سرویس سینمایی هنرآنلاین؛ یزدانیان را بیشتر از آنکه به عنوان یک فیلمساز بشناسیم، منتقدی قدیمی میدانیم، منتقدی که میگوید این روزها باید برای نوشتن انگیزه داشته باشد. با او درباره خاطرات زندگیاش و نوشتن فیلمنامه "در دنیای تو ساعت چند است؟" صحبت کردهایم که با هم میخوانیم.
دیگر کمتر نقد سینمایی مینویسید؛ انگیزه فیلمسازی شما از همان نقدهای شیرین روی فیلمهایتان میآید؟ خیلی از دوستان منتقد، بعدها فیلمسازی را هم مانند شما تجربه کردند، اما در ادامه با یک و یا دو فیلم قانع شدند.
خیلی سرنوشت دوستان منتقد را دنبال نکردم، اما به خاطر دارم که بعضی از دوستان منتقد من فیلمسازی را هم تجربه کردند. از نظر من نقدنویسی و فیلمسازی هیچ ارتباطی با هم ندارند. اگر فرض را بر این بگیریم یک نویسنده به سینما هم علاقهمند باشد، پس درباره سینما هم مینویسد. آن کسی هم که فیلمساز است از هنر نوشتن و نقد دور نیست و با این هنر یک ارتباطی دارد. او این هنر را به خود نزدیک میبیند که فیلم تماشا میکند. اشتراک منتقد و فیلمساز این است که هر دو فیلمها را دوست دارند. بنابراین میشد من درباره بعضی فیلمها ننوشته باشم، اما پسند سینماییام همین فیلمی باشد که ساختهام. به هرحال، این دو کار از اساس با هم متفاوت است.
یعنی کارگردان این فیلم فردی جدا نسبت به نقدهای خود نسبت به عرصه فیلمسازیاش است؟
بله، وقتی یک شخص هم نقد مینویسد و هم فیلم میسازد، به هرحال یک نفر است و نمیتوان این کلک را زد، اما به هرحال این دو کار از هم جداست. من سینما دوست دارم که درباره سینما هم مینویسم و طبعاً سینما را دوست دارم که فیلم ساختهام. نکته مهم این است که بدترین اتفاق برای من شاید به نوعی این باشد که درباره فیلم خودم نمیتوانم نقد بنویسم. این موضوع را به حساب خودشیفتگی نگذارید. این فیلمی بود که من اگر به عنوان تماشاگر و یا نویسنده سینمایی آن را میدیدم، خیلی دوست داشتم درباره آن چیزی بنویسم.
چرا در عرصه نقدنویسی کمرنگ شدهاید؟ شما که علاقهمند به حرفه نقد هستید و اینگونه درباره نقد فیلم خود میگویید؟
حتماً باید در مورد نوشتن، مخاطب داشته باشم، یعنی از قبل بدانم که برای فلان روزنامه و یا نشریه باید بنویسم. در دورهای گذشته، دوستانی داشتم همانند هوشنگ گلمکانی که در مورد یک فیلم خاص از من میخواستند نقدی بنویسم، در آن دوره بیشتر با ماهنامه فیلم آشنا بودم و مینوشتم. اگر از من خواسته نشود که نقدی بنویسم، خودم بهندرت دست به قلم میشوم.
خیلی از منتقدان سینما مدتهاست که دست به قلم نمیشوند و عرصه را به شکلی به آدمهای جدید واگذار کردند. چرا کمتر مینویسید؟
برای من نه به این شکل نیست؛ همین الان اگر از من خواسته شود، مقالهای سینمایی بنویسم، حتماً خواهم نوشت. معتقدم یک نفر باید مرا را سر ذوق بیاورد. به استناد یکی از دیالوگهای فیلم "اشکها و لبخندها"، ما هر دو طرف از کمبود حس کنجکاوی رنج میبریم.
وقتی صاحب مجلهای که به خاطر تاریخ نوشتن به آنها نزدیکتر هستم، چنین کنجکاوی ندارد و اینکه هر کسی بنویسد برای این مجله کافی است، برای من هم انگیزهای به وجود نمیآید. برای اینکه من هم با هر مجلهای همکاری نکردهام. اگر احساس کنم کسی ذوق خواندن نوشتههای سینماییام را دارد، حتماً مینویسم.
این حس و انگیزه در مورد فیلمسازی شما هم صدق میکند یا خیر؟
در مورد فیلمسازی کاملاً برعکس است. هیچکس به من نمیگفت، " جای تو در سینما خالی است و بیا و فیلم بساز." وقتی فیلمنامه "در دنیای تو ساعت چند است؟" را مینوشتم درصدد بودم آن را بسازم. فکر میکنم اطرافیانم برای اینکه از دست من راحت شوند، هر چه نیرو داشتند به کار بردند تا این فیلم ساخته شود.
موسیقی یکی از عناصر اصلی و تأثیرگذار فیلم "در دنیای تو ساعت چند است؟" است. چه طور به این موسیقی رسیده اید؟
این فیلم درباره زنی (با بازی لیلا حاتمی) است که از فرانسه وارد ایران و شهر خود میشود، شهری که بیست سال از آن دور بوده است. شخصیت مرد اصلی (با بازی علی مصفا) فیلم کسی است که در همان شهر کوچک ماندگار شده اما حواسش همیشه به زن بوده و علایق او را دنبال میکرده است. بنابراین موسیقی فیلم باید تلفیقی از موسیقی ایرانی (گیلکی) و فرانسوی یا تصنیفهای غربی میبود. این هماهنگی بین موسیقی دو کشور مختلف در کنار هم پیش میرفت. موسیقی کریستف رضاعی واقعاً درخشان است و من خیلی دوستش دارم. همیشه نوعی از موسیقی فیلم را دوست داشتهام که در یادها بماند. فکر میکنم موسیقی این فیلم در ذهن مخاطبان سینما ماندگار باشد.
با تمام صحبتها به نظر میرسد به همه آنچه در ذهن شما برای رسیدن به فیلمسازی بوده است، رسیدهاید؟ از فیلمنامه تا موسیقی.
بله و واقعاً احساس خوبی دارم. همیشه دلم میخواست فیلم را به همین شکلی که امروز شاهد آن هستید بسازم و روی پرده سینما ببینم. از اینکه سالها بعد، خیلیها موسیقی این فیلم را بشنوند و بگویند این موسیقی فلان فیلم است، لذت میبرم. البته بعضیها تئوریهایی دارند که موسیقی روی فیلم تأثیر زیادی دارد و فیلمنامه را تحت تأثیر قرار میدهد، اما من با این دیدگاه به موسیقی فیلم نگاه نمیکنم.ممکن است فیلمی نیاز به موسیقی نداشته باشد و فیلمی هم با همراهی موسیقی پیش برود.
یکی از کلیدهای یادآوری مخاطب برای این فیلم، ترانه "چشمان سیاه" است که سه نسل از فیلم را به هم ارتباط میدهد. بنابراین از قبل میدانستم که این فیلم برای موسیقی فضای مناسبی دارد. البته تصنیفها را به طور اتفاقی با صدای آقای روزبه رخشا که با گیتار در جمعی دوستانه اجرا میکردند، شنیدم و در ذهنم ماند.
چند هفته به فیلمبرداری باقی مانده بود که یاد آن تصنیفها افتادم و احساس کردم این تصنیفها چقدر به فضای فیلم من نزدیک است. آقای رخشا قبل از شروع فیلمبرداری این تصنیفها را در استودیویی برایم نواختند و دو روز بعد فیلمبرداری را در رشت آغاز کردیم. یعنی با شناخت به موسیقی، کار را شروع کردم. به همین دلیل از همان ابتدا برایم روشن بود که این سه ترانه را برای کدام سکانسها به کار ببرم.
فیلم پیش از اکران داخلی، در خارج از ایران چند نمایش داشت. احساس تماشاگران غیر ایرانی نسبت به فیلمی که سرشار از عشق و علاقه است، چه طور بود؟
"در دنیای تو ساعت چند است؟" نمایشهای زیادی در خارج از ایران داشته است؛ بخصوص در دانشگاهها و جلسات دیگری که برای فیلم برگزار شد، اما اولین نمایش فیلم در جشنواره بوسان در کره جنوبی بود. در آن جشنواره چیزهایی در رابطه با تماشاگران دیدم که برایم خیلی عجیب بود. فیلم قرار است تابستان امسال در کره جنوبی اکران عمومی شود. آنها فیلم را دوست دارند، برعکس کشورهای غربی که کمتر شناختی از این نوع سبک فیلمسازی در ایران دارند. فکر میکنم غربیها این نوع فیلمها را از سینمای ایران انتظار ندارند. برایش برچسبی پیدا نمیکنند و به چشمشان آشنا نیست.
با شناختی که از اولین فیلم شما به دست آوردیم، برای فیلم بعدیتان کار سختتری خواهد داشت. حالا با تماشاگری روبرو هستید که سینمای شما را میشناسد.
من این سبک فیلم را برای فیملسازیام انتخاب نکردهام. این فیلم را ساختم به خاطر نزدیکیاش به خودم و شخصیت درونی ام. به هرحال زمانی بخشی از زندگی را تجربه کردم که با روزهای انقلاب همراه بود؛ پراکنده شدن آدمهای اطرافم و به هم خوردن ساعتهایمان به نوعی که زمان برای همه ما نامیزان شد. این نکته مهمی بود که به تجربه زندگی خود من در این سالها برمیگردد، در فیلم تازه ام هم که فیلمنامه آن شروع کرده ام، نمیتوانم خودم را از فیلم اولم دور کنم. طبعاً این داستان و این فضا نیست.
چه طور شد که به انتخاب سه بازیگر اصلی فیلم یعنی لیلا حاتمی، علی مصفا و زهرا حاتمی رسیدید؟
چند فیلم کوتاه و مستند ساختهام که این دوستان در برخی از آن فیلمها نقش داشتهاند. خانم حاتمی راوی یک فیلم دیگر من با نام "در جستوجوی شهرزاد" هستند یا فیلم "قایقهای من" که باز هم علی مصفا در آن بازی میکرد و صدای لیلا حاتمی را در آن میشنیدیم. به خاطر سالها همکاری در دفتر فیلمسازی مشترک مصفا، فردین صاحبالزمانی و من حضور همگی در فیلم خیلی طبیعی اتفاق افتاد. خانم خوشکام هم لطف کردند هم به به دلیل سابقه دوستی و هم خانوادگی بودن فیلم دعوت من را پذیرفتند.
اسم فیلم چطور انتخاب شد؟
اسم فیلم برگرفته از کتاب "پائیز پدرسالار" مارکز است که سالها پیش خوانده بودم و در ذهنم مانده بود. با نوشتن فیلمنامه احساس کردم عنوان این فیلم چقدر به جریان فیلم نزدیک است، آنجا که میگوید : "... کجاست عطر شیرین بیان نفست در این بوی گند غذای سرد؟ گل سرخت کجاست؟ عشقت کجاست؟ در دنیای تو ساعت چند است؟"
انتهای پیام/
صبا شادور