هنرآنلاین: پدیده جنگ از دیرباز در آینه هنر بازتاب داشته است، به ویژه توسط هنرمندانی که کشورشان مورد تهاجم قرار گرفته و از میهن خود دفاع میکنند. نمونه آن در تاریخ و تاریخ هنر بسیار است که نیازی به بیان آن نیست. هنگامی که نیروهای بعثی ناجوانمردانه به ایران زمین تاختند، مردان و زنان ایرانی در برابر این تهاجم قد علم کرده و با نثار جان و مال به مقابله با دشمن بیرحم پرداختند. هنرمندان نیز همدوش مردم در این دفاع مشارکت کردند، برخی از آنان به جبهه شتافته و با دلاوری تمام جنگیدند و به شهادت رسیدند، عدهای دیگر با سلاح هنر به جنگ دشمن بیهنر رفتند.
هنرمندان ایرانی این رسالت را در خود میدیدند که هم زشتیهای تهاجم دشمن را نشان دهند و هم شجاعت مردان و زنانی که به دفاع پرداختهاند.
ادبیات، هنرهای تجسمی و موسیقی از اولین هنرهایی بودند که وارد معرکه شده و درباره این پدیده هنرنمایی کردند. شاعران با شعرهای حماسی و شور انگیز اولین چراغ را روشن کردند. نقاشان زبردست و حتی جوان نیز با به تصویر در آوردن دلاوریهای مردم نقش مهمی را در این دفاع مقدس ایفا کردند. آهنگسازان، نوازندگان و خوانندگان نیز با اجرای آهنگهای حماسی روحیه مردم و رزمندگان را دو چندان کردند. تئاتر نیز به مقوله دفاع مقدس پرداخت و نمایشهایی را روی صحنه برد. سینما و تلویزیون هم با ساخت فیلمهایی این حادثه را به تصویر در آوردند، اما آن گونه که شایسته و بایسته است، هرگز نتوانسته و شاید نتوانند آن چیزی را که باید به تصویر در آورده و روی آنتن تلویزیون و پرده سینما ببرند.
فیلمهایی که در قالب مستند ساخته و پخش شد از این قاعده بیرون هستند. آثار فراوانی از هنرمندان در زمان جنگ باقی مانده. امروز نیز بسیاری از هنرمندان سوژه اصلی کارشان موضوع دفاع مقدس است.
میتوان گفت هنرمندان، به ویژه هنرمندان عرصه ادبیات، تجسمی و موسیقی به نوعی دین خود را به دفاع مقدس، شهدا و مردم ادا کردهاند.
با شناسایی و کشف اجساد 270 شهید دلاور ایران زمین، به خصوص شهدای غواص، شور تازهای در وجود هنرمندان به غلیان آمد. هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی سریع دست به کار شده و پوسترهای بدیعی را در عرض مدت کوتاهی طراحی و انتشار دادند. این واقعه عظیم، یعنی زنده به گور کردن دلاور مردان غواص با دستهای بسته، قلب هر انسانی را جریحهدار کرد. به همین دلیل هنرمندان دردمند و میهن پرست تاب نیاورده و با سلاح هنر دوباره وارد گود شدند. مطمئنا تاثیر این واقعه تا مدتها روی هنرمندان خواهد ماند و به هنرپردازی در این زمینه خواهند پرداخت. هنر را میتوان بهترین زبان برای بیان چنین اتفاقاتی بر شمرد. بسیاری از مردم از طریق همین آثار هنری به مکنونات دفاع مقدس و رزمندگان دلاورش پی برده و میبرند. در عرصه ادبیات، به ویژه شعر و قصه اثر دفاع مقدس بسیار پررنگتر است.
هر چند بسیاری از هنرمندان آنچه را که در توان داشتند به کار گرفتند تا راوی دفاع مقدس باشند، اما باید گفت هنوز آن تجلی که باید در عرصه فیلمسازی و تئاتر پیرامون موضوع دفاع مقدس دیده شود، دیده نشده است. هنرمندان عرصههای ادبیات، موسیقی و هنرهای تجسمی توانستند تا حد زیادی به دین خود عمل کنند، اما فعالان عرصه فیلمسازی و تئاتر هنوز نتوانستهاند ادای دین مناسبی نسبت به دفاع مقدس و شهیدان شجاعش داشته باشند. برخی از فیلمهای ساخته شده، نه تنها نتوانستهاند ادای دینی نسبت به رزمندگان داشته باشند، بلکه ناخواسته آسیبهایی نیز به شخصیت آنان زده است. بسیاری فکر میکنند فیلمساز باید حتما خود جنگ را لمس کرده باشد، اما این نظریه درستی نیست. زیرا برخی از بهترین فیلمهایی که درباره جنگ جهانی دوم ساخته شده، توسط کارگردانانی به تصویر در آمده که در دوران جنگ، نه تنها حضور نداشته، بلکه در قید حیات نیز نبودند. این کارگردانان با استفاده از تحقیقات صورت گرفته و فیلمنامه مناسب، توانستهاند اثری شایسته تولید کنند. اینکه فیلمسازی خود در جنگ حضور داشته، نکته مهمی است، اما دلیل بر این نیست وی بتواند فیلم خوبی درباره جنگ بسازد.
در عرصه تئاتر نیز چنین است. حس، عنصر مهمی است که باید در هر اثر هنری حضوری پررنگ داشته باشد. مردم با حسی که در اثر وجود دارد ارتباط برقرار میکنند، نه ظاهر آن. به عنوان مثال یک هنرپیشه تمام توان خود را به کار میگیرد تا آن حسی که باید را به مخاطب منتقل کند، اگر نتواند در کار خود موفق نخواهد بود. زیرا فیلم از طریق بازیگر است که با مخاطب ارتباط برقرار میکند. متاسفانه بسیاری از هنرپیشههای ما فاقد این فاکتور هستند، برای همین فیلمها دچار مشکل میشوند، به خصوص در فیلمهای دفاع مقدس. هنرمندان عرصههای ادبیات، تجسمی و موسیقی راه خود را پیدا کردهاند و میدانند درباره دفاع مقدس و شهیدان چگونه هنرنمایی کنند، اما دست اندرکاران عرصه فیلمسازی و تئاتر از این قافله بسیار عقب هستند.
امیدواریم، فیلمسازان و هنرمندان تئاتر با واقعه زنده به گور کردن غواصان دلیر شهید سطحی و با تعجیل عمل نکنند، اگر نمیتوانند کاری شایسته ارائه دهند، به هیچ وجه سراغ این موضوع که مردم به آن بسیار حساس هستند نروند.
سیدرضا اورنگ