سرویس سینما هنرآنلاین: بدون تردید رضا میرکریمی جزو پنج کارگردان مطرح نسل سوم فیلم سازی بعد از انقلاب است که پرداختن به دغدغه، درونیات، خلقیات و تفکرات آدمها در فیلمهایش به عنوان یک موتیف مطرح میشوند.
این آدم میتواند یک زن خانه دار باشد ("به همین سادگی") یا یک متولی امامزاده ("اینجا چراغی روشن است") یا یک روحانی جوان شهرستانی مردد در تصمیمگیری و یا کل اعضا یک خانواده ("یه حبه قند").
میرکریمی در تازهترین ساختهاش به سراغ روایتگری زندگی آدمها در کلان شهری مثل تهران و تاکید بر ارزشهای فراموش شده در جامعه رفته است . گرچه فیلم "امروز" را میتوان جدیدترین ساخته و دلمشغولی او در عرصه سینما بعد از اکران فیلم "یه حبه قند" دانست. فیلمی که سراسر راه متفاوتی را از فیلم قبلی فیلمسازش میرود؛ با میر کریمی در باره ویژگی های شخصیتی و ساختاری فیلمش گفت وگویی انجام داده ایم.
فیلم "امروز" بیشتر متکی به یک تم اخلاقی است؟
تم این فیلم احترام به انسان است. در واقع برای همین شما در فیلم برای شخصیتها هیچ گذشتهای را نمیبینید و هر چه میبینید حال افراد است. انسانهای فیلم را باید بر مبنای همان کاری که در لحظه میکنند ببینیدشان در موقعیتی که قرار میگیرند و بر اساس رفتارشان در موقعیت باید با آنها برخورد کنیم. تم این کار اجازه نمیداد درباره گذشته آدمها حرف بزنم.
چطور پس از فیلم شلوغی مثل "یه حبه قند" به فیلم خلوتی مثل "امروز" رسیدید؟
دوست داشتم اتفاقی که در این فیلم جدیدم میافتد متعلق به خودم باشد. "امروز" حاصل ریسک کردن من از گذشته است. فیلم "یه حبه قند" فیلم شلوغ و پر بازیگری بود. من هیچ وقت نخواستم خودم را تکرار کنم. ترجیح میدهم کاری که میکنم زبان حال من باشد. از طرف دیگر دنبال راهی میگشتم که یک قهرمانی معرفی کنم که معنای وجودی آن قهرمان در عین حالی که به ما تصویر کسی که از اجتماع دوری میکند را ندهد اما در دل همین اجتماع شلوغ آرامش داشته باشد و امروز همه خواستهام را برآورده میکرد. شاید این اولین بار است که شخصیتی اینقدر خاص انتخاب کردم.
بر اساس چه ویژگی هایی برخی از مواقع فیلمهای پر شخصیت و پر تحرکی مثل "یه حبه قند" میسازید و مواقع دیگر فیلم کم شخصیت و آرامی نظیر "به همین سادگی" و یا "امروز"؟
قصه فیلم است که این ایجاب را به وجود میآورد که درچه فضایی ساخته شود و آیا فضای خلوت و کم شخصیت جواب میدهد و یا فضای شلوغ و پر شخصیت. دغدغه و نگرانی که باعث ساخته شدن فیلم "امروز" شد چنین فضای آرام و کم شخصیتی را نیاز داشت و در فیلم تلاش کردم یک قهرمان اصلی جدید معرفی کنم. دوست داشتم این قهرمان به درستی دیده شود وما باید به عنوان یک فرد در جامعه سهم خودمان را انجام دهیم و به وظایف خود عمل کنیم و این نگاه و تفکر که اصلاح جامعه باید از بالا صورت بگیرد و جامعه باید از بالا درست شود را مورد نقد قرار دادم و تلاش کردم نشان بدهم که چطور میشود بدون شعار، بدون توقع و مهمتر از همه بدون پرسش به دیگران کمک کرد و نیکی کرد زیرا آنچه که در کمک کردن بسیار اهمیت دارد این است که ما بدون پرسش کمک کنیم.
به نظر میرسد قهرمان جدید فیلم شما واجد ویژگیهای جامعه امروزی ما است؟
بله، اینگونه است. یونس شخصیتی است که برآمده از جامعه است و به دنبال قهرمانی میگشتم که دم دست باشد و از جنس مردم باشد و رفتارهای فراموش شده مردم و وظائف و تکالیف ساده شهروندی را که به تدریج به دست فراموشی سپرده شده است را گوشزد کند.
جنس قهرمان شما با ابر قهرمانهای فیلمهای غربی تفاوتهای زیادی دارد. در مورد این تفاوتها توضیح بدهید؟
با نگاه فراگیری که در جامعه رشد پیدا کرده و بر اساس آن وضعیت اجتماعی و گذر از بحرانها، امروز کشورمان نیاز به یک معجزه دارد و یا اتفاقی که باید یکباره شکل بگیرد. البته من با این مسئله مشکل دارم و آن را یاس آور میدانم زیرا وجود این نگاه جامعه را دچار سرخوردگی میکند. به همین منظور برای ترسیم درست شرایط باید به سراغ قهرمانهایی رفت که خیلی ویژگیهای یک ابر قهرمان را ندارند و کارهای خارقالعادهای انجام نمیدهند. این آدمها تکلیف شهروندی خودشان را به نحو احسنت بدون هیچ چشمداشت و توقعی انجام میدهند. در واقع پیشنهاد فیلم "امروز" این است که منتظر تحول بزرگ نباشیم. بلکه برای رسیدن به چنین موقعیتی باید تلاش کرد. زیرا تمامی رفتارهای ما از کوچکترین رفتار تا بزرگترین تصمیمات، مانند زنجیر به هم وصل است و باید ببینیم سهم هر کدام از ما در حل کردن مشکلات چه میزان است. به همین دلیل باید برای حل مشکلات اول از خودمان شروع کنیم و تکالیف فردی خودمان را انجام دهیم و هیچ مشکل و معضل اجتماعی اعم از طلاق، جرم و جنایت و غیره را نمیتوان به صورت جداگانه حل کرد.
تجربه ساخت فیلمهای کم شخصیت با داستانی ساده و فیلمهای پر شخصیت با داستانهای پراز اوج و فرود را دارید ساختن کدامیک از این نوع فیلمها دشوارتر است؟
ساخت فیلمهای کم شخصیت و با داستانی معمولی کار به مراتب دشوارتری است و در مرحله نگارش فیلمنامه، انتخاب بازیگر و ساخت فیلم کار به مراقبت فراوانی نیاز دارد.
آیا انتخاب شغل راننده تاکسی برای یونس به دلیل موقعیت داستانی فیلم بود؟
موضوع فیلم بررسی موقعیت آدمها و زندگیشان درکلان شهرها است . در هر جای دنیا اگر بخواهید شغلی پیدا کنید که شهر را نمایندگی کند . یکی از معدود شغلها راننده تاکسی است و شغلی کاملا شهری است و خیلی از فیلمهای سینمایی مطرح ایرانی و خارجی این شغل مورد استفاده قرار گرفته است و در درون تاکسی از نوع کوچک و محدودش یک مکان عمومی شهری وجود دارد و تفاوتهای زیادی بین این فضا با فضای وسائل نقلیه عمومی مثل اتوبوس و مترو وجود دارد و در این جاهای شلوغ به دلیل کثرت حضور آدمها ارتباطهای عمیقی رخ نمیدهد. اما در تاکسی به علت خلوت بودن راننده تاکسی از دریچه ماشینش با آدمهای جامعه آشنا میشود و قصههای زندگیشان را درک میکند و ارتباط عمیقتری به وجود میآید.
یکی از مضامینی که در فیلم "امروز" به آن پرداختهاید بحث حفظ آبرو و شرف است. چقدر این مسئله برایتان در فیلم دارای اهمیت بود؟
در حال حاضرشرایط جامعه ما به گونهای است که برخی از ماها بیش از آنکه از خدا بترسیم از همدیگرمیترسیم و بیشتر نگران این هستیم که دیگران درباره ما چه فکر میکنند. حفظ آبروی یک شهروند بسیار مهم است و همانطور که در فیلم نشان دادم اگر حفظ آبروی فردی در گرو دادن بخشی از مال و آبروی خودمان نیز باشد باید آن کار را بکنیم. از طرف دیگر باید در کمک کردن به دیگران و برخورد با اتفاقات قضاوت نکنیم و در ابراز دیدگاهمان عجله نکنیم.
آیا به نظر شما ریشه بسیاری از مشکلات شهری، گسترش شهرنشینی نیست؟
گسترش شهرنشینی بدون توجه به مباحث فرهنگی باعث تراکم آدمها در شهر شده است و این تراکم باعث بروز مشکلاتی در زندگی فردی و اجتماعی میشود.
به چه دلیلی نام فیلم را "امروز" انتخاب کردید؟
این نام ارتباط مستقیمی با حرف، تم و درون مایه فیلم دارد و بدون توجه به گذشته، امروز فرد مسئول و شایستهای بودن مهم است.
از روند اکران و تبلیغات فیلم احساس رضایت دارید؟
بسته به فضا و نوع فیلم امورات اکران و تبلیغات به نسبه خوب بوده است. اما در زمان نمایش فیلم در جشنواره فیلم فجر هجمه گستردهای علیه فیلم انجام شد.
آیا فکر شکلگیری چنین جریانی با برنامهریزی قبلی انجام شده بود؟
خودم را وارد این قضایا و تحلیلها نمیکنم . در آن زمان عدهای قصد داشتند برخی ازمسائل را تلافی کنند و بگویند عاقبت همکاری با حوزه هنری این خواهد شد . در کل عدهای فیلم را دوست نداشتند والبته این طیف مسائل حاشیهای و مغرضانه نداشتند. اما در برابر کسانی که هجمه ایجاد کردند من هم تلاشی نکردم جوابی به این هجمهها بدهم. علی رغم فضایی مسمومی که درباره فیلم به وجود آمد و فیلم هیچ جایزهای هم از جشنواره فیلم فجربه دست نیاورد. خوشبختانه استقبال مردم ازفیلم در زمان اکران خوب و راضیکننده است. البته تحلیل این موضوع که چرا مردم به دیدن فیلمی میروند که از نظر برخی از منتقدان قابل فهم نیست جای بررسی دارد و جای خوشحالی دارد که این مردم به درستی مضمون وحرف فیلم را میفهمند.
انتهای پیام/
احمد محمد اسماعیلی