصصی به لحاظ کمی تحول داشته است اما در مسیر کلی رسانه ایران این رشد به اندازه کافی نبوده است. در رسانه ‌مجازی هم بخش‌های تخصصی فعالیت می‌کنند و به نظر فعال می‌رسند اما اثرگذاری در آنها مشاهده نمی‌کنیم.

عبدالعلی‌زاده در رابطه با اینکه این موارد را در سایت تخصصی "ایران تئاتر" چگونه دنبال می‌کند اظهار کرد: تجربه‌های زیادی در حوزه رسانه داشته‌ام، با توجه به این تجربه این مطالب را بیان کردم. به نظر می‌رسد تغییر فضا کار دشواری نیست اما یک جور السویه شده است. گویی برای بخش‌های خصوصی و دولتی نقش تاثیرگذار رسانه‌ها مهم نیست. تلاش من بر آن بوده تا در هر رسانه‌ای که هستم نحوه مدیریت و مبانی کیفی تولید محصول رسانه‌ای را رعایت کنم. آنچه مسلم است به دلیل فقدان تربیت نیروی متخصص در حوزه فرهنگ و هنر در بیشتر بخش‌های کلیدی دچار مشکل هستیم؛ بسیاری از مدیران رسانه‌ها افرادی هستند که تجربه رسانه‌ای ندارند و ناگهان بنا به دلایلی در پست رسانه‌ای قرار می‌گیرند. نیروهایی هم که در حوزه خبرنگاری کارآمدند اندک‌اند.

او با تاکید بر اینکه با نبود مسیر آموزش تخصصی این حوزه دچار بی‌تعریفی شده است اظهار کرد: گاهی در مبانی ساده مثل نقد و خبرنویسی افراد دچار مساله‌اند. اگر رسانه‌ها بخواهند بر اساس قواعد و مبانی تعریف شده فعالیت کنند کار سخت خواهد شد، دیگر نمی‌توان گزارشی را دو ساعته نوشت. به این ترتیب خبرنگاری کاری سخت و ملال‌آور می‌شود. در این میان هستند افرادی معدودی که سعی می‌کنند کارشان را در سطح کیفی مناسبی حفظ کنند.

سردبیر سایت ایران در مورد وضعیت خبرنگاران حوزه فرهنگ و هنر توضیح داد: با وجود اینکه در حوزه خبرنگاری خروجی مناسبی داریم، اما از اصلی‌ترین ابزار و نیازهای حرفه‌ای‌مان برخوردار نیستیم؛ از مهمترین آنها یعنی نبود منابع موثق آرشیوی بگیرید تا نداشتن ابزار سخت‌افزاری که ساده‌ترین وسیله یک مجموعه خبری است.

او افزود: به دلیل نبود امنیت شغلی نیروهای توانمند ریزش می‌کنند چراکه نگران آینده و سرنوشت‌شان هستند؛ بعد مدتی که رشد می‌کنند جذب حوزه‌های دیگر مانند روابط عمومی، تولید، پژوهش و... می‌شوند. خبرنگاری که حقوق مناسب، بیمه و مزایا ندارد باید به دنبال راه چاره باشد و گاهی دچار زد و بندهای پشت رسانه می‌شود. همیشه می‌گویند خبرنگاری مانند راه رفتن بر لبه تیغ است من به آن سخت‌تر نگاه می‌کنم و می‌گویم خبرنگاری بالانس زدن روی تیغ است. جدا از حواشی و حساسیت‌هایی که در کار خبرنگاری وجود دارد باید درگیر حقوق و مزایای اولیه باشیم؛ در این بی‌سامانی جذب نیرو و پایگاه حرفه‌ای بسیاری از خبرنگاران در حال رفت و آمدند، گاهی در این روزنامه و گاهی در خبرگزاری دیگری کار می‌کنند که لطمات بسیاری برای آنها دارد.

او عنوان کرد: باید مسیر تربیت نیروی حرفه‌ای و زمینه رشد و حفظ آن فراهم شود. ما دانشکده خبر داریم اما خبرنگار متخصص از آنها بیرون نمی‌آید. شاید در این میان اشخاصی به دلیل تعلق شخصی رشد کنند و تبدیل به خبرنگار شوند اما آنها هم آینده روشنی را برای خودشان متصور نیستند.
عبدالعلی‌زاده در رابطه با بهترین اتفاق‌های سال گذشته به خصوص در حوزه تئاتر بیان کرد: توسعه سالن‌های خصوصی یکی از مهمترین اتفاق‌هاست. روندی که آرزوی بسیاری از اهالی تئاتر بوده است. این اتفاق باید ادامه یابد و ضعف‌هایش را از بین برد. مخاطبان جدیدی به عرصه تئاتر وارد شده‌اند و باید تبدیل به مسیری تازه شود. من به آینده تئاتر خوشبینم. این مسیر تنها صبوری می‌خواهد تا خودش را پیدا و به نتیجه مورد نظر برسد.

بنیان‌های ارکان اجتماعی ما در چند سال گذشته تضعیف شدند

علیرضا بهرامی می‌گوید: وضعیت خبرنگاران عرصه فرهنگ و هنر هم مانند رسانه‌هایشان، تابع وضعیت عمومی کشور است.

علیرضا بهرامی شاعر و دبیر فرهنگی - هنری خبرگزاری ایسنا در بابا آسیب شناسی صفحات هنری رسانه‌ها گفت: اگر وضعیت اقتصاد ما در این چند سال بهبود یا افول داشته یا وضعیت مثلا سلامت ما بهبود یا افول داشته است، وضعیت رسانه‌های ما هم با رشد یا افت همراه بوده است. همچنین وضعیت صفحه‌های هنری رسانه‌های ما هم تابعی از وضعیت عمومی رسانه‌هایمان بوده است. بر این اساس، به طور مشخص، تضعیف و حتی تخریب ساختاری، بی‌انگیزگی و کم‌اثری در فضای متنوع ارتباطات امروز دنیا، مهم‌ترین آسیب‌های وارد آمده بر شاکله‌ صفحه‌های هنری رسانه‌های ما در چند سال گذشته بوده است.

او در مقام آسیب‌شناسى صفحات هنرى رسانه ها، افزود: به این‌ها اضافه کنید، فشارهای تمامی‌ناپذیری که این صفحه‌ها را از نظر محتوایی در تنگنا قرار داده، سوء مدیریت‌های موجود در فضاهای مرتبط یا بی‌ارتباط را هم سعی می‌کنند به گردن این بخش بیندازند. مضاف بر این‌که در سه سال گذشته، جدال‌های طرفین سیاسی کشور در این حوزه متمرکز شده است که خود نور علی نور است.

او در تحلیل موقعیت کنونى خبرنگاران عرصه فرهنگ و هنر توضیح داد: وضعیت خبرنگاران عرصه فرهنگ و هنر هم مانند رسانه‌هایشان، تابع وضعیت عمومی کشور و وضعیت عمومی خبرنگاران و روزنامه‌نگاران کشور است و چیزی غیر از آن نیست. واقعیت این است که بنیان‌های ارکان اجتماعی ما در چند سال گذشته به هر ترتیب تضعیف شدند و نتیجه‌ آن چیزی جز کاهش کیفیت بخش‌های مختلف جامعه‌‌ متمایل به توسعه نبوده است. مضاف بر این‌که نوعی سرگردانی و بلاتکلیفی در چنین فضاهایی دمیده شده و رواج یافته است که خیلی از امور ما را باری به هر جهت ساخته و ترمیم آن‌ها را هم بسیار دشوار کرده است.

بهرامی با اشاره به موقعیت صنفی خبرنگاران هنری گفت: متاسفم که باید پاسخ‌های تقریبا تکراری بدهم. واقعیت غیر قابل تردید این است که به هر دلیل و با هر انگیزه، شکل‌گیری انسجام‌های صنفی در کشور ما اکنون امری سیاسی و امنیتی و بنابراین ممنوع تلقی شده است. خبرنگاران هنری هم از نظر صنفی همان وضعیتی را دارند که خبرنگاران کلیه‌ حوزه‌ها در کشور شاملش شده‌اند و آن چیزی نیست جز تشتت و جایگاه نزدیک به صفر از نظر تعریف و موقعیت صنفی.

دبیر سرویس فرهنگ و هنر خبرگزاری ایسنا، تغییر بینش جدی مدیران رسانه‌ها و نیز مدیران دولتی و حاکمیتی، تقویت آزادی بیان و عمل به تکلیف جذب حداکثری و دفع حداقلی و جبران خلاء خروج نیروهای کارآمد از رسانه‌های کشور در چند سال گذشته را راهکارهایی براى ارتقاى سرویس هنرى رسانه های کشور دانست.

او مهمترین رویدادهاى هنرى یک سال اخیر را درگذشت عباس کیارستمی دانست و گفت: از هر لحاظ، این اتفاق چنان عظیم، مهم و موثر بوده است که فکر کردن به رویدادی دیگر را اصلا مجال و رخصت نمی‌دهد.

بهرامی در پایان با اشاره به سال پایانی عمر دولت گفت: بیشتر ترجیح می‌دهم دولتی که بیشترین حمایتش را در رای‌آوری، از قشر فرهیختگان و اهالی فرهنگ، هنر و دانش دیده اما به شکل ناهوشمندانه و عجیبی، سرفصل فرهنگ را از اولویت‌های خودش خارج کرده است، در چند ماه باقیمانده و احیانا با هدف تغییر و ترمیم وضعیت خود در چالش‌های انتخاباتی پیش رو، هیچ اقدامی در عمل به وعده‌های عموما بر زمین‌مانده‌ حوزه‌ فرهنگ و هنر، انجام ندهد. هیچ اقدام عجولانه و با انگیزه‌های تبلیغاتی را نه آغاز کند و نه به انجام برساند. فراموش نکنید واقعیت ما در این زمینه، همین است که در همین مصاحبه‌ی تلویزیونی چند شب پیش جناب آقای روحانی، در حد یک کلمه هم از حوزه‌ فرهنگ و هنر نام برده نشد و در حد یک جمله‌ نیم‌بند هم از این حوزه سخن گفته نشد. این واقعیت ماست، پس چرا باید برای اهداف انتخاباتی، از این عرصه و مرتبطان آن به شکل یک ابزار استفاده کنیم؟