سرویس سینمایی هنرآنلاین: کمال تبریزی میگوید سینما تنها جایی است که ما نمازمان را شکسته نمیخوانیم و کامل میخوانیم. با تهیه کننده و کارگردان سینما صحبتهایمان را ادامه میدهیم.
آقای حسیننژاد شما تهیهکننده فیلم "طعم شیرین خیال" بودید. این پروژه چه طور شکل گرفت؟ حالا با شرایط سخت کاری که آقای تبریزاز سینما میگویند.
محمدعلی حسیننژاد: من سال هاست که پشت چند پروژه سینمایی و تولیدات دیگری بودم. "طعم شیرین خیال" واقعا پروژه خوبی بود که به اتمام رسید و امیدوارم اکران خوبی هم داشته باشد. تعداد تهیهکنندگان در سینما خیلی زیاد است. اشکال اساسی که در عرصه تهیهکنندگی وجود دارد، تعریف مشخصی از حرفه تهیهکنندگی وجود ندارد.
در سینمای ما خیلیها تهیهکننده را سرمایهگذار میدانند. یعنی اگر کسی پول یک پروژه را بدهد آن را تهیه کننده مینامند. تهیهکننده همانند کارگردان است، اما خیلیها نام سازمان را بر تهیهکننده میگذارند؛ تهیه کننده سازمان بنیادسینمای فارابی، یا فلان موسسه، به هر حال تهیه کننده یک حرفه تخصصی و شغل به شمار میرود. امروز هم که تهیهکنندگان وابسته به همین سازمانها شدهاند. ورود به حرفه تهیهکنندگی بر اساس ضوابطی که لازم است، صورت نگرفته است. یعنی هر کسی میتواند با پرداخت پول، تهیهکننده سینما شود. بنابراین ما در سینما با انواع و اقسام تهیهکننده روبرو هستیم. در حالی که تهیهکننده صاحب پروژهای است که کار را راهاندازی میکند. به نوعی باید عوامل پروژه را بشناسد و برآوردی از هزینه یک پروژه سینمایی داشته باشد. علاوه بر این باید بین کارگردان و تهیهکننده دیدگاه مشترکی وجود داشته باشد.
دیدگاه مشترک شما و آقای تبریزی که کارگردان فیلم بودند، چه بود؟
حسیننژاد: دیدگاه من و آقای تبریزی دو مرحله داشت. تشخیص من از همان ابتدا این بود که تنها کسی که میتواند این فیلم را بسازد کمال تبریزی است، اما اگر آقای تبریزی به هر دلیلی این فیلم را قبول نمیکردند که کارگردانی کنند، باید به این فکر میکردم که نزدیکترین شخص به آقای تبریزی کدام کارگردان است تا به سراغ او میرفتم. تهیهکننده باید حوزه کار کارگردان را بشناسد. کارگردانی که دلش با کار باشد را تهیه کننده تشخیص میدهد. درطول کار با آقای تبریزی چندین بار مشورت و همفکری میشد. مثلا نام فیلم در ابتدا "دردسرهای شیرین" بود که هر دو به این نتیجه رسیدیم که نام فیلم باید تغییر کند. هر دو پیشنهادهای مختلفی دادیم تا رسیدیم به "طعم شیرین خیال". این فرایند کار تهیهکنندگی است که باید کارگردان و تهیه کننده در طول کار با هم در ارتباط باشند. حالا شما با این تصور باید تشخیص دهید که چند درصد تهیه کننده درسینما داریم.
در شرایطی به سرمی بریم که سینماگران از دولت، توقع حمایت از آثار خود را دارند. گاهی این حمایتها به ضرر روند رو به رشد سینما پیش میرود. چرا اهداف سینمایی از خط مدیریتی دولت دور است؟
کمال تبریزی: مسئولان ارشاد ما را تشویق میکنند که درباره فیلمتان با کمیسیون فرهنگی وارد مذاکره شوید و به حرفهای آن هم گوش کنید. به ما این توصیهها میشود. مثلا هیچ کدام از مسئولان سینمایی به این فکر نمیکنند که سینماگران چه گناهی کردند که باید به ارگانهای مختلف پاسخگو باشند و جواب بدهند. باید در سینما، مرجعی وجود داشته باشد که آن هم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است که اتفاقا این وزارتخانه باید پاسخگو عملکرد سینماگران به دولت باشد و نه سینماگران و اهالی سینما. در واقع نوعی حمایت از سازندگان سینما است. باید این توانایی در مجموعه وزارت ارشاد در همه ابعاد مدیریتی وجود داشته باشد که بتواند وارد گفتوگو و بحث و تبادل با دیگر ارگانهای دولتی شود. در حال حاضر مدیران در بخشهایی خود را عقب میشکند و سینماگران به عنوان افراد حاضر باید پاسخگو باشند. یکی از ویژگیهای مدیریت داشتن قدرت محکمی است. به همین دلیل روند رو به رشد سینمای ما کند پیش میرود. این وضعیت را سینماگران امروز ما حس میکنند.
سینماگران در طول این یک سال نشستهای مختلفی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و حتی دیگر وزرا داشتهاند...
تبریزی: این امکان برای سینماگران وجود دارد که با مدیران دولتی به گفتوگو بنشینند. به عنوان مثال در همین دیدار نوروزی که با اهالی صنفهای مختلف سینما و وزیر ارشاد برگزار شد و آقای ربیعی وزیر کار و تعاون هم حضور داشتند، قرار بود من هم جزو سخنرانان آن مراسم باشم، اما بنا به دلایلی که نمیشود توضیح داد، این سخنرانی حذف شد. من معتقدم حضور آدمها به عنوان مدیر باید منشاء اثر باشد. احساس کنیم که سینما با تغییرات اساسی روبرو است. اما گاهی حس میکنیم که به نقطه اول برمیگردیم.
شما علاوه بر فعالیت در سینما، گاهی به سراغ سریالسازی میروید و گاهی هم شبکه نمایش خانگی را برای فعالیت خود انتخاب میکنید. این انتخابها از وضعیت نامتعادل در فضای سینما ناشی میشود یا خیر؟
تبریزی: اولویت من در ابتدا سینما است. سینما خانه اول من است و تنها جایی است که ما نمازمان را شکسته نمیخوانیم و کامل میخوانیم. اما ممکن است در تلویزیون این اتفاقها بیافتد. بعضی وقتها پیش آمده که تجربه یک سریال تلویزیونی، یا کار با یک مجموعه برای شبکه نمایش خانگی را دوست داشتم. هر کدام ازاین فعالیتها هم راه کار خود را دارد.
اینها به عنوان یک سری تجربیات شخصی است. بارها شده موضوعی را تشخیص دادهام که در زمینه سریال کار کنم. برای من خیلی اتفاق افتاده که بگویم تا اطلاع ثانوی کاری به کار تلویزیون نداشته باشم. در عرصه سینما این طور نیست. خیلیها که از سینما آمدهاند و با تلویزیون همکاری کردهاند، احساسشان این است که تا اطلاع ثانوی کاری به کار تلویزیون نداشته باشند. شرایط مساعدی در تلویزیون فراهم نیست. قواعد، قواره و نوع نگاه متاسفانه در حال حاضر در تلویزیون تغییر میکند و فاصله زیادی بین سینما و تلویزیون است.
آقای حسیننژاد شما هم ترجیح میدهید سینما را برای ادامه مسیر تهیه کنندگی در پیش بگیرید؟
حسیننژاد: فیلمساز فیلم را برای سینما میسازد. فیلمساز ایده، فکر، هنر و توانایی را در یک فیلم نشان میدهد. مردم برای این سینما هزینه میکنند تا یک فیلم خوب ببینند. کارگردانهایی که فیلمسازان خوبی هستند، ترجیح میدهند که در سینما فیلم بسازند، اما همین کارگردانها به دنبال تجربههای تازه در سریال سازی هم هستند و بعد از سریال، شاید کارگردان دوست داشته باشد که نمایش خانگی را هم تجربه کند، اما در هر کاری اگر کارگردان با دل کار نکند، قطعا آن چیزی که میخواهد از نتیجه کار بدست نمیآورد. در سینما و تلویزیون گاهی مسئولان بعضی مسائل را باب میکنند. همان مسائل حواشی بوجود میآورد که بارها در مجموعههای تلویزیونی هم شاهد بودهایم. من معتقدم که تلویزیون، سینما باید الگو مردم باشند، اما وقتی مسائلی بین مدیران سینمایی و یا حواشی در تلویزیون رخ میدهد، ناخودآگاه مردم هم قاطی همان فضاها میشوند.
فشارهایی که مجموعه "سرزمین کهن" بر شما وارد کرد، حل شده است یا خیر؟
تبریزی: بخش نسبتا زیادی از این اتفاقات، جوسازی است. مثلا دو جناح مردم و مسئولان در جامعه وجود دارند که یا مخالف و یا موافق هستند. مثلا توقیف سریال "سرزمین کهن" این نفع را برای آقای ضرغامی رئیس سابق سازمان صدا و سیما داشت که بگویند فلانی نتوانست جو بوجود آمده علیه مجموعه "سرزمین کهن" که اصلا قهرمان آن ایل بختیاری بود را مثبت کند. شما توجه کنید سریالی بسازید که قهرمان مجموعه شما قوم بختیاری باشد و بعد قوم بختیاری را بر علیه این سریال تحریک کنید که ببینید کارگردان این سریال به این قوم توهین میکند! و این مسئله واقعا فاجعه آمیز است. حالا جناحی که بر ضد رئیس سازمان صدا و سیما بوده، این موضوع را به لحاظ سیاسی به اثبات میرساند که فلان مدیر تواناییهای اداره تلویزیون را در یک شرایط سیاسی به این شکل ندارد. کاری که خود آقای ضرغامی میلیاردها تومان بودجه صرف آن کرده، اما همان مجموعه را به باد انتقاد میگیرد. فقط این را میدانم که از عدم پخش مجموعه "سرزمین کهن" عدهای استفاده کردند.
حسیننژاد: وقتی عدهای موفق میشوند که چه در سینما و چه در تلویزیون - فرقی نمیکند - فیلمی را توقیف کنند یا جلوی پخش سریالی را بدون هیچ منطق و عقلی بگیرند، این اتفاقات رخ میدهد. این امر در سینما و تلویزیون ما متداول شده است.
تبریزی: بعضی ازاین سایتها و رسانههای موجود، خبری را اطلاع رسانی میکنند که واقعا دروغ است. حتی برای همان دروغ طراحی میکنند که فلانی این حرف را زد و... بر همین اساس دروغ هم نهادینه میشود. این موضوع در بحث فروش فیلمها هم رخ داده است. رقم واقعی بودجه و فروش فیلم را هم نمیتوانید به درستی پیدا کنید. در نتیجه روشهای غیر اخلاقی متداول میشود. اینکه میگویند هدف وسیله را توجیح میکند به این شکل است که مثلا من باید از هر وسیلهای استفاده کنم برای اینکه ثابت شود، فیلم من فلان قدر فروش داشته است؛ حتی اگر دروغ باشد. بر همین اساس هم سینما، هم جامعه و هم فرهنگ ما ضرر میکنند. در سینما فیلمی است به نام "آلمان سال صفر"؛ فیلمی که در آلمان بعد از سقوط هیتلر ساخته شده است. فیلمساز به نوعی در این فیلم میگوید که این کشور با همه رشدی که داشته است، حالا در مدار صفر درجه قرار گرفته و به هیچ رسیدهاند. یکی از عجیبترین و تکان دهندهترین فیلمهای تاریخ سینما است. به نظر من وضعیت سینمای امروز ما هم کم کم به این نگاه خواهد رسید.
شما هم قبول دارید که بین اهالی سینما هم اتفاق نظر و عدم اتحاد جمعی دیده نمیشود؟
تبریزی: بله صددرصد. این معضل قدیمی ما است. همیشه وقتی مانع و یا دشمنی سر راهمان قرار میگیرد، این اتحاد ملموستر و بیشتر میشود همه جمع میشوند که یک حرکت اشتباه را انجام دهند. به هر حال اهالی سینما و خانه سینما نباید این گونه فکر کنند که همه شرایط خوب فراهم شده است، باید سعی کنند تا جایی که میتوانند اختلافات را کنار بگذارند و برای هدف مهمتر، مبارزه کنند.
"طعم شیرین خیال" را در این دوره ساختید. چه برنامهای برای آینده کاری خود در پیش گرفتهاید؟
تبریزی: به هر حال ممکن است به سراغ سوژههای مختلف بروم، اما نگاهم در همه فیلمهای مرا حفظ میکنم. اما جنس ساختار و کار متفاوت خواهد بود. برای کار بعدی قطعا موضوعی متفاوت و فاصلهدار با این فیلم را در نظر خواهم گرفت. اگر این امکان فراهم بیاید، به یک نکته ظریف و نقطه کوچک از آلودگی و یا محیط زیست اشاره خواهم کرد. امیدوارم این شرایط فراهم شود تا با کمک محیط زیست به دنبال سوژههایی باشیم که کمتر به آن در سینما پرداخته شده است.
آقای حسیننژاد از روند کار با این پروژه راضی بودید؟
حسیننژاد: کمال تبریزی را از مدتها پیش میشناسم. او واقعا تواناست و نگاه و سلیقه خوبی دارد. این خصوصیات را نمیشود در بیشتر کارگردانها پیدا کرد. اگر این امکان پیش بیاید حتما باز هم با آقای تبریزی همکاری خواهم کرد. به هر حال این ارتباط دو طرفه است. از طرفی داستان و ایده تعیین میکند که چه کارگردانی را برای یک کار انتخاب کنیم و از طرف دیگر اخلاق یک هنرمند است که شما را تشویق میکند تا به پروژه بعدی فکر کنید.
بعد از فیلم "طعم شیرین خیال" پروژه دیگری را آماده دارید؟
حسیننژاد: من چند سال میشود که یک طرح سینمایی به نام "الماس سنگام" دارم. دوست دارم که این طرح ساخته شود. سناریو این کار را محمد رحمانیان نوشتهاند. از معدود کارگردانهایی که مناسب این فیلم میدانم آقای تبریزی بوده است، اما شرایط مالی برای ساخت این فیلم مهیا نیست. چرا که قهرمان اصلی فیلم کسی است که در هند متولد شده، اما ایرانی است. این فرد از بچگی آرزو داشته که ایران را ببیند. ما باید سفری به هند داشته باشیم. هنوز پروانه ساخت این فیلم صادر نشده است و مطمئن هستم که این پروژه نیاز به برنامه ریزی کلانی دارد.
شما هم معتقدید که نوروز اکران مناسبی برای فیلمتان نبود؟
حسیننژاد: قطعا همین موضوع است. به هر حال مسئولان اصرار داشتند این فیلم در نوروز اکران شود که آن را پذیرفتیم. قرار بود اکران فیلم در ابتدای پائیز باشد که این اتفاق رخ نداد. حالا هم امیدوارم مردم این فیلم را تا کنون دیده باشند و تفاوت این فیلم را نسبت به دیگر فیلمهای ساخته شده، احساس کنند.
انتهای پیام/
صبا شادور