سرویس سینمایی هنرآنلاین،در بخش دوم مصاحبه با کارگردان و بازیگران فیلم "شیار ۱۴۳" از بحث بودجههای سنگین فیلمهای سینمایی تا اهمیت دستمزد بازیگران و آینده سینما به صحبت پرداختهایم، که در ادامه میخوانیم.
در زمان اکران بارها شنیده شد که این فیلم نگاهی فمینیستی را در برمیگیرد آیا شما با این انتقادی که به کلیت فیلم شده، موافق هستید؟
نرگس آبیار، کارگردان: مفهوم فمینیسم در اینجا اشتباه برداشت شده و در حقیقت زنانگی را با کار فمینیسم اشتباه میگیرند. به شخصه به فمینیسم اعتقاد ندارم. در فیلم قبلی هم همین مسئله مطرح شد در حالی که یک نگاه خاکستری به شخصیتها داشتم، نه زنان عالی یا مظلوم و بدبخت و نه مردان ظالم باشند و غیره. هر دو وجه شخصیت آدمها را در نظر گرفتم. در فیلم شیار "الفت" شخصیتی داشت که هم مرد و هم زن است و در واقع درحال بزرگ کردن بچه و نگهداری از مادر سالمند و تامین مخارج و نگهداری از دخترش؛ او کار میکند و کارهای روستا را راه میاندازد و همه به او اعتماد دارند و این چنین فضایی داریم. خیلیها بر من خرده گرفتهاند که چرا زنانگی در شخصیت "الفت" کم است. "الفت" یک زن روستایی و کار کشته است و این اتفاقات باعث میشود که روز به روز عبوستر شود و بیشتر در خود فرو برود و با گذشت زمان سنگتر شود چون درونگراست و بروز نمیدهد. این ویژگی زنان روستایی است. من چیزهایی را لحاظ کردم که میشناختم و نه با رویکردی به مسائل فمینیستی که اصلا به آن اعتقادی ندارم.
فضای شهری و روستایی بسیار متفاوت است برخی از فیلمسازان به آب و رنگ فیلم توجه دارند و از این طریق مخاطب را به سینما جذب میکنند اما شما این نگاه را نداشتید..
آبیار: من حتی آب و رنگ فیلم را کمتر کردم! میخواستم رنگ فیلم حتی چرکتر باشد. به این دلیل که روایتگر گذشته بودیم و هم اینکه از یک جایی به بعد فضا، فضای انتظار بود و قرار نبود که همه چیز را واضح ببینیم. باید قدری نگاهمان به نگاه "الفت" نزدیک میشد. بنابراین در اصلاح رنگ، قدری رنگها را تیرهتر کردیم و فضا را به این سمت بردیم. به هر حال اعتقاد من این بود که هیچ چیز نباید حواس مخاطب را از "الفت" پرت کند.
چه طور به انتخاب بازیگران این فیلم رسیدید؟
آبیار: مریلا زارعی، مهران احمدی، جواد عزتی، گلاره عباسی چهرههایی هستند که در فیلم وارد کردیم و از بقیه بازیگران تئاتر استفاده کردم. یکدست کردن بازی بازیگران و نابازیگران کلا کار بسیار سختی بود، ولی این اتفاق افتاد. گاهی سابقه خیلی از کارگردانها در کارهای کوتاه و مستند باعث میشود تا در انتخاب بازیگران فیلمهای بلند خود دقت بیشتری کنند. همیشه به بازیگرانم اشاره میکنم که به بطن جامعه نزدیک شوند و با مردم زندگی کنند تا بتوانند کارکتر و شخصیتها را از نزدیک ببینند و لمس کنند که اگر نقشی به آنها واگذار شد بتوانند از عهده آن بر آیند. ممکن است من مجبور باشم به یک بازیگر غیر حرفهای بیاموزم که مثلا چگونه باید ظرف بشورد، دوخت و دوز کند یا... ولی خانم زارعی بسیار عالی بودند. نوع نشستن، نوع حرکت دستها در انجام کارها، نوع رو گرفتن ایشان مشخص بود که همه اینها را از نزدیک لمس کرده و این خیلی به بازیگر کمک میکند.
در طول داستان این فیلم متوجه گویش و لهجه خاص بازیگران هستیم، انگار برایتان این موضوع هم خیلی قابل اهمیت بود؟
آبیار: هیچ کدام از بازیگران اصلی کرمانی نبودند اما باید گویش و لهجه کرمانی را در بیانشان حفظ میکردند. آقای یداله شادمانی ناظر بر گویش ما بودند و بدون تایید و نظر ایشان ادامه نمیدادیم.
شما چطور با گویش کرمانی ارتباط برقرار کردید؟
مهیا دهقانی، بازیگر: من در رشته تئاتر تحصیل کردهام و به عنوان یک بازیگر تئاتر و یا کلا یک بازیگر دوست دارم که لهجهها را امتحان و بازی کنم. برای من این مسئله خیلی لذت بخش بود که نقش با من واقعیام متفاوت باشد. دختر روستایی بودن و لهجه داشتن، آن هم لهجه کرمانی برایم جذاب بود. چون اصلا با این لهجه آشنایی نداشتم و نشنیده بودم ولی خیلی زود با این گویش ارتباط برقرار کردم. جاهایی که دیالوگها را با خانم زهرا مرادی و یداله شادمانی تمرین میکردم، به اعتقاد آنها خیلی نزدیک بودم و این استعداد را در خودم میدیدم و چون یک اتفاق دوست داشتنی بود خیلی سریع این لهجه را گرفتم.
سامان صفاری، بازیگر: خیلی جالب بود که در کرمان لهجه روستاها با فاصله کم از همدیگر متفاوت بود ولی لهجه مبنا برای ما لهجه آقای شادمانی بود. جالبتر اینکه لهجه خانمها و آقایان هم متفاوت بود. خانمها غلیظتر و آقایان غلظت لهجه کمتری داشتند. کار جالبی که من انجام دادم این بود که سریع با آقای شادمانی هم اتاقی شدم که به طنز گروه تبدیل شده بود. باید این را هم در نظر میگرفتیم که من به علت اینکه دانشجو بودم باید با غلظت لهجه کمتری نسبت به لهجه مادرم صحبت میکردم.
مسیر بازیگری را با توجه به اینکه اولین حضور جدی شما در سینما بود، ادامه میدهید؟
صفاری: دوست دارم بازیگری را ادامه دهم و نه اینکه صرفا نقش شهید و نقش در فیلمهای دفاع مقدس. مثلا یک نقش در یک کار جدید که کاملا متفاوت با نقش یونس است به من پیشنهاد شده که روی آن کار میکنم.
خیلیها معتقد هستند که نقش یونس در این فیلم کم بود، نظر شما در این باره چیست؟
آبیار: اگر ما بخواهیم انتظار را در فیلم ببینیم و شخصیت "یونس" را بیشتر نشان دهیم، آنگاه انتظار دیگر معنا نخواهد داشت. یا از من پرسیدهاند که چرا "یونس" مادرش را با نام "الفت" صدا میزند! این به معنای بیاحترامی به مادر نیست که با نام او صدایش میزند، در روستا یک فرهنگ است. مثلا در روستا، دخترها زود ازدواج میکنند. مثلا خانمی که سی ساله است فرزند هجده یا نوزده ساله دارد و مثل زندگی شهری نیست. اگر قرار بود "یونس" را بیشتر در فیلم ببینیم، کلیت داستان بهم میریخت. در سکانسهای پایانی فیلم "یونس" به مادرش میگوید "اگر ناشکری کنی همان بالا میمانم". مهم این است که صحنه آخر تاثیرگذار و باورپذیر باشد، مهم این است که این دو ویژگی را داشته باشد. من اعتقاد دارم کارگردان میتواند هر کار و هر روشی را انتخاب نماید و این انتخاب، قواعد خود را دارد و یک سری قواعد و روشها کلیشهای نیست.
البته در وضعیت فیلمهای امروز شاهد بیقانونی و بیقاعدگی خیلی از اتفاقات هستیم.
آبیار: بله به شرط اینکه باورپذیر باشد و تاثیرگذار. وقتی این دو شرط را دارد یعنی اینکه کار از پس خود برآمده است. درست است که سینما قاعدهمند است ولی خیلی از فیلمها قواعد قبلی را شکستهاند و قواعد جدیدی را وضع کردهاند و در درون بیقاعدگی خودشان که به نظر یک قاعده میآید قواعد جدیدی را تعریف کردهاند.
صفاری: بعضی وقتها سئوالات عجیبی از ما پرسیده میشود. مثلا اینکه چرا "یونس" در خواب لهجه کرمانی ندارد! اما وقعا خواب هیچ قاعدهای ندارد.
آبیار: به این دلیل که خواب است! خواب قاعدهمندی ندارد و هر چیزی ممکن است در آن اتفاق بیفتد! به ذهنیت فرد بستگی دارد و آن سرباز ذهنیتی نداشت از این آدم که کرمانی است یا خیر؟
خانم آبیار این فیلم با بودجه پائینی ساخته شده است؟ در حالی که بارها از بودجههای کلان بعضی فیلمها میشنویم. در این مورد توضیح دهید؟
آبیار: شاید اینگونه به نظر برسد که فیلم در یک لوکیشن بسته فیلمبرداری شده، اما اینگونه نیست و ما برای هر اتفاقی حدودا پنج روستا فیلمبرداری کردیم. لوکیشن خانه در یک روستا و فضاهای بیرون از خانه را در چند لوکیشن متفاوت فیلمبرداری کردیم. مسیری که "الفت" پابرهنه راه میرود در یک روستا است و صحنههای دیگری هم در فیلم است که در روستاهای مختلف فیلمبرداری شده است. هر کدام از این روستاها هم پنجاه تا شصت کیلومتر با هم فاصله داشتند و خانم مریلا زارعی معترض بودند همیشه از این بابت که چرا برای یک سکانس این همه مسافت را باید طی کنیم. البته ما صحنههای شلوغ هم داشتیم! صحنه اسرا و برگشت آنها و همینطور بیرون آمدن "الفت" و شنیدن آن خبر اشتباه و... وقتی فیلم کم هزینهتر است یعنی فیلمساز شناخته شده نیست در نتیجه انگیزه دارد برای اینکه فیلم بهتری بسازد و برای اینکه دیده شود فیلم خوبی بسازد. در نتیجه با بودجه کم معمولا فیلمهای بهتری ساخته میشود. به نظر من الان با فضای سینمای دیجیتال حتی هزینهها باید کمتر میشد اما اتفاقی که الان افتاده است بحث ستارههاست که بازیگران چهره در سینما دستمزدهای بالا میگیرند. هرچند من دوست دارم که از نابازیگر استفاده کنم اما دیگر نمیشود از بازیگران حرفهای توقع دستمزد پائین هم داشت.
دهقانی: در سینمای دنیا از هر فیلمی که ببینید یک یا دو ستاره استفاده میکنند و بقیه بازیگرهای غیر حرفهای هستند. البته حضور نابازیگران باعث میشود که فیلمها به واقعیت نزدیکتر شوند و فیلم برای مخاطب جذابیت بیشتری داشته باشد. گاهی در بعضی از فیلمها حضور چهرههای سرشناس بازیگران را میبینید که واقعا لزومی ندارد این تعداد چهره در یک فیلم حضور داشته باشند. بعد هم انتظار داریم مخاطب این فیلم را باور کند در صورتی که این اتفاق برای بعضی فیلمها که صرفا میخواهند از بازیگر چهره استفاده کنند، نمیافتد.
البته خیلی از کارگردان های سینما معتقدند که از بازیگران چهره در فیلمهای خود استفاده کنند...
آبیار: برای اینکه بعضی از هزینهها به اقتصاد سینما کمک میکند و ما فیلمهایی داریم که میلیاردی میفروشند و این گردش اقتصادی در سینما ایجاد میشود. البته فیلمهایی هم داریم مثل فیلم "دربند" که خیلی ستاره نداشتند اما با فروش خوبی مواجه شدند. تبلیغات هم برای فیلم خیلی تاثیر دارد و کلا رسانهها برای فروش فیلمهایی که این قابلیت را دارند ولی نه همه فیلمها، بعضی از فیلمها خیلی ریتم کند و جشنواره پسند، خیلی تجربی و خیلی هم با ارزش هست ولی در حقیقت هر چقدر هم که تبلیغات داشته باشد، اتفاقی نمیافتد. اما فیلمی مثل فیلم "ماهی و گربه" آقای مکری را داشتیم که فیلم به دلیل اینکه خیلی در خارج از ایران دیده شد و به جشنوارههای خوبی رفت و در ایران پخش شد و تبلیغات خوبی داشت. در نتیجه تبلیغات در حال حاضر در بحث گردش اقتصادی فیلم خیلی اهمیت دارد و به هرحال به نظر میآید که ستارهها هم میتوانند موثر باشند.
شما وضعیت سینمایی ایران را چطور میبینید خانم آبیار با توجه به اینکه خیلیها معتقدند که شرایط تغییر کرده است، خیلی از کارگردانان قدیمی دوباره شروع به کار نمودهاند. خود شما الان در این شرایط و سیستم مدیریت قرار دارید!
آبیار: کارگردانان قدیمی سرمایه مملکت هستند و آثار خوبی در کارنامه خود دارند و حتما باید حضور داشته باشند، به نسل جدید هم که خوشبختانه خوب بها داده میشود. ما امسال فقط هشت کارگردان زن اولی داریم که فیلمهایشان در مراحل فنی است و فیلمسازان جوانی که نزدیک به چهل یا پنجاه نفر هستند و این یک آمار فوق العاده است.
فکر نمیکنید تولید زیاد فیلمها در طول سال باعث پایین آمدن کیفیت فیلمها میشود، کما اینکه ما چند سال داشتیم که کیفیت فیلمهایی که در سینما ساخته میشد، بالا هم نبود. همین دلیل باعث شد تا مخاطب از سینما فاصله بگیرد.
آبیار: هر کسی که به هر حال میتواند فیلمسازی کند و فکر میکند که وقت و شرایطش را دارد باید فیلم بسازد. عملا اکر در این عرصه ناتوان باشد مشخص خواهد شد و آن فیلم دیده نمیشود و موفق نخواهد شد و راه خودش را پیدا نمیکند. اما اگر فیلمساز توانمند باشد ما فرصتی را در اختیار یک آدم با استعداد قرار دادهایم که بیاید و فیلم بسازد و حالا فیلمش دیده میشود و وارد فضای سینما میشود. این خیلی مهم است. عملا کسانی که در این زمینه با سرمایه شخصی و بدون استعداد وارد میشوند خود به خود و به تدریج حذف خواهند شد وکسانی باقی میمانند که استعداد دارند.
و سئوال آخر اینکه خانم آبیار چه تصوری از آینده کاری خودتان نسبت به سینما دارید و چه مسیری را انتخاب میکنید؟ بیشتر رمان نویسی یا نه سینما و کارگردانی؟
آبیار: من میخواهم به صورت موازی هر دو را ادامه دهم ولی در حال حاضر سینما برای من خیلی جدیتر شده و هر اتفاقی هم که بیافتد و هر هیاهویی در مورد فیلمها به خصوص فیلم خودم اتفاق بیافتد سعی میکنم دچار هیجان نشوم و هر کاری که اعتقاد دارم و درست است را انجام دهم.
انتهای پیام/
صبا شادور