سرویس سینمایی هنرآنلاین : حسن فتحی، نخستین تجربه ساخت سریال در شبکه نمایش خانگی را با ˝شهرزاد˝ داشت؛ تجربهای که ویژگیهای مختلف آن از جمله روایت قصه در بستر تاریخی و متنی که برای مخاطب جذاب است و حضور بازیگرانی که توانستهاند هر یک از نقشها را برای مخاطب باورپذیر کنند، از آن اثری قابلقبول ساخته است.
روزنامه شرق با فتحی به صحبت نشسته است که بخشی از آن را میخوانیم.
آقای فتحی مجموعه "شهرزاد" چه طور شکل گرفت؟
معمولاً در کارهایم، قصه تعیین تکلیف میکند. گاه خود قصه یا شخصیتها، در گوش سازنده یا نویسنده زمزمه میکنند در چه دورانی روایت شود. از نظر من، خود قصه ظرف اجتماعی و تاریخی خودش را تعیین میکند.
پس علاقهای خاص به مقطعی از تاریخ، از جانب شما نبوده است.
درواقع درحالحاضر بیشترین علاقه من به همین مقطع تاریخی است که در آن زندگی میکنم. دورانی که در آن نفس میکشم، دوستان و خانواده و اطرافیانم در کنارم هستند؛ اما در 4 سریال "شهرزاد" به هیچ وجه قصد نبشقبر یا واقعهنگاری تاریخی نداشتیم. کتابها و مستندهای تاریخی به بهترین شکل ممکن این وظیفه را انجام داده و میدهند. در سریال "شهرزاد" ما به کلان رویدادهای سیاسی آن دوران کاری نداریم، در واقع تأثیرات این واقعه اجتماعی را میبینیم که مستقیم یا غیرمستقیم در زندگی شخصیتهای داستان تأثیر داشته است.
آقای فتحی، شخصیت بزرگآقا چندوجهی است و در عین اینکه آدم مستبدی به نظر میرسد، ولی مثل یک پدر نگران فرزندش است و لحظات عجیبی از شخصیت او را در سریال میبینیم. از ابتدا چطور به این شخصیت نگاه میکردید؟
بله، در فیلمنامه هم بر این موضوع تأکید داشتیم. این شخصیت در عین اینکه از قدرت سیاسی و اجتماعی برخوردار است و گاه ممکن است از قدرتش در مسیرهای مختلفی استفاده کند، اما او هم در زندگی فردی مثل همه پدرها نگران آینده فرزندش است. در تنهایی احساساتی دارد که در جمع سعی میکند احساساتش را پنهان کند و تمام مشخصههایی که برای بسیاری از انسانها تعریف میشود شامل شخصیت بزرگآقا هم میشد. او فقط زمانی که در موقعیت قدرت قرار میگیرد ممکن است تصمیمی بگیرد که ما به عنوان بیننده آن را نپذیریم. خوشحالم شخصیت بزرگآقا تکبُعدی نشد. تلاشی که برای رنگآمیزی شخصیتها در فیلمنامه انجام شد کاملاً آگاهانه بود و این اتفاق را نهتنها درباره شخصیت بزرگآقا، بلکه درباره سایر شخصیتها هم دنبال کردیم.
درواقع تلاش کردیم قصه را از فضای ملودرام، به فضای تراژدی ببریم و هر چقدر موقعیتها به سمت تراژدی برود، درگیری روحی و روانی اثر با مخاطبش بیشتر میشود. به این دلیل که دیگر نمیتوان ساده درباره افراد و تصمیماتشان قضاوت کرد. از نظر من یکی از احمقانهترین اتفاقاتی که در جهان امروز رخ میدهد این است که انسانها خیلی راحت درباره هم قضاوت میکنند در صورتی که قضاوتکردن به حدی سخت است که فقط درید قدرت خداوند است. در اثری که از ملودرام به سمت تراژدی میرود این اتفاق تقویت میشود. در تراژدی قضاوت درباره آدمها بهسادگی صورت نمیگیرد و من از ایجاد فضایی که مخاطب در آن نتواند درباره آدمها بهراحتی قضاوت کند، لذت میبرم.
بحث امنیت مالی پروژه بود و سرمایهگذاری که باعث شد در این پروژه با خیال آسودهتری کار کرد. در روزهای پخش سریال "شهرزاد" که تعابیر متفاوتی از چگونگی ساخت این فیلم و هزینههای عجیبوغریب آن میشود، واکنش شما به این صحبتها چیست؟
بله، این موضوع در این هفتهها من را اذیت کرده است. خواسته یا ناخواسته خبرهایی درباره این کار منتشر شده است که بودجه این کار به روایتی ١٧ میلیارد تومان بوده و به روایتی ٣٠ میلیارد تومان و از این دست ارقام. بنده آخرین نظر را از سعید ملکان که مجری طرح این کار است، پرسیدم و گفت دقیقاً ١٢میلیارد و ٧٠٠ میلیون تومان کل رقم بودجه این کار بوده است. این را از این جهت میگویم که این تصور پیش نیاید که سریال "شهرزاد" این بازیگران را دعوت کرد و آنها هم رقمهای خیلی بالایی گرفتند و چون رقمهای بالایی گرفتند، کارشان را خوب انجام دادهاند. واقعاً اینطور نیست. خوشبختانه تهیهکننده این سریال حسن نیت داشت و آدم اهل فرهنگی است و این امکان را فراهم کرد که ایده هشتساله من اجرائی شود و باید از این بابت از آنها تشکر کرد. اما از طرف دیگر اینطور نبوده که بودجه خیلی بالایی برای این سریال هزینه شده باشد. ما هم یک جاهایی سعی کردیم صرفهجویی کنیم و گاهی به کار سرعت دادیم تا از هزینهها را کم کنیم. مثلاً سکانسهایی که در فرم معقول باید سهروزه تمام میشد، سعی کردیم یکروزه فیلمبرداری کنیم. شاید جالب باشد که بگویم تمام سکانسهای مربوط به کودتا با تمام آن شلوغیها یک روز و نیم یا نهایت دو روز فیلمبرداری شد.
دقیقاً و این نکته را مدام گوشزد میکردیم که بخش خصوصی سرمایهگذار این کار است و نباید تعلل کرد. گو اینکه وقتی قرار است برحسب اخلاقیات و وجدان، کاری انجام داد بخش خصوصی و دولتی فرقی ندارد. شاید آقای نصیریان به خاطر داشته باشند که این تلاش برای میوه ممنوعه هم اتفاق افتاد که در تلویزیون تولید شد و ظرف سهماهونیم این سریال ٣٠ قسمتی را تصویربرداری کردیم و واقعاً شب و روز نداشتیم. این تعهد اخلاقی از نظر من باعث میشود که افرادی که در شبکه نمایش خانگی سرمایهگذاری کردهاند، از این کارشان پشیمان نشوند. کیفیت کار ما در سرنوشت شغلی همکارانمان هم تأثیرگذار است. خوشحالم که این روزها میشنوم بعد از پخش سریال "شهرزاد" تعداد درخواست تولید سریال در شبکه خانگی بیشتر شده است. این یعنی گسترش و رونق بازار کار در شبکه نمایش خانگی و خوشحالیم که علاوه بر رضایت مردم از این سریال، بازار شبکه نمایش خانگی نیز رونق گرفته است.
من یکبار بعد از پخش سریال شب دهم این حرف را زدم و متأسفم که بعد از ١٤ سال باز مجبور به تکرار این موضوع هستم که متأسفانه در جامعهای زندگی میکنیم که با وجود داشتن این تاریخ باشکوه، نهتنها باید بابت شکستها تاوان بدهیم، حتی گاه بابت موفقیتها هم باید تاوان بیشتری داد. ما به عنوان یک گروه که احساس میکنیم کار خوبی ساختهایم، به جای اینکه خوشحال باشیم، باید خودمان را آماده مواجهه با حاشیههایی کنیم که برای یک کار موفق درست میشود. پس ما هنرمندان چه زمانی قرار است آرامش را تجربه کنیم و طعم شیرین موفقیتهایمان را بچشیم؟ چرا مثلاً وقتی فیلم ما در جشنوارههای خارجی جایزهای دریافت میکند به جای اینکه به هم تبریک بگوییم و خوشحال باشیم، ناراحت میشویم؟ این چه اخلاقی است که بین برخی افراد و اقشار جامعه ما وجود دارد!؟
طبعاً برای تولید و پخش یک اثر یا باید از تلویزیون مجوز کار بگیرد یا از ارشاد. ما هم مثل دیگران از ارشاد مجوز گرفتیم اگر کار ما دولتی است تمام فیلمهای سینمایی که در این ٣٠ سال ساخته شده است، دولتی است؛ چون مجوزشان را از ارشاد گرفتهاند.
روایت آثار تاریخی طبعاً هزینه و وقت زیادی طلب میکند، بهویژه در سریال "شهرزاد" که بخشی از زمان شما صرف بازسازی شهرک سینمایی شد. علاقه شما به تاریخ سبب میشود سختیهای آن را بپذیرید؟
در کار ما چیزی که اهمیت دارد این است که موضوعی در روح و روانت سنگینی کند و این حس را با دیگرانی که با تو همسو هستند در میان میگذاری و میبینی آنها هم حس تو را دارند. این وضعیت مثل کتیبه اخوانثالث است که تختهسنگ بزرگی وجود دارد و عدهای باید این تختسنگ را از نقطهای به نقطه دیگر ببرند. چیزی که باعث میشود به سختیها فکر نکرد جمله معروف نیچه است که در بسیاری از مواقع من را آرام میکند و آن این است که "آنکه در زندگی چرایی دارد با هر چگونهای خواهد ساخت". باید برای انجام کاری عشق و انگیزه بالایی داشت. در گروه سازنده "شهرزاد" این عشق و علاقه بود، روزهای سختی هم داشتیم مثل زمانی که شهرک سینمایی را تحویل گرفتیم. منتها با مکانی روبهرو شدیم که اکثر بناها در حال فروریختن بود. متأسفم که مکانی که زندهیاد علی حاتمی مدتها برای ساختش زحمت کشید اینطور از بین میرود و نمیدانم چرا حداقل این مکان به نام این مرد بزرگ نشد و چه انگیزهای باعث شد شهرکی که اخلاقاً باید به اسم علی حاتمی شود نامش شهرک سینمایی غزالی شد؟ بههرحال همتی شد تا شهرک سینمایی بار دیگر بازسازی شود و تهیهکننده سریال "شهرزاد" و سعید ملکان، مجری طرح سریال، حقیقتاً زحمت زیادی برای این کار کشیدند. چیزی حدود یکماهونیم برنامه فیلمبرداری شهرک به تعویق افتاد تا نوسازی انجام شود. خوشحالم که این سریال بهانهای شد تا بازسازی روی بناها انجام شود تا حداقل گروههای بعدی بهتر در این مکان کار کنند.
اما واقعاً دلم میسوزد، در کشوری که سینمای آن در جهان هرروز مطرحتر از روز قبل میشود، به آن اجحاف میشود. فراموش نکنیم بعد از انقلاب بسیار بیشتر از افتخارات ورزشی ما، سینماگران افتخار کسب و نام ایران را در سراسر دنیا پرآوازه کردند. درحالحاضر جایزهای در دنیا نیست که سینماگران ما دریافت نکرده باشند. سینمای ما را با سینمای مجارستان یا مراکش مقایسه کنید، متوجه میشوید که جایگاه سینمای ما چقدر بالاست. قصدم از این مقایسه این نیست که سینمای آن کشورها را پایین بیاورم، مقصودم این است که در این کشورها چقدر به دکورسازی یا ساخت شهرکسازی سینمایی اهمیت میدهند درحالیکه یک دهم افتخارات سینمایی ما را نداشتند. ما تنها یک شهرک سینمایی داریم، آنهم با تلاشهای عاشقانه بزرگمردی به نام علی حاتمی.
به نظرم بهتر است تعریف گستردهتری درباره بخش خصوصی داشته باشیم. بخش خصوصی تنها شامل حال سرمایهداران نیست بلکه شامل مشارکتهای مردمی هم میشود. اگر از سریال "شهرزاد" خوشتان آمده است لطفاً دانلود نکنید، اگر خیلی دوستش دارید لطفاً به دیگران هم توصیه کنید دانلود نکنند. شنیدهام که ایرانیهای خارج از کشور هم از این سریال استقبال کردهاند، از آنها هم خواهش میکنم دانلود نکنند و از طریق مسیری که روابطعمومی این سریال در اختیار آنها برای دیدن سریال گذاشته است سریال را نگاه کنند.
انتهای پیام/